मम प्राप्तं हि मरणं त्वया हि स्मरदूतिके । इत्युक्ता सा तया प्राह मम त्वं प्राणरूपिणी
आता मला मृत्यू आलाय, हे सगळं तुझ्यामुळे, स्मरदूतिका; असं ऐकून तिच्या सखीने उत्तर दिलं, 'तूच माझं प्राणरूप आहेस.'
तस्यास्तथोक्तमाकर्ण्य इतिकर्त्तव्यतां ततः । वने निश्चित्य सा वृंदा गत्वा तत्र महत्सरः
तिचं बोलणं ऐकून, वृंदा काय करावं हे ठरवून, सखीसमवेत त्या जंगलात गेली आणि एका मोठ्या सरोवराजवळ पोहोचली.
विहाय दुःखमकरोद्गात्रक्षालनमंबुना । तीरे पद्मासनं बद्ध्वा कृत्वा निर्विषयं मनः
दुःख बाजूला ठेवून, तिने पाण्याने अंग धुतलं, काठीवर पद्मासन लावलं आणि मन सर्व विषयांपासून मागे घेतलं.
शोषयामास देहं स्वं विष्णुसंगेन दूषितम् । तपश्चचारसात्युग्रं निराहारा सखीसमम्
विष्णूच्या संगामुळे दूषित झालेलं शरीर तिने कोरडं करू लागली, आणि सखीसमवेत अत्यंत कठोर तपश्चर्या, उपवास करत राहिली.
गंधर्वलोकतो वृंदामथागत्याप्सरोगणः । प्राह याहीति कल्याणि स्वर्गं मा त्यज विग्रहम्
गंधर्वलोकातून अप्सरांचा मोठा समूह वृंदेकडे आला आणि म्हणाला, 'कल्याणी, स्वर्गात जा; शरीर सोडू नकोस.'
गांधर्वं शस्त्रमेतत्त्रिभुवनविजयं श्रीपतिस्तोषमग्र्यं। नीतो येनेह वृंदे त्यजसि कथमिदं तद्वपुः प्राप्तकामम् । कांतं ते विद्धि शूलिप्रवरशरहतं पुण्यलाभस्य भूषास्वर्गस्य त्वं। भवाद्य द्रुतममरवनं चंडिभद्रे भज त्वम्
गंधर्व विद्या, जी तीनही लोकांवर विजय मिळवून श्रीपतीचं मोठं समाधान मिळवून देते, ती इथे मिळाली आहे, वृंदे; मग हे शरीर, ज्याने इच्छा पूर्ण केली, तू का सोडतेस? तुझा प्रियकर शंकराच्या श्रेष्ठ बाणाने मारला गेला — हेच तुझ्या पुण्याचं भूषण आणि स्वर्गाचा मार्ग आहे. आता, धाडसी, लवकर अमरांच्या लोकात जा.
श्रुत्वा शास्त्रं वधूनां जलधिजदयिता वाक्यमाह प्रहस्य । स्वर्गादाहृत्य मुक्तात्रिदशपति वधूश्चातिवीरेण पत्या । आदौ पात्रं सुखानामहममरजिता प्रेयसा तद्वियुक्तानिर्दुष्टा तद्य। तिष्ये प्रियममृतगतं प्राप्नुयां येन चैव
वधूंसाठीचं शास्त्र ऐकून, समुद्रकन्येचा प्रियकर असलेल्या तिने हसत उत्तर दिलं: 'स्वर्गातून आणलेल्या, देवपत्नी आणि त्यांचे शूर पती हे सुखाचं पात्र आहेत; मी मात्र माझ्या निष्कलंक प्रियापासून वेगळी पडले आहे, आणि जो अमृतात गेला, तोच मला मिळो अशी इच्छा आहे.'
इत्युक्त्वा ससखी वृंदा विससर्जाप्सरोगणान् । तत्प्रीतिपाशबद्धास्ता नित्यमायांति यांति च
असं म्हणून, वृंदा सखीसमवेत अप्सरांना निरोप दिला; तिच्या प्रेमाच्या बंधनामुळे त्या नेहमी येतात आणि जातात.
