छिन्नं तदत्र चानीतं जीवितं तेंगसंगतः । प्रिये त्वं मद्वियोगेन बाले जातासि दुःखिता
ते छाटलेले डोके इथे आणले गेले आणि तुझ्या संगामुळे मला पुन्हा प्राण मिळाले; प्रिय, माझ्यापासून दूर राहिल्याने तू, बाळ, खूप दुःखी झालीस.
क्षंतव्यं विप्रियं मह्यं यत्त्वां त्यक्त्वा रणं गतः । इत्यादि वचनैस्तेन वृंदा संस्मारिता तदा
मी तुला सोडून युद्धाला गेलो, हे माझे अपराध क्षमा कर; अशा प्रकारच्या शब्दांनी त्याने त्या वेळी वृंदेला आठवण करून दिली.
तांबूलैश्च विनोदैश्च वस्त्रालंकरणैः शुभैः । अथ वृंदारिका देवी सर्वभोगसमन्विता
तांबूल, खेळ, सुंदर वस्त्रे आणि दागिने यांमुळे, मग देवी वृंदारिका सर्व सुखांनी परिपूर्ण झाली.
प्रियं गाढं समालिंग्य चुचुंब रतिलोलुपा । मोक्षादप्यधिकं सौख्यं वृंदा मोहनसंभवम्
आपल्या प्रियकराला घट्ट मिठी मारून, आनंदाच्या ओढीने तिने त्याला चुंबन दिले; मोहाच्या प्रभावाने वृंदेला मुक्तीपेक्षा जास्त सुख मिळाले.
मेने नारायणो देवो लक्ष्मीप्रेमरसाधिकम् । वृंदां वियोगजं दुःखं विनोदयति माधवे
नारायणाने लक्ष्मीच्या प्रेमरसाहूनही वृंदेच्या संगातील आनंद श्रेष्ठ मानला; माधवाने वृंदेच्या वियोगाचे दुःख दूर केले.
तत्क्रीडाचारुविलसद्वापिका राजहंसके । तद्रूपभावात्कृष्णोऽसौ पद्मायां विगतस्पृहः
त्या सुंदर खेळकर तलावात, राजहंसांनी शोभलेल्या, तिच्या रूपामुळे आणि स्वभावामुळे कृष्णाला पद्मेची इच्छा उरली नाही.
अभूद्वृंदावने तस्मिंस्तुलसीरूप धारिणी । वृंदांगस्वेदतो भूम्यां प्रादुर्भूताति पावनी
त्या वृंदावनात तिने तुळशीचे रूप घेतले; वृंदेच्या अंगातून आलेल्या घामापासून ती पृथ्वीवर प्रकट झाली, अतिशय पवित्र.
वृंदांग संगजं चेदमनुभूय सुंखं हरिः । दिनानि कतिचिन्मेने शिवकार्यं जगत्पतिः
वृंदेच्या अंगसंगातून मिळालेल्या सुखाचा अनुभव घेऊन, हरिने काही दिवस शिवाच्या कार्याचा विचार केला.
एकदा सुरतस्यांते सा स्वकंठे तपस्विनम् । वृंदा ददर्श संलग्नं द्विभुजं पुरुषोत्तमम्
एकदा त्यांच्या प्रेमाच्या शेवटी, वृंदेला आपल्या गळ्यात बिलगलेला, दोन हात असलेला तपस्वी पुरुषोत्तम दिसला.
तं दृष्ट्वा प्राह सा कंठाद्विमुच्य भुजबंधनम् । कथं तापसरूपेण त्वं मां मोहितुमागतः
त्याला पाहून तिने गळ्यातील मिठी सोडली आणि विचारले, 'तू तपस्वी रूप घेऊन मला कसे मोहात पाडलेस?'
निशम्य वचनं तस्याः सांत्वयन्प्राह तां हरिः । शृणु वृंदारिके त्वं मां विद्धि लक्ष्मीमनोहरम्
तिचे बोल ऐकून, हरिने तिला शांत केले आणि म्हणाला, 'वृंदारिके, ऐक, मीच लक्ष्मीला मोहात पाडणारा आहे, हे जाण.'
तव भर्ता हरं जेतुं गौरीमानयितुं गतः । अहं शिवः शिवश्चाहं पृथक्त्वे न व्यवस्थितौ 6.15.
