स्मरदूति क्व यास्यामो व्याघ्रसिंहभयं वनम् । न गृहे न सुखं राज्ये मम जातं वने सखि
स्मरदूती, आपण कुठे जाऊ? हे जंगल वाघ-सिंहाच्या भीतीने भरले आहे; मला घरातही आणि राज्यातही सुख नाही, सखी, फक्त या जंगलातच समाधान मिळतं.
स्मरदूतिरुवाच- शृणुष्व देवि पश्य त्वं पुरः शैलोऽतिदारुणः । दृष्ट्वाग्रतो न गच्छंति तुरंग्यो भयविह्वलाः
स्मरदूती म्हणाली — ऐक देवी, समोर बघ, एक अतिशय भयंकर डोंगर उभा आहे; तो समोर दिसताच घोडे घाबरून पुढे जात नाहीत.
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा संत्रस्ता सा नृपांगना । दृष्ट्वा हारं स्वकंठस्थं स्यंदनाच्छीघ्रमुत्थिता
हे शब्द ऐकून ती राजकन्या घाबरली; आपल्या गळ्यातील हार पाहून ती पटकन रथातून खाली उतरली.
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो राक्षसो भीषणाकृतिः । त्रिपादः पंचहस्तश्च सप्तनेत्रोऽतिदारुणः
तेवढ्यात तिथे एक भयंकर रूपाचा राक्षस आला; त्याला तीन पाय, पाच हात आणि सात डोळे, फारच भयंकर.
पिंगलो व्याघ्रकर्णश्च सिंहस्कंधस्तथाननः । विहंगेशसमाः केशा लंबंते रुधिरारुणाः
तो पिंगट रंगाचा, वाघासारखे कान, सिंहासारखे खांदे आणि तोंड; त्याचे केस पक्षीराजासारखे, लांब आणि रक्तासारखे लाल.
तं दृष्ट्वा पद्मकोशांगी सहसा सभयाभवत् । नेत्रे कराभ्यामाच्छाद्य चकंपे कदलीव सा
त्याला पाहून कमलाच्या देहाची ती स्त्री अचानक घाबरली; तिने हातांनी डोळे झाकले आणि केळीच्या झाडासारखी थरथरू लागली.
प्रतिहारी प्रतोदं तु त्यक्त्वा राज्ञीमभाषत । भीतां मां त्राहि देवि त्वमयं धावति भक्षितुम्
प्रतीहारिणीने आपला चाबूक टाकून राणीला म्हणाली — देवी, मी घाबरले, मला वाचवा, हा मला खायला धावत आहे.
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो राक्षसो रथसंनिधौ । रथमुत्क्षिप्य हस्तेन भ्रामयंश्चाश्विनीयुतम्
तेवढ्यात तो राक्षस रथाजवळ आला; त्याने हाताने रथ उचलून घोड्यांसह फिरवू लागला.
सा राज्ञी पतिता भूमौ मृगी व्याघ्रभयादिव । स्मरदूती तरोर्मूले छिन्नाशोकलता यथा
राणी वाघाच्या भीतीने पळणाऱ्या हरणीसारखी जमिनीवर पडली; स्मरदूती झाडाच्या मुळाशी, तुटलेल्या अशोकलतेसारखी पडली.
ततस्ताश्चाश्विनीः सर्वाः भक्षयामास राक्षसः । तेन राज्ञी धृता हस्ते सिंहेनैणवधूरिव
मग त्या राक्षसाने सगळे घोडे खाऊन टाकले; त्याने राणीला हातात पकडले, जशी सिंह हरणीला पकडतो.
तामुवाच ततो रक्षः प्राणैस्ते कारणं यदि । तव भर्ता हतः संख्ये हरेणेति श्रुतं मया
मग त्या राक्षसाने तिला विचारले — तुझ्या जीवाला काही कारण असेल, तर तुझा पती युद्धात हरीने मारला, असं मी ऐकलं आहे.
मामासाद्याद्य भर्तारं चिरंजीवाकुतोभया । पिबाथ वारुणीं स्वाद्वीं महामांससमन्विताम् । शृण्वंतीति वचो राज्ञी गतसत्वा इवाभवत्
आज तुझा पती तुला मिळाला, तर तो दीर्घायुषी आणि निर्भय राहील; गोड वारुणी मद्य प्या, त्यात भरपूर मांस मिसळले आहे. हे ऐकून राणी जणू प्राणच हरपली.
नारदउवाच- नारायणस्तदा देवो जटावल्कलधार्यथ । द्वितीयोऽनुचरस्तस्य ह्याययौ फलहस्तवान्
नारद म्हणाले — त्या वेळी नारायण देव मस्तकावर जटा आणि अंगावर झाडाच्या सालीचे वस्त्र घालून आले. त्यांच्यासोबत त्यांचा एक साथी होता, ज्याच्या हातात फळ होते.
तौ दृष्ट्वा स्मरदूती सा विललाप मृगेक्षणा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः प्रोचतुस्तां च तावुभौ
ते दोघे दिसताच, मृगासारख्या डोळ्यांची, कामदूत ती स्त्री दुःखी झाली. तिचे बोलणे ऐकून, त्या दोघांनी तिला उत्तर दिले.
भयं मा गच्छ कल्याणि त्वामावां त्रातुमागतौ । वने घोरे प्रविष्टासि कथं दुष्टनिषेविते
घाबरू नकोस, शुभे, आम्ही तुला वाचवायला आलो आहोत. हे भयंकर जंगल, वाईट लोकांनी भरलेले, तू कशी काय इथे आलीस?
एवमाश्वास्य तां तन्वीं राक्षसं प्राह माधवः । मुंचेमामधमाचार मृद्वंगीं चारुहासिनीम्
अशी तिला धीर देऊन, माधवाने त्या राक्षसाला म्हटले — या कोमल अंगाच्या, सुंदर हास्य असलेल्या स्त्रीला सोडून दे आणि तुझा वाईट वागणूक थांबव.
रेरे मूर्ख दुराचार किं कर्तुं त्वं व्यवस्थितः । सर्वस्वं लोकनेत्राणामाहारं कर्तुमुद्यतः
अरे मूर्ख, वाईट वागणारा, तू काय करायला निघाला आहेस? सर्व लोकांना आपल्या भुकेसाठी संपवायचा तू निर्धार केला आहेस का?
भव पुण्यप्रभावेयं हंस्येतां मंडनं भुवः । अद्यलोकं निरालोकं कंदर्पं दर्पवर्जितम्
पुण्याच्या सामर्थ्याने, ही पृथ्वीची शोभा असलेली स्त्री वाचू दे. आज जगावर अंधार राहू नये आणि कामाचा गर्व मोडून जावा.
करिष्यस्यधुना त्वं च हत्वा वृंदारिकां वने । तस्मादिमां विमुंचाशु सुखप्रासाददेवताम्
जर तू आता या वनात वृंदेला मारलीस, तर हेच घडेल. म्हणून, या सुखाच्या महालाची देवी असलेल्या हिला लवकर सोडून दे.
इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं राक्षसः कुपितोऽब्रवीत् । समर्थस्त्वं यदि तदा मोचयाद्यैव मत्करात्
हरीचे हे शब्द ऐकून, राक्षस संतापून म्हणाला — जर तू खरोखर समर्थ असशील, तर आत्ताच तिला माझ्या तावडीतून सोडवून दाखव.
इत्युक्तमात्रे वचने माधवेन क्रुधेक्षितः । पपात भस्मसाद्भूतस्त्यक्त्वा वृंदां सