तव जालंधरात्पीठाद्धृता राज्ञी मुरारिणा । इति संश्रूयते वार्ता तस्मात्त्वं कुरु संगरम्
मुरारीने तुझ्या आसनावरून तुझी राणी हरण केली आहे; अशीच बातमी ऐकू येते—म्हणून तुला युद्ध करावेच लागेल.
रणे शर्वं विजित्याशु भव सर्वेश्वरेश्वरः । अथवा शिवनाराचैः खंडितो यासि तत्पदम्
रणांगणात शर्वाला पटकन जिंक आणि सर्वांचा स्वामी हो; नाहीतर शिवाच्या बाणांनी घायाळ होऊन त्या सर्वोच्च अवस्थेला पोहोचशील.
इति जालंधरः श्रुत्वा भाषितं चंडमुंडयोः । निःससार गिरेस्तस्मात्सक्रोधं रक्तलोचनः
चंड आणि मुंड यांच्या शब्दांनी जालंधराचे डोळे रागाने लाल झाले आणि तो पर्वताबाहेर आला.
चंडमुंडौ समाश्वास्य त्यक्त्वा रूपं हरस्य च । गच्छञ्जालंधरो मार्गे दुर्वारणमुवाच ह
चंड आणि मुंड यांना धीर देऊन, हराचे रूप सोडून, जालंधर मार्गात जात असताना दुर्वारणाला म्हणाला.
पश्य दुर्वारणेदानीं तत्र यद्विष्णुना कृतम् । मायामाश्रित्य सा राज्ञी वृंदा नीतात्मनः पदम्
दुर्वारण, बघ, विष्णूने आता तिथे काय केले; त्याच्या मायेमुळे ती राणी वृंदा आपल्या जागी पोहोचली आहे.
गृहे स्थितस्य जामातुर्विश्वसेन्नैव बुद्धिमान् । नूनं तस्मै प्रदत्वा च कन्यकां विसृजेद्बुधः
घरात राहणाऱ्या जावयावर कधीच पूर्ण विश्वास ठेवू नये; कन्या दिल्यावर सुज्ञ माणसाने त्याला घरातून पाठवून द्यावे.
जामातरं गृहे नैव स्थापयेत्सर्वथा नरः । धनदारादिकं सर्वं स गृह्णाति शनैः शनैः
माणसाने कधीच जावयाला घरात ठेवू नये; कारण तो हळूहळू सर्व धन, बायका आणि बाकी सर्व गोष्टी घेतो.
दुर्वारण उवाच- राजन्यत्क्रियते कर्म तत्तथैव तु भुज्यते । त्वं हर्तुमागतो गौरीं हरिणा ते हृता वधूः । तस्य स्पष्टं वचः श्रुत्वा क्षणं मौनी व्यचिंतयत्
दुर्वारण म्हणाला: 'राजा, जे कर्म करतो, तेच भोगावे लागते; तू गौरीला पळवायला आला होतास, पण हरिणे तुझी वधू पळवली. त्याचे हे स्पष्ट बोल ऐकून तो क्षणभर गप्प राहिला आणि विचार करू लागला.'
जालंधर उवाच- किं प्रयामि हरं जेतुमथवा हरिमुल्बणम् । कार्यद्वये समुत्पन्ने यत्परं तत्प्रकथ्यताम्
जालंधर म्हणाला: 'मी हराला जिंकायला जावे का, की पराक्रमी हरिवर आक्रमण करावे? दोन कामे उभी राहिली आहेत—त्यातले श्रेष्ठ कोण ते सांग.'
दुर्वारण उवाच- यदि यासि हरिं जेतुं हरः पृष्ठे हनिष्यति । हनिष्यंति रणे शूरा यातुं रुद्रो न दास्यति
दुर्वारण म्हणाला: 'तू जर हरिला जिंकायला गेला, तर हर मागून तुला मारेल; रणांगणात शूर लोक तुला ठार करतील आणि रुद्र तुला पुढे जाऊ देणार नाही.'
तस्मात्पशुपतिं जित्वा कृत्वा त्वं वश्यमात्मनः । पश्चात्प्रयाहि गोविंदं यदि जानासि तत्पदम्
म्हणून तू आधी पशुपतीला जिंकून, त्याला आपल्या वशात करून घे. त्यानंतरच गोविंदाकडे जा, जर तुला ते परमपद माहीत असेल तर.
अधुना सत्वरं वीर याहि दैत्यान्महाबलान् । रणं कुरु महाघोरं यथा स्वर्गे सुपच्यते
आता, वीर, त्वरेने त्या बलाढ्य दैत्यांकडे जा. असे भीषण युद्ध कर की स्वर्गात तुझी कीर्ती होईल.
देशकालोचितं श्रुत्वा दुर्वारणवचस्तदा । ययौ जालंधरो योद्धुं सह रुद्रेण योगिना
त्या वेळेस योग्य आणि थांबवता न येणारे ते शब्द ऐकून, जलंधर योगी असलेल्या रुद्रासोबत लढायला गेला.
नारद उवाच- अथ जालंधरोऽपश्यत्कबंधचयभीषणम् । रणं रुधिरमांसौघ मज्जा मेदोऽस्थिदुर्गमम्
नारद म्हणाले: मग जलंधराने भीतीदायक असे रणभूमी पाहिले, जिथे प्रेतांचे ढीग पडले होते, रक्त आणि मांसाचे प्रवाह वाहत होते, आणि मज्जा, मेद व हाडांची किल्ले उभी होती.
तत्र जालंधरो दैत्यः प्रियाहरणदुःखितः । रणे विलोकयामास वृषस्थं पार्वतीपतिम्
तेथे, आपल्या प्रिय व्यक्तीच्या अपहरणामुळे दु:खी झालेला दैत्य जलंधर, रणभूमीत वृषावर बसलेल्या पार्वतीपतीकडे पाहत राहिला.
घोराहिभोगेनविभूषितांगं जटाकलापे शशिभूषणांकितम् । नेत्राग्निकीलोपरिशोभितांगं विना रणं संप्रददर्श सिंधुजः
त्याचे अंग भयंकर सर्पांनी सजलेले, जटांमध्ये चंद्र शोभत होता, डोळ्यांतून जणू अग्नी प्रकटत होता—सिंधुजाने त्याला युद्ध न करता पाहिले.
शीघ्रं स्वरथमारुह्य समुद्रतनयस्तदा । संरुष्टः प्राह तं शुंभं तापसो न हतस्त्वया
तेव्हा समुद्रपुत्र जलंधर पटकन आपल्या रथावर चढला आणि रागाने शुंभाला म्हणाला, 'तू त्या तपस्व्याला मारलेले नाहीस.'
प्राह जालंधरं शुंभस्तपस्तेन महत्कृतम् । हंतुं न शक्यतेऽस्माभिर्हरः संग्रामदुर्जयः
शुंभाने जलंधराला उत्तर दिले, 'त्याने मोठ्या तपाने अपराजितपणा मिळवला आहे; आपण त्या संग्रामात जिंकता न येणाऱ्या हराला मारू शकत नाही.'
इतिशुंभोक्तमाकर्ण्यसिंधुजःक्रोधमूर्च्छितः । हरं पद्मसहस्रेण दैत्यसैन्येन संवृतम्
शुंभाचे शब्द ऐकून, सिंधुजा संतापाने भरून गेला आणि त्याने हजार कमळे व दैत्यांची सेना घेऊन हराला वेढले.
गृहीत्वा कालकेदारं धनुर्जालंधरो ययौ । बाणांस्तीक्ष्णानतिस्थूलान्लोहस्तंभान्तथा बहून्
काळकेदार हे धनुष्य घेऊन, जलंधर पुढे गेला, त्याच्याकडे अनेक तीक्ष्ण आणि जाड बाण तसेच लोखंडी खांब होते.
