समारोप्य विमाने तं सद्यो जग्मुः पुरं हरेः । ततौऽसौ हरिसान्निध्यं प्राप्य पुण्यात्मनां वरः
त्याला विमानात बसवून ते त्वरित हरिपुरीला गेले; तिथे तो पुण्यवानांचा श्रेष्ठ हरिसान्निध्यात पोहोचला.
पुनर्मन्वंतरशतं स्थित्वा केशवसन्निधिम् । परमं ज्ञानमासाद्य स विवेश तनुं हरेः
केशवाच्या सान्निध्यात शंभर कल्पे राहून, त्याने परम ज्ञान मिळवलं आणि शेवटी हरिच्या स्वरूपात विलीन झाला.
व्यास उवाच- येन केनाप्युपायेन हरिभक्तिकरो नरः । संसारजलधेः पारं राजहंस इव व्रजन्
व्यास म्हणाले- कोणत्याही उपायाने हरिभक्ती जो मनुष्य करतो, तो राजहंसासारखा संसारसागर पार करतो.
क्षणमेव हरेर्भक्तिर्वर्तते यस्य चेतसि । तत्पदं परमं याति स पापात्मापि गच्छति
ज्याच्या मनात क्षणभर जरी हरिभक्ती निर्माण झाली, तो परमपदाला पोहोचतो—even पापी देखील तिथे जातो.
एकमप्युत्तमं वस्तु दत्वाऽसौ तन्मुरारये । स्वयमेव हि भोक्तव्यं पश्चात्पापोपशांतये
एक जरी उत्तम वस्तू मुरारीला अर्पण केली, तरी नंतर ते स्वतःच भोगावं लागतं, पाप शांत करण्यासाठी.
यद्वस्तु हरये दत्तं तच्च दद्याद्दिवजातये । किंचिच्छेषं न भोक्तव्यं तस्यावश्यं स्वयं बुधैः
हरिला जे काही अर्पण केलं, ते द्विजाला सुद्धा द्यावं; उरलेलं काहीच स्वतः खाऊ नये, असं नेहमी ज्ञानी लोक सांगतात.
वस्तूनि ब्राह्मणश्रेष्ठमिष्टानि यानि कानि च । अदत्वा विष्णवे तानि न भोक्तव्यानि वैष्णवैः
ब्राह्मणश्रेष्ठा, जी काही मनापासून हवी असतील ती वस्तू, ती विष्णूला अर्पण केल्याशिवाय वैष्णवांनी खाऊ नये.
विष्णुनैवेद्यमाहात्म्यं सर्वपापप्रणाशनम् । सेतिहासं पुनर्वच्मि शृणु विप्र समाहितः
विष्णूच्या नैवेद्याचं महत्त्व सर्व पापांचा नाश करणारं आहे; ही कथा मी पुन्हा सांगतो, लक्ष देऊन ऐक, ब्राह्मणा.
आसीत्सर्वजनिर्नाम ब्राह्मणः शुद्धवंशजः । शांतो दांतो दयायुक्तो गुरुब्राह्मणपूजकः
एक सर्वजनी नावाचा ब्राह्मण होता, तो शुद्ध वंशाचा होता; शांत, संयमी, दयाळू, गुरु आणि ब्राह्मणांची सेवा करणारा.
हरेः पूजापरश्चैव हरिस्मरणतत्परः । प्रपन्नक्लेशविध्वंसी सत्यवादी जितेन्द्रियः ५० 7.19.
तो हरिपूजेत मग्न आणि हरिस्मरणात दंग असे; शरण आलेल्यांचे दुःख दूर करणारा, सत्य बोलणारा आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला होता.
प्रातःस्नायी निजाचारग्राही हिंसा विवर्जितः । एकादशीव्रतरतो ज्ञातिपूजापरायणः
तो पहाटे स्नान करायचा, आपले रोजचे कर्तव्य पाळायचा, कोणत्याही प्रकारच्या हिंसेपासून दूर राहायचा, एकादशीचे व्रत पाळायचा आणि आप्तेष्टांची सेवा व सन्मान करायचा.
कदाचित्स द्विजश्रेष्ठः स्वप्नेऽपश्यच्च केशवम् । श्यामं विरजपद्माक्षं स्मेरास्यं पीतवाससम्
एकदा, श्रेष्ठ ब्राह्मणा, त्याने स्वप्नात केशवाचे दर्शन पाहिले—शुभ्र, कमळासारखी स्वच्छ डोळे, हसरा चेहरा आणि पिवळ्या वस्त्रातले रूप.