योगाभ्यासेन वृंदाथ दग्ध्वा ज्ञानाग्निना गुणान् । विषयेभ्यः समाहृत्य मनः प्राप ततः परम्
योगाभ्यासाने वृंदाने ज्ञानाच्या अग्निने गुण जाळून टाकले; विषयांपासून मन मागे घेऊन तिने परम अवस्था मिळवली.
दृष्ट्वा वृंदारिकां तत्र महांतश्चाप्सरोगणाः । तुष्टुवुर्नभसस्तुष्टा ववृषुः पुष्पवृष्टिभिः
वृंदेला तिथे पाहून, मोठ्या अप्सरांनी तिचं स्तुती केली; त्या आनंदी होऊन आकाशातून फुलांचा वर्षाव केला.
शुष्ककाष्ठचयं कृत्वा तत्र वृंदाकलेवरम् । निधायाग्निं च प्रज्वाल्य स्मरदूती विवेश तम्
तिथे कोरड्या लाकडाचा ढीग करून, त्यावर वृंदेचं शरीर ठेवलं; अग्नी पेटवून, स्मरदूती त्यात शिरली.
दग्धं वृंदांगरजसां बिंबं तद्गोलकात्मकम् । कृत्वा तद्भस्मनः शेषं मंदाकिन्यां विचिक्षिपुः
वृंदेचं शरीर जळल्यावर, तिच्या राखेचं गोल मूर्त रूप केलं आणि उरलेली राख मंदाकिनी नदीत सोडली.
यत्र वृंदा परित्यज्य देहं ब्रह्मपथं गता । आसीद्वृंदावनं तत्र गोवर्द्धनसमीपतः
जिथे वृंदेने शरीर सोडून ब्रह्मपद मिळवलं, तिथेच गोवर्धनाजवळ वृंदावन होतं.
देव्योऽथ स्वर्गमेत्य त्रिदशपतिवधूसत्त्वसंपत्तिमाहुर्देवीभ्यस्तन्निशम्य प्रमुदितमनसो निर्जराद्याश्च सर्वे । शत्रोर्दैत्यस्य हित्वा प्रबलतरभयं भीमभेर्यो निजघ्नुः श्रुत्वा तत्रासनस्थः । परिजननिवहोवापशोभां शुभस्य
मग देव्या स्वर्गात जाऊन, देवपत्नींच्या गुणांची आणि श्रेष्ठतेची स्तुती करू लागल्या; हे ऐकून सर्व अमरांचे मन आनंदित झाले, त्यांनी बलाढ्य दैत्यशत्रूच्या भीतीवर मात केली, आणि तिथे बसलेल्या त्यांच्या सेवकांनी शुभ सौंदर्याने शोभा मिळवली.
युधिष्ठिर उवाच। कथं जालंधरो गौरीं हररूपधरो मुने । दृष्ट्वा चकार किं तत्र तन्मे कथय विस्तरात्
युधिष्ठिर म्हणाला: हे मुनी, जलंधराने शंकराचं रूप घेऊन गौरीपाशी कसा गेला? तिने त्याला पाहिल्यावर काय केलं? हे सर्व मला सविस्तर सांग.
नारद उवाच- यदा मायाशिवस्तत्र प्रार्थयद्गिरिजां प्रति । ततः सा चुक्षुभे राजन्किंचिन्नोवाच तं प्रति
नारद म्हणाले: राजा, जेव्हा मायाशिव तिथे जाऊन गिरिजेला विनवू लागला, तेव्हा ती अस्वस्थ झाली आणि थोडीशी उत्तर दिली.
अनातुरस्य देवस्य प्राप्तस्य तपसा मया । न युक्तमिति निश्चित्य पार्वती नाह तं नृप
राजा, तो देव संकटात नाही आणि मी तपाने त्याला मिळवला आहे, हे लक्षात घेऊन पार्वतीने त्याला काहीच उत्तर दिलं नाही.
सा न तत्र प्रतीकारं दृष्ट्वा तस्य च पश्यतः । निर्गता तत उत्थाय ददर्शाकाशवाहिनीम्
तिथे काही उपाय दिसत नाही, हे पाहून आणि तो पाहत असतानाच ती उठली आणि निघून गेली, मग तिने आकाशातून येणारी तिला पाहिली.