मुमोच युधि दुर्धर्षो वर्षन्मेघ इवागमे । आयांतं रुरुधुः सिंधुसूनुं शंभुगणा युधि
रणात त्या दुर्जयाने हे बाण जणू पावसाळी ढगासारखे सोडले; तेव्हा शंभूचे गण त्याला रोखू लागले.
ततो रुद्रेण रौद्रैश्च शरौघैस्ताडितो रुषा । रुद्रबाणैस्तदा तस्य कवचं भुवि पातितम्
मग रुद्र आणि त्याच्या भयंकर बाणांच्या वर्षावाने संतप्त होऊन, जलंधराचे कवच रुद्राच्या बाणांनी खाली पडले.
विवर्मापि बभौ सोऽथ मेघमुक्तो यथाचलः । पुनर्जालंधरस्यांगं शंभुना कीलितं शरैः
कवच नसतानाही तो जणू ढगांतून मोकळा झालेला डोंगर शोभत होता; पुन्हा शंभूने जलंधराच्या अंगावर बाणांचा मारा केला.
रुधिरं बहु सुस्राव जालंधरशरीरतः । तेनाशु रुधिरौघेण प्लाविता सकला मही
जलंधराच्या शरीरातून पुष्कळ रक्त वाहू लागले; त्या रक्ताच्या प्रवाहाने संपूर्ण पृथ्वी लवकरच भरून गेली.
ततो देवा भयं जग्मुर्दानवाश्च चकंपिरे । त्यक्त्वा ते प्रमथा वीरा रणभूमिं प्रदुद्रुवुः
तेव्हा देवांना भीती वाटू लागली आणि दानव थरथर कापू लागले; वीर प्रमथांनी रणभूमी सोडून पळ काढला.
नद्या इव परा मूर्त्तिः प्रसृता सर्वतोऽपि च । अथाहार्णवजो रुद्रं धनुर्धर वरो ह्यसि
नदीसारखी त्याची मूर्ती सर्वत्र पसरली होती; मग समुद्रपुत्राने रुद्राला उद्देशून म्हटले, 'धनुष्यधारी, तू खरोखरच श्रेष्ठ आहेस.'
इदानीं तत्करिष्यामि येन गच्छसि संक्षयम् । इत्युक्त्वा कालकेदारं सशरं प्रतिगृह्य तत्
'आता मी असे काही करीन की ज्यामुळे तुझे विनाश होईल.' असे म्हणून त्याने काळकेदार धनुष्य आणि त्याचे बाण उचलले.
शीघ्रं संपूरयामास शरैर्नानाविधैः शिवम् । शिवः सहस्रकोटीभिः पूरितांगो रणे बभौ
त्याने लगेच शिवावर विविध प्रकारच्या बाणांचा वर्षाव केला; शिवाचे अंग कोट्यवधी बाणांनी भरले तरी तो रणात तेजस्वी दिसत होता.
विहंगमैर्यथाकाशं वृक्षैरिव महागिरिः । दैत्यमुक्तैस्तुतैर्बाणैर्दृष्ट्वा व्याप्तं महेश्वरम्
जसं आकाशात पक्षी भरून जातात किंवा मोठ्या डोंगरावर झाडं फुलून दिसतात, तसंच महेश्वर दैत्यांनी, त्यांच्या स्तुतींनी आणि बाणांनी वेढला गेला होता.
वीरभद्रस्तथा कोपाज्जालंधरमधावत । अपीडयदमेयात्मा समुद्रतनयं बली
मग वीरभद्राला प्रचंड राग आला आणि तो जलंधरावर तुटून पडला. त्याच्या जिंकता न येणाऱ्या धैर्याने त्याने समुद्रपुत्राला जोरदार मारले.