स्वर्णकुण्डलमञ्जीरकिरीटोज्ज्वलविग्रहम् । कौस्तुभोद्भासितोरस्कं वनमालाविभूषितम्
त्याने सोन्याच्या कुंडल्या, पैंजण आणि मुकुट घातलेले तेजस्वी रूप पाहिले, कौस्तुभ मणीने उजळलेली छाती आणि वनमाळेने सजलेले ते रूप होते.
चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदापद्मधरं प्रभुम् । समस्तैर्लक्षणैर्युक्तं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम्
त्याने चार भुजा असलेला, शंख, चक्र, गदा आणि कमळ धारण केलेला, सर्व शुभ लक्षणे असलेला आणि सोन्याचा यज्ञोपवीत घातलेला प्रभू पाहिला.
संप्राप्य दर्शनं स्वप्ने स विप्रो जगतीपतेः । कृताञ्जलिस्तमस्तौषीद्रोमांचिततनुर्मुदा
जगाचा स्वामी स्वप्नात दिसल्यावर त्या ब्राह्मणाने आनंदाने अंगावर रोमांच येऊन, हात जोडून त्याची स्तुती केली.
तुभ्यं नमोऽस्तु जगतः सकलस्यभर्त्त्रे सल्लोकशोकभयरोगविनाशनाय । नारायणाय कमलाहृदयप्रियाय धर्मार्थकामपरमामृतदाय तुभ्यम्
संपूर्ण जगाचा पालनकर्ता, सर्व लोकांचे दु:ख, भीती आणि रोग दूर करणारा, लक्ष्मीच्या हृदयाचा प्रिय नारायण, धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे अमृत देणारा तुला माझा नमस्कार असो.
पापानि चैव सकलानि मया कृतानि मत्तेन मोहवशगेन सदा मुरारे । तस्माद्बिभेमि जगदंबुनिधेर्गभीरान्मामुद्धरस्व निजभक्तितरीं प्रदाय
मुरारि, मी केलेली सर्व पापे मद्य आणि मोहामुळे घडली आहेत; म्हणूनच मला या संसाररूपी खोल समुद्राची भीती वाटते—माझ्या भक्तीची नौका देऊन मला तार.
जानामि यद्यपि हरे दुरितं मनुष्यो व्यामोहमाशुचलभे भुवि कैटभारे । पापं तथापि च मुदा सततं करोमि तस्मान्न कोऽप्यहमिवास्ति जनो विमूढः
हरी, जरी मला माहीत आहे की माणसे मोहामुळे पाप करतात, तरीही मी नेहमी आनंदाने पाप करतो; म्हणून माझ्यासारखा मूर्ख दुसरा कोणीच नाही.
पुण्यद्रुमः सुखफलं सहसैव धत्ते किं वेद्मि नेति नृहरे कृतपातकोऽहम् । पुष्पद्रुमार्पणविधौ न ममास्ति वित्तं नाथ प्रसीद भगवन्किमहं करोमि
पुण्याचे झाड पटकन सुखाचे फळ देते, पण नरकासुराचा वध करणारा, मी पापी आहे, मला फुलझाड अर्पण करण्यासाठी काहीच नाही; प्रभू, कृपा कर, मी काय करू?
त्वत्पादपद्मयुगलं परमामृतस्य स्थानं विहाय मम चित्तमधुव्रतोऽयम् । नारीमुखं व्रजति देवमृतिप्रदं यच्छ्लेष्मप्रकीर्णमनिशं कमलभ्रमेण
तुझ्या कमळासारख्या पायांना, जे परम अमृताचे स्थान आहे, सोडून माझे मन मधमाशीप्रमाणे नेहमी स्त्रियांच्या चेहऱ्याकडे धावते, जे मृत्यूच देतात आणि नेहमी अपवित्र असतात—हे कमलनयन, माझे मन फसले आहे.
पाणिःप्रदानरहितोऽनृतभाषिवक्त्रं कर्णौ च पापश्रवणाय सदैव दक्षौ । दोषानिमान्मम हरे हर सेवकस्य यस्मान्नु नाथ शरणागतदोषहंता
माझ्या हातांनी कधीच दान केले नाही, तोंडाने खोटे बोलतो, कान नेहमी वाईट ऐकायला उत्सुक असतात; हरी, तुझ्या सेवकातील हे दोष दूर कर, कारण तूच शरण आलेल्यांचे दोष दूर करणारा आहेस.
