भीतत्राणात्परं नान्यत्पुण्यमस्ति तपोधन । एवमुक्तवती भीता सालसांगी तपस्विनम्
हे तपशक्ती असलेल्या, घाबरलेल्या जीवाला वाचवण्यासारखे पुण्य दुसरे नाही; असे म्हणत ती घाबरून त्या तपस्व्याला बिलगली.
तावत्प्राप्तः सदुष्टात्मा सर्वजीवप्रबंधकः । वृंदादेवी भयत्रस्ता हरिकंठे समाश्लिषत्
तेवढ्यात सर्व जीवांना पकडणारा, दुष्ट मनाचा तो आला; भीतीने थरथरलेल्या वृंदादेवीने हरिच्या गळ्यात मिठी मारली.
सुखस्पर्शं भुजाभ्यां सा शोकवल्लीव लिंगिता । तवालिंगनभावेन पुनरेव भविष्यति
ती त्याच्या मऊ हातांनी मिठी मारली गेली, जणू शोकाची वेलच त्याच्या आलिंगनाने पुन्हा तशीच होईल.
शिरः सर्वांगसंपन्नं त्वद्भर्तुरधिकं गुणैः । अथ त्वं प्रमदे गच्छ पत्यर्थे चित्रशालिकाम्
सर्व अंगांनी पूर्ण, तुझ्या पतीपेक्षा अधिक गुणी असे ते शिर; आता तू आपल्या पतीसाठी त्या अद्भुत सभागृहात जा.
सा चित्रशालामित्युक्ता विवेश मुनिना तदा । दिव्यपर्यंकमारूढा गृह्य कांतस्य तच्छिरः
म्हणून त्या ऋषीने सांगितल्यावर ती त्या चित्रशाळेत गेली; दिव्य पलंगावर बसून तिने आपल्या प्रियाचे शिर घेतले.
चकाराधरपानं सा मीलिताक्ष्यतिलोलुपा । यावत्तावदभूद्राजन्रूपं जालंधराकृति
ती डोळे मिटून, उत्कटतेने त्याच्या ओठांवरून मध प्यायली; तेव्हा, राजन, तिथे जालंधराचे रूप प्रकट झाले.
तत्कांतसदृशाकारस्तद्वक्षस्तद्वदुन्नतिः । तद्वाक्यस्तन्मनोभावस्तदासीज्जगदीश्वरः
ते रूप तिच्या प्रियासारखेच होते — त्याचे छाती, उंची, बोलणे, मन आणि भाव; त्या क्षणी तो जगाचा स्वामीच होता.
अथ संपूर्णकायं तं प्रियं वीक्ष्य जगाद सा । तव कुर्वे प्रियं स्वामिन्ब्रूहि त्वं स्वरणं च मे
मग पूर्ण शरीर असलेला प्रिय पाहून तिने म्हटले, "स्वामी, मी तुझ्या आवडीचे करीन; तू मला आपली इच्छा सांग."
वृंदावचनमाकर्ण्य प्राह मायासमुद्रजः । शृणु देवि यथा युद्धं वृत्तं शंभोर्मया सह
वृंदेचे बोल ऐकून, मायासागराचा पुत्र म्हणाला, 'देवी, मी आणि शंभू यांच्यात कसे युद्ध झाले, ते मी तुला सांगतो, नीट ऐक.'
प्रिये रुद्रेण रौद्रेण छिन्नं चक्रेण मे शिरः । तावत्वत्सिद्धियोगाच्च त्वद्गतेन ममात्मना
प्रियेला, रौद्र असलेल्या रुद्राने माझे डोके चक्राने छाटले; पण तुझ्या सिद्धीच्या सामर्थ्याने आणि माझे मन तुझ्यात एकरूप असल्याने,
छिन्नं तदत्र चानीतं जीवितं तेंगसंगतः । प्रिये त्वं मद्वियोगेन बाले जातासि दुःखिता
ते छाटलेले डोके इथे आणले गेले आणि तुझ्या संगामुळे मला पुन्हा प्राण मिळाले; प्रिय, माझ्यापासून दूर राहिल्याने तू, बाळ, खूप दुःखी झालीस.
क्षंतव्यं विप्रियं मह्यं यत्त्वां त्यक्त्वा रणं गतः । इत्यादि वचनैस्तेन वृंदा संस्मारिता तदा
मी तुला सोडून युद्धाला गेलो, हे माझे अपराध क्षमा कर; अशा प्रकारच्या शब्दांनी त्याने त्या वेळी वृंदेला आठवण करून दिली.
तांबूलैश्च विनोदैश्च वस्त्रालंकरणैः शुभैः । अथ वृंदारिका देवी सर्वभोगसमन्विता
तांबूल, खेळ, सुंदर वस्त्रे आणि दागिने यांमुळे, मग देवी वृंदारिका सर्व सुखांनी परिपूर्ण झाली.
प्रियं गाढं समालिंग्य चुचुंब रतिलोलुपा । मोक्षादप्यधिकं सौख्यं वृंदा मोहनसंभवम्
आपल्या प्रियकराला घट्ट मिठी मारून, आनंदाच्या ओढीने तिने त्याला चुंबन दिले; मोहाच्या प्रभावाने वृंदेला मुक्तीपेक्षा जास्त सुख मिळाले.
मेने नारायणो देवो लक्ष्मीप्रेमरसाधिकम् । वृंदां वियोगजं दुःखं विनोदयति माधवे
नारायणाने लक्ष्मीच्या प्रेमरसाहूनही वृंदेच्या संगातील आनंद श्रेष्ठ मानला; माधवाने वृंदेच्या वियोगाचे दुःख दूर केले.
तत्क्रीडाचारुविलसद्वापिका राजहंसके । तद्रूपभावात्कृष्णोऽसौ पद्मायां विगतस्पृहः
त्या सुंदर खेळकर तलावात, राजहंसांनी शोभलेल्या, तिच्या रूपामुळे आणि स्वभावामुळे कृष्णाला पद्मेची इच्छा उरली नाही.
अभूद्वृंदावने तस्मिंस्तुलसीरूप धारिणी । वृंदांगस्वेदतो भूम्यां प्रादुर्भूताति पावनी
त्या वृंदावनात तिने तुळशीचे रूप घेतले; वृंदेच्या अंगातून आलेल्या घामापासून ती पृथ्वीवर प्रकट झाली, अतिशय पवित्र.
वृंदांग संगजं चेदमनुभूय सुंखं हरिः । दिनानि कतिचिन्मेने शिवकार्यं जगत्पतिः
वृंदेच्या अंगसंगातून मिळालेल्या सुखाचा अनुभव घेऊन, हरिने काही दिवस शिवाच्या कार्याचा विचार केला.
एकदा सुरतस्यांते सा स्वकंठे तपस्विनम् । वृंदा ददर्श संलग्नं द्विभुजं पुरुषोत्तमम्
एकदा त्यांच्या प्रेमाच्या शेवटी, वृंदेला आपल्या गळ्यात बिलगलेला, दोन हात असलेला तपस्वी पुरुषोत्तम दिसला.
तं दृष्ट्वा प्राह सा कंठाद्विमुच्य भुजबंधनम् । कथं तापसरूपेण त्वं मां मोहितुमागतः
त्याला पाहून तिने गळ्यातील मिठी सोडली आणि विचारले, 'तू तपस्वी रूप घेऊन मला कसे मोहात पाडलेस?'
निशम्य वचनं तस्याः सांत्वयन्प्राह तां हरिः । शृणु वृंदारिके त्वं मां विद्धि लक्ष्मीमनोहरम्
तिचे बोल ऐकून, हरिने तिला शांत केले आणि म्हणाला, 'वृंदारिके, ऐक, मीच लक्ष्मीला मोहात पाडणारा आहे, हे जाण.'