'तुझा पती हराला जिंकण्यासाठी आणि गौरीला आणण्यासाठी गेला आहे; मीच शिव आहे आणि शिवही मीच आहे—आपल्यात काही वेगळेपण नाही.'
जालंधरो हतः संख्ये भज मामधुनानघे । नारद उवाच- इति विष्णोर्वचः श्रुत्वा विषण्णवदनाभवत् । ततो वृंदारिका राजन्कुपिता प्रत्युवाच ह
'जलंधर युद्धात मारला गेला आहे; आता, निष्पापे, माझ्या आश्रयाला ये.' नारद म्हणतो—विष्णूची ही वचने ऐकून तिचा चेहरा उतरला; मग, राजन्, वृंदारिका रागाने म्हणाली.
रणे बद्धोऽसि येन त्वं जीवन्मुक्तः पितुर्गिरा । विविधैः सत्कृतो रत्नैर्युक्तं तस्य हृता वधूः
‘युद्धात तुला ज्याने बांधले आणि वडिलांच्या आज्ञेने जिवंत सोडले, त्याने तुला अनेक रत्नांनी सन्मानित केले, तरी त्याची वधू हिरावली गेली.’
पतिर्धर्मस्य यो नित्यं परदाररतः कथम् । ईश्वरोऽपि कृतं भुंक्ते कर्मेत्याहुर्मनीषिणः
‘जो नेहमी धर्माचा पती असतो, तो दुसऱ्याच्या स्त्रीत कसा आसक्त होईल? ईश्वर असला तरी, केलेल्या कर्माचे फळ भोगावेच लागते, असे ज्ञानी सांगतात.’
अहं मोहं यथानीता त्वया माया तपस्विना । तथा तव वधूं माया तपस्वीकोऽपि नेष्यति
‘जसा तू, तपस्वी रूप घेऊन, मला मोहात पाडलेस, तसाच एक मायावी तपस्वी तुझ्या पत्नीला देखील घेऊन जाईल.’
इति शप्तस्तथा विष्णुर्जगामादृश्यतां क्षणात् । सा चित्रशालापर्यंकः स च तेऽथप्लवंगमाः
शाप मिळताच विष्णू क्षणात अदृश्य झाला; ती सुंदर चित्रशाळा, तिच्या पलंगासह आणि ते सर्व पक्षीही लगेच गायब झाले.
नष्टं सर्वं हरौ याते वनं शून्यं विलोक्य सा । वृंदा प्राह सखीं प्राप्य जिह्मं तद्विष्णुना कृतम्
हरि निघून गेल्यावर सगळं काही नाहीसं झालं; जंगल ओकं झालेलं पाहून, वृंदा आपल्या सखीला भेटली आणि म्हणाली, 'हे सर्व विष्णूने फसवणूक करून केलं.'
त्यक्तं पुरं गतं राज्यं कांतः संदेहतां गतः । अहं वने विदित्वैतत्क्व यामि विधिनिर्मिता
नगर सोडून दिलं, राज्यही गेलं, प्रियकर कुठे आहे हेही कळत नाही; हे सगळं जंगलात समजल्यावर, मी आता कुठे जाऊ, हे विधीने घडवले आहे.
मनोरथानां विषयमभून्मे प्रियदर्शनम् । प्राह निःश्वस्य चैवोष्णं राज्ञी वृंदातिदुःखिता
माझ्या प्रियाचं दर्शन आता फक्त मनातल्या इच्छेचं विषय राहिलं; खोल श्वास घेत, अत्यंत दुःखी राणी वृंदा बोलली.
मम प्राप्तं हि मरणं त्वया हि स्मरदूतिके । इत्युक्ता सा तया प्राह मम त्वं प्राणरूपिणी
आता मला मृत्यू आलाय, हे सगळं तुझ्यामुळे, स्मरदूतिका; असं ऐकून तिच्या सखीने उत्तर दिलं, 'तूच माझं प्राणरूप आहेस.'
तस्यास्तथोक्तमाकर्ण्य इतिकर्त्तव्यतां ततः । वने निश्चित्य सा वृंदा गत्वा तत्र महत्सरः
तिचं बोलणं ऐकून, वृंदा काय करावं हे ठरवून, सखीसमवेत त्या जंगलात गेली आणि एका मोठ्या सरोवराजवळ पोहोचली.
विहाय दुःखमकरोद्गात्रक्षालनमंबुना । तीरे पद्मासनं बद्ध्वा कृत्वा निर्विषयं मनः
दुःख बाजूला ठेवून, तिने पाण्याने अंग धुतलं, काठीवर पद्मासन लावलं आणि मन सर्व विषयांपासून मागे घेतलं.
शोषयामास देहं स्वं विष्णुसंगेन दूषितम् । तपश्चचारसात्युग्रं निराहारा सखीसमम्
विष्णूच्या संगामुळे दूषित झालेलं शरीर तिने कोरडं करू लागली, आणि सखीसमवेत अत्यंत कठोर तपश्चर्या, उपवास करत राहिली.
गंधर्वलोकतो वृंदामथागत्याप्सरोगणः । प्राह याहीति कल्याणि स्वर्गं मा त्यज विग्रहम्
गंधर्वलोकातून अप्सरांचा मोठा समूह वृंदेकडे आला आणि म्हणाला, 'कल्याणी, स्वर्गात जा; शरीर सोडू नकोस.'
गांधर्वं शस्त्रमेतत्त्रिभुवनविजयं श्रीपतिस्तोषमग्र्यं। नीतो येनेह वृंदे त्यजसि कथमिदं तद्वपुः प्राप्तकामम् । कांतं ते विद्धि शूलिप्रवरशरहतं पुण्यलाभस्य भूषास्वर्गस्य त्वं। भवाद्य द्रुतममरवनं चंडिभद्रे भज त्वम्
गंधर्व विद्या, जी तीनही लोकांवर विजय मिळवून श्रीपतीचं मोठं समाधान मिळवून देते, ती इथे मिळाली आहे, वृंदे; मग हे शरीर, ज्याने इच्छा पूर्ण केली, तू का सोडतेस? तुझा प्रियकर शंकराच्या श्रेष्ठ बाणाने मारला गेला — हेच तुझ्या पुण्याचं भूषण आणि स्वर्गाचा मार्ग आहे. आता, धाडसी, लवकर अमरांच्या लोकात जा.
श्रुत्वा शास्त्रं वधूनां जलधिजदयिता वाक्यमाह प्रहस्य । स्वर्गादाहृत्य मुक्तात्रिदशपति वधूश्चातिवीरेण पत्या । आदौ पात्रं सुखानामहममरजिता प्रेयसा तद्वियुक्तानिर्दुष्टा तद्य। तिष्ये प्रियममृतगतं प्राप्नुयां येन चैव
वधूंसाठीचं शास्त्र ऐकून, समुद्रकन्येचा प्रियकर असलेल्या तिने हसत उत्तर दिलं: 'स्वर्गातून आणलेल्या, देवपत्नी आणि त्यांचे शूर पती हे सुखाचं पात्र आहेत; मी मात्र माझ्या निष्कलंक प्रियापासून वेगळी पडले आहे, आणि जो अमृतात गेला, तोच मला मिळो अशी इच्छा आहे.'
इत्युक्त्वा ससखी वृंदा विससर्जाप्सरोगणान् । तत्प्रीतिपाशबद्धास्ता नित्यमायांति यांति च
असं म्हणून, वृंदा सखीसमवेत अप्सरांना निरोप दिला; तिच्या प्रेमाच्या बंधनामुळे त्या नेहमी येतात आणि जातात.
योगाभ्यासेन वृंदाथ दग्ध्वा ज्ञानाग्निना गुणान् । विषयेभ्यः समाहृत्य मनः प्राप ततः परम्
योगाभ्यासाने वृंदाने ज्ञानाच्या अग्निने गुण जाळून टाकले; विषयांपासून मन मागे घेऊन तिने परम अवस्था मिळवली.
दृष्ट्वा वृंदारिकां तत्र महांतश्चाप्सरोगणाः । तुष्टुवुर्नभसस्तुष्टा ववृषुः पुष्पवृष्टिभिः
वृंदेला तिथे पाहून, मोठ्या अप्सरांनी तिचं स्तुती केली; त्या आनंदी होऊन आकाशातून फुलांचा वर्षाव केला.