संसारघोरजलधौ नृहरे कदाचित्त्वद्भक्तिनौरिह मया सुदृढा च लब्धा । तत्रापि दैववशगोऽहमहो दुरात्मा वर्तेत एव सततं ममदुःखकालः
नरहरि, या भयंकर संसारसागरात तुझ्या भक्तीची मजबूत नौका मिळाली असली तरी, मी दैवाच्या अधीन आहे, मन वाईट आहे आणि माझा काळ नेहमी दु:खातच जातो.
संसारपारगमनाय लसत्पथोऽस्ति किं सर्वदुःखरहितः सदयः प्रसन्नः । अंधीकृतस्य मम मोहमहत्तमिस्रैर्दृष्टिस्त्वयीह न कदापि च याति विष्णो
या संसारसागरातून पार जाण्यासाठी तेजस्वी, सर्व दु:खांपासून मुक्त, दयाळू आणि प्रसन्न असा मार्ग आहे का? माझी दृष्टी मोठ्या मोहाच्या अंधाराने झाकली गेली आहे, म्हणून, विष्णू, ती तुझ्याकडे कधीच वळत नाही.
पापात्मनोऽपि मम चित्तमिदं मुरारे नष्टं विनष्टजनकष्टविनष्टिकारि । यस्त्वां समस्तसुरवंदितपादपद्म स्वप्नेऽपि केशिमथनाद्य विभो समीक्षे
माझे मन पापी असूनही, हरवलेले, स्वतःच्या विनाशाचे कारण असले तरी, आज मी स्वप्नातसुद्धा तुझ्या, सर्व देवांनी वंदन केलेल्या कमळपादांचे, केशीवध करणाऱ्या प्रभूचे दर्शन घेतले.
व्यास उवाच- इति तेन स्तुतो देवो भगवान्कमलापतिः । उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः संसारार्णवतारकः
व्यास म्हणाले—त्याने अशी स्तुती केल्यावर लक्ष्मीपती, वाक्यांचा जाणकार आणि संसारसागरातून तारणारा भगवंत बोलू लागला.
श्रीभगवानुवाच- भक्तिभिस्तव विप्रेंद्र तुष्टोऽहं नित्यमेव च । तस्मात्तवाचिरेणैव सर्वं भद्रं भविष्यति
श्रीभगवंत म्हणाले—हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तुझ्या भक्तीमुळे मी नेहमीच तृप्त असतो; म्हणून लवकरच तुझ्या सर्व इच्छा पूर्ण होतील.
पापिनोऽपि तवोद्धारो मया पूर्वं कृतो द्विज । अधुना मम भक्तोऽसि न विपत्तिर्भविष्यति
ब्राह्मण, मी तुला पूर्वीही पापातून तारले आहे; आता तू माझा भक्त झालास, म्हणून तुझ्यावर कधीच संकट येणार नाही.
ब्राह्मण उवाच। कोऽहं तस्थौ पुरा विष्णो किं वा पापं मया कृतम् । पापिनोऽपि ममोद्धारः कथं पूर्वं त्वया कृतः
ब्राह्मण म्हणाला—हे विष्णू, पूर्वी मी कोण होतो? मी कोणते पाप केले? आणि तू मला कसे पापातून तारलेस?
संसारेऽस्मिन्कथं जातो जनितोऽहं कथं त्वया । एतत्सर्वं विभो ब्रूहि यतस्त्वं सदयः सदा
या जगात मी कसा जन्मलो, आणि तुझ्या कृपेने माझा जन्म कसा झाला हे सर्व मला सांग. हे प्रभो, तू नेहमी दयाळू आहेस, म्हणून मला हे सर्व सांग.
श्रीभगवानुवाच- अप्रकाश्यमिदं गुह्यं यद्यपि द्विजसत्तम । तथापि तव वात्सल्यान्निगदामि निशामय
श्रीभगवान म्हणाले— हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, जरी हे गुप्त आणि उघड न करण्यासारखे आहे, तरी तुझ्यावरच्या माझ्या प्रेमामुळे मी तुला सांगतो, नीट ऐक.