गंगां वासोचितां मत्वा भवानी तपसे ययौ । पुरापि तपसा लब्धो मयेशः सांप्रतं तथा
ती गंगा आहे असं समजून, जी योग्य वस्त्रांनी सजली होती, भवानी पुन्हा तपासाठी गेली, जशी तिने पूर्वी तप करून शंकराला मिळवलं होतं, तशीच आता पुन्हा.
इत्यव्रजच्चिंतयती सखीभिः सहिता ततः । पुरः क्षीरनिभां राजन्पार्वती गगनात्परम्
अशीच विचार करत आणि सख्या सोबत घेऊन, पार्वती दूधासारखी उजळत पुढे गेली, अगदी आकाशालाही मागे टाकत, राजा.
मंदाकिनीं ददर्शाथ पतंतीं मानसोत्तरे । हारमालामिवायांतीं विविक्तां गगनस्रजः
मग तिने मंदाकिनीला मानस सरोवराच्या उत्तरेला पडताना पाहिलं, जणू काही आकाशातील हारातली एक वेगळीच मोत्यांची माळ खाली येतेय.
मंदाकिन्याः पयःपूरो ह्याकृष्टः स्वर्गतो यथा । श्रुतीनां पूरधारेव ब्रह्मणो वदनच्युता
मंदाकिनीच्या पाण्याचा प्रवाह जणू स्वर्गातून खाली ओढला जातोय, जसा वेदज्ञानाचा प्रवाह ब्रह्मदेवाच्या तोंडातून वाहतो.
दृष्ट्वा मुमोद तां गंगां स्नात्वा चालिसमन्विता । संपूज्य स्वतनुं पश्चान्निविष्टा स्वर्णदीतटे
ती गंगा पाहून तिला आनंद झाला, तिने सख्या सोबत स्नान केलं, स्वतःच्या रूपाची पूजा केली आणि मग सोन्याच्या नदीच्या काठी बसली.
परस्परमथालोक्य गौरी प्राह सखीं जयाम् । त्वं गच्छ मद्वपुः कृत्वा तत्समीपं सखी त्वरा
मग एकमेकींकडे पाहून गौरीने आपल्या सखी जयेला सांगितलं: 'सखी, तू माझं रूप घेऊन लवकर त्याच्याजवळ जा.'
जानीहि तत्वं किं शंभुर्यदि वान्यो भविष्यति । यद्यसौ त्वां समालिंग्य कुरुते चुंबनादिकम्
'तो खरा शंभू आहे की दुसराच कोणी, हे जाणून घे. जर तो तुला मिठीत घेतो किंवा चुंबन घेण्याचा प्रयत्न करतो,'
तदा मायां समास्थाय जानीह्यसुरमागतम् । यदि चेत्त्वां प्रतिब्रूयान्मन्निमित्तं शुभाशुभम्
'तर समज की तो असुरच आहे. आणि जर तो तुझ्याशी माझ्याबद्दल काही चांगलं किंवा वाईट बोलला,'
असंशयं पिनाकी स्यादत्रागत्य ब्रवीहि माम् । इत्यादिष्टा जया देव्या गता गंगाधरांतिकम्
'तर नक्कीच तो पिनाकी आहे, असं समज आणि लगेच मला येऊन सांग.' असं देवीने सांगितल्यावर जया गंगाधराच्या जवळ गेली.
तामायांतीं स दृष्ट्वा च भृशं मन्मथपीडितः । चकारालिंगनं तस्या गौरीरूपेण भावयन्
ती येताना पाहून, मनात कामाने व्याकुळ झालेला जलंधर तिला गौरी समजून मिठीत घेतो.
ततो जालंधरः सद्यो वीर्यं स्वं प्रमुमोचह । अल्पेंद्रियश्च संजातो वेगतः कुरुनंदन
मग जलंधराने ताबडतोब आपलं वीर्य सोडलं आणि कामाच्या जोराने त्याची इंद्रिये क्षीण झाली, कुरुनंदना.
तया सप्रोदितो दैत्य न त्वं रुद्रो भविष्यसि । अल्पवीर्योऽधमाचारो नाहं गौरी हि तत्सखी
तेव्हा तिने त्याला झिडकारून सांगितलं: 'तू शंकर नाहीस; तू दुर्बल आणि नीच वागणारा आहेस. मी गौरी नाही, तिची सखी आहे.'