तव भर्ता हरं जेतुं गौरीमानयितुं गतः । अहं शिवः शिवश्चाहं पृथक्त्वे न व्यवस्थितौ 6.15.
'तुझा पती हराला जिंकण्यासाठी आणि गौरीला आणण्यासाठी गेला आहे; मीच शिव आहे आणि शिवही मीच आहे—आपल्यात काही वेगळेपण नाही.'
जालंधरो हतः संख्ये भज मामधुनानघे । नारद उवाच- इति विष्णोर्वचः श्रुत्वा विषण्णवदनाभवत् । ततो वृंदारिका राजन्कुपिता प्रत्युवाच ह
'जलंधर युद्धात मारला गेला आहे; आता, निष्पापे, माझ्या आश्रयाला ये.' नारद म्हणतो—विष्णूची ही वचने ऐकून तिचा चेहरा उतरला; मग, राजन्, वृंदारिका रागाने म्हणाली.
रणे बद्धोऽसि येन त्वं जीवन्मुक्तः पितुर्गिरा । विविधैः सत्कृतो रत्नैर्युक्तं तस्य हृता वधूः
‘युद्धात तुला ज्याने बांधले आणि वडिलांच्या आज्ञेने जिवंत सोडले, त्याने तुला अनेक रत्नांनी सन्मानित केले, तरी त्याची वधू हिरावली गेली.’
पतिर्धर्मस्य यो नित्यं परदाररतः कथम् । ईश्वरोऽपि कृतं भुंक्ते कर्मेत्याहुर्मनीषिणः
‘जो नेहमी धर्माचा पती असतो, तो दुसऱ्याच्या स्त्रीत कसा आसक्त होईल? ईश्वर असला तरी, केलेल्या कर्माचे फळ भोगावेच लागते, असे ज्ञानी सांगतात.’
अहं मोहं यथानीता त्वया माया तपस्विना । तथा तव वधूं माया तपस्वीकोऽपि नेष्यति
‘जसा तू, तपस्वी रूप घेऊन, मला मोहात पाडलेस, तसाच एक मायावी तपस्वी तुझ्या पत्नीला देखील घेऊन जाईल.’
इति शप्तस्तथा विष्णुर्जगामादृश्यतां क्षणात् । सा चित्रशालापर्यंकः स च तेऽथप्लवंगमाः
शाप मिळताच विष्णू क्षणात अदृश्य झाला; ती सुंदर चित्रशाळा, तिच्या पलंगासह आणि ते सर्व पक्षीही लगेच गायब झाले.
नष्टं सर्वं हरौ याते वनं शून्यं विलोक्य सा । वृंदा प्राह सखीं प्राप्य जिह्मं तद्विष्णुना कृतम्
हरि निघून गेल्यावर सगळं काही नाहीसं झालं; जंगल ओकं झालेलं पाहून, वृंदा आपल्या सखीला भेटली आणि म्हणाली, 'हे सर्व विष्णूने फसवणूक करून केलं.'
त्यक्तं पुरं गतं राज्यं कांतः संदेहतां गतः । अहं वने विदित्वैतत्क्व यामि विधिनिर्मिता
नगर सोडून दिलं, राज्यही गेलं, प्रियकर कुठे आहे हेही कळत नाही; हे सगळं जंगलात समजल्यावर, मी आता कुठे जाऊ, हे विधीने घडवले आहे.
मनोरथानां विषयमभून्मे प्रियदर्शनम् । प्राह निःश्वस्य चैवोष्णं राज्ञी वृंदातिदुःखिता
माझ्या प्रियाचं दर्शन आता फक्त मनातल्या इच्छेचं विषय राहिलं; खोल श्वास घेत, अत्यंत दुःखी राणी वृंदा बोलली.