प्राह प्रयामि पार्वत्या न जीवामि विना हर । चंद्रं शंभुजटाविष्टं गृहीत्वा वृषभाद्द्रुतम्
ती म्हणाली, 'मी पार्वतीसोबत जाईन; तिच्याशिवाय मी जगू शकत नाही, हरा.' शंभूच्या जटांमधून चंद्र पकडून, ती वृषभावरून झपाट्याने खाली उतरली.
अवारोहत सा माया मायाष्वक्तो रणं ययौ । ततो गौरीं हृतां श्रुत्वा चिंतयामास शंकरः
ती माया, मायेने व्यापलेली, खाली उतरली आणि रणात गेली. मग गौरी पळवली गेली हे ऐकून शंकर विचार करू लागला.
दैत्यमायापरिष्वक्तो नात्मानं बुबुधे नृप । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः सैन्येन महता वृतः
दैत्यांच्या मायेत अडकून तो स्वतःला ओळखू शकला नाही, राजन. एवढ्यात एकजण मोठ्या सैन्याने वेढलेला तेथे आला.
मायामृडानीं स्वरथे निधायार्णवजः शिवम् । जालंधरजये तद्वदासीद्वादित्रनिस्वनः
समुद्रपुत्राने मृडानी मायेचा रथावर बसवून, शिवाकडे गती केली. जलंधराच्या युद्धात अनेक वाद्यांचा गजर झाला.
चचाल वसुधा येन प्रतिनेदुर्महीधराः । हरस्य दर्शयामास पार्वतीं सिंधुनंदनः
ज्यामुळे धरती हलली आणि पर्वतांनी प्रतिसाद दिला; समुद्रपुत्राने पार्वतीला हराला दाखवले.
रुद्रोऽप्यरिरथस्थां तां ददर्श निजवल्लभाम् । वियोगविधुरां दीनां तन्वीमातुरलोचनाम्
रुद्रानेही आपल्या प्रियेला शत्रूच्या रथावर उभे पाहिले—ती विरहाने कृश, दुःखी आणि व्याकुळ डोळ्यांनी पाहत होती.
हा नाथ प्रिय रुद्रेति प्रजल्पंतीं पुनः पुनः । प्रौढवैरिरथे दृष्ट्वा पाखंडिस्थां यथा श्रुतिम्
ती पुन्हा पुन्हा 'हाय नाथा, प्रिये रुद्र!' असे आक्रोश करत होती. गर्विष्ठ शत्रूच्या रथावर तिला पाहून, जणू वेद पाखंडी लोकांत सापडला.
गौरीं दध्यौ तथा स्थाणुः कथं प्राप्या प्रिया मया । विललाप ततः शंभुर्दैत्यमायाविमोहितः
स्थाणूने गौरीचे चिंतन केले, 'माझी प्रिया मला कशी मिळेल?' मग शंभू, दैत्यांच्या मायेत गुंतून, विलाप करू लागला.
मोहो मे दानवैः कांते हृतासि त्वां कथं प्रिये । शोकमोहप्लुतं दृष्ट्वा शंकरं सागरात्मजः
'दानवांनी मला मोहात टाकले, प्रिये; तू कशी पळवली गेलीस, माझ्या जीवना?' शोक आणि मोहाने भरलेला शंकर पाहून, समुद्रपुत्राने—
जगाद प्रहसन्वाक्यं कश्चित्कारुण्यवान्यथा । सर्वप्रमाणशून्योऽसि स्मर शृंगारवर्जितः
हसत, पण थोड्या करूणेने असे बोलले, 'तू सर्व विवेक हरवला आहेस, आठव, तू सर्व कामनांपासून दूर आहेस.'
ईश्वरोऽपि वराकस्त्वं संजातोंबिकया विना । मा रोदीर्हि विरूपाक्ष ददामि तव वल्लभाम्
'ईश्वर असूनही, तू अंबिकेशिवाय दीन झाला आहेस; रडू नकोस, विरूपाक्षा, मी तुझी प्रिया तुला परत देईन.'
रक्षितोऽसि मया रुद्र गृहीत्वा पार्वतीं रणात् । इत्युक्त्वा गिरिशं तूर्णमुत्तार्य स्वरथादुमाम्
'रुद्र, मी तुला वाचवले आहे; मी पार्वतीला रणातून घेतले आहे.' असे म्हणून त्याने उमेला आपल्या रथावरून पटकन उतरवून गिरिशाला दिले.
सैन्यं संप्रेषयामास शंकराभिमुखं किल । हरोऽपि वृषभेणाशु तत्सैन्यं समधावत
त्याने आपले सैन्य शंकराकडे पाठवले; आणि हरा वृषभावर बसून त्या सैन्यावर झपाट्याने धावला.
गृहीतुं पार्वतीं पाहि त्राहित्राहीति जल्पतीम् । यावद्गृह्णाति तां गौरीं करेण वृषभध्वजः
पार्वती 'माझे रक्षण करा! वाचवा!' असे ओरडत होती, तिला पकडण्याचा प्रयत्न होत असतानाच वृषभध्वजाने गौरीला हाताने पकडायला हात पुढे केला—
तावच्छुंभासुरः शीघ्रं गृहीत्वा चांबरे स्थितः । शूलं मुमोच बलवान्हंतुं शुंभासुरं हरः
तेवढ्यात शुंभासुराने पटकन तिला पकडले आणि आकाशात उभा राहिला. त्याने त्रिशूळ फेकून जोरात हल्ला केला, पण हराने शुंभासुराचा नाश करण्याचा प्रयत्न केला.
शुंभेन सा परित्यक्ता शूलोपरि पपात ह । रुदंती चारुसर्वांगी त्यक्ता शूलेन संयुता
शुंभाने तिला सोडून दिले आणि ती त्रिशूळावर पडली; रडत, तिचे सुंदर शरीर खाली पडले आणि ती त्रिशूळाने भेदली गेली.
पतिता शंकरस्याग्रे तथेत्युक्त्वा ममार च । मायागौरीं मृतां दृष्ट्वा शोकमोहपरिप्लुतः
ती शंकरांसमोरं पडली आणि 'तसेच होवो' असे म्हणून प्राण सोडला. मायागौरी मृत झालेली पाहून मी दु:ख आणि मोह यांनी ग्रासलो.
हा प्रियेति रुदन्रुद्रः पपात भुवि मूर्च्छितः । क्षणं संज्ञामवाप्याथ रणभूमावुमापतिः । शशाप शुंभप्रमुखान्गौरी युष्मान्हनिष्यति
‘हाय प्रिये!’ असे ओरडून रुद्र रडू लागला आणि जमिनीवर बेशुद्ध पडला. रणभूमीत क्षणभर शुद्धीवर येऊन, उमापतीने शुंभ व इतरांना शाप दिला, 'गौरी तुमच्यांचा नाश करील.'
नारद उवाच- अथ शुंभादयो दैत्या रणे देव्या निपातिताः । महेश्वरस्य शापेन गते मंन्वतरे नृप
नारद म्हणाले— राजन, मग महेश्वराच्या शापामुळे शुंभ व इतर दैत्य देवीने रणात मारले गेले आणि ते निघून गेले.
शपित्वा तान्रुरोदाथ जल्पन्निर्गत्य शंकरः । क्व गतासि प्रियेत्युक्त्वा दुःखितं मां रणांगणे
त्यांना शाप देऊन शंकराने रडत रडत, 'प्रिये, तू कुठे गेलीस?' असे म्हणत रणांगण सोडले आणि दु:खी अवस्थेत मला संबोधले.
रतिं त्यक्त्वा वियोगार्तः श्रीकंठोऽहं त्वया कृतः । वासुदेवोऽपि मां त्यक्तं न जानाति त्वया प्रिये
‘आनंद सोडून, तुझ्या वियोगाने मी व्याकुळ झालो आहे, श्रीयुक्ता, तू मला सोडून गेलीस. वासुदेवही मला सोडून गेला, आणि प्रिये, त्यालाही तुझे ज्ञान नाही.’
यज्ञे दक्षस्याग्निकुंडे शिरो देवि हुतं त्वया । भूयो हि भवती लब्धा कथं त्यजसि मां पुनः
‘दक्षाच्या यज्ञात, देवी, तू अग्निकुंडात आपले डोके अर्पण केलेस. पुन्हा एकदा मला मिळालीस, मग आता पुन्हा मला कसे सोडू शकतेस?’
उतिष्ठोतिष्ठ चार्वंगि गिरिजे मां प्रबोधय । अत्रांतरे शिवं ज्ञात्वा दैत्यमायाविमोहितम्
‘उठ, उठ, सुंदरांगिनी! गिरिजे, मला जागे कर!’ एवढ्यात, शिवाने जाणले की तो दैत्याच्या मायेमुळे भ्रमित झाला आहे.
देवतागणमध्यस्थो ह्यंतरिक्षादुपागमत् । विलपंतमुवाचेदमदृश्यः कमलासनः
देवतांच्या समूहात उभा राहून तो आकाशातून खाली आला. त्याच्या विलापावर, अदृश्य कमलासनाने त्याला संबोधले.
ब्रह्मोवाच- त्वं शोकमोहपितृमातृविवर्जितोऽसि दुःखं सुखं सुतकलत्ररिपुर्न चास्ति । जातोऽसि नैव जनकेन जनिष्यमाणस्त्वं मन्यसे ऋषिगणैश्च कुतो विमोहः
ब्रह्मा म्हणाले— 'तुला दु:ख, मोह, वडील-मातापण नाही; तुला ना दु:ख ना सुख, ना पुत्र, पत्नी, ना शत्रू. तू कोणत्याही वडिलांनी जन्मलेला नाहीस, आणि जन्मणारही नाहीस; ऋषीही हे जाणतात— मग तुला मोह कसा?'
एकोऽसि नाथ बहुधा कृतविग्रहोऽसि सूर्यो यथा जलधिवीचिषु दृश्यमानः । ध्यानेन यांति यमिनस्तव पादमूलं रूपं परं दुरवबोधमवाच्यमेव
'हे नाथ, तू एकच आहेस, पण अनेक रूपे घेतोस, जसे सूर्य समुद्राच्या लाटांमध्ये दिसतो. संयमी लोक ध्यानाने तुझ्या पायाशी पोहोचतात, तुझे ते परम रूप समजणे कठीण आहे आणि ते शब्दात सांगता येत नाही.'
नैषा प्रिया तव समानतया विपन्ना जालंधरेण रचितां जहि देव मायाम् । सा पार्वती कमलकोशगता हि शंभो युद्धस्व वैरिनिवहं जहि पाहि चास्मान्
'ही खरी प्रिया नाही जी नष्ट झाली; जलंधराने निर्माण केलेली माया आहे. हे देव, ही माया दूर कर. पार्वती, शंभो, कमलाच्या आत आहे. शत्रूंच्या सैन्याशी लढ, त्यांचा नाश कर आणि आमचे रक्षण कर.'
श्रुत्वेति ब्रह्मणो वाक्यमवबुद्धो महेश्वरः । ज्ञात्वा तां दानवीमायां मुमोच महती शिलाम्
ब्रह्माची वचने ऐकून महेश्वर जागृत झाला. ती दैत्यांची माया आहे हे ओळखून त्याने एक मोठी शिला फेकली.
तया जघान समरे दैत्यकोटिशतत्रयम् । ततो वृषभमारुह्य क्रोधेन महता नृप
त्या शिलेने त्याने रणात तीनशे कोटी दैत्यांचा संहार केला. मग, मोठ्या रागाने तो वृषभावर चढला, राजन.
धनुः पिनाकं युद्धाय धूर्जटिर्जगृहे शरान् । अथ मायापरित्यक्तं शर्वमालोक्य सिंधुजः
धूर्जटीने युद्धासाठी पिनाक धनुष्य आणि बाण उचलले. मग, मायेपासून मुक्त झालेला शर्व पाहून सिंधूचा पुत्र त्याच्याकडे पाहू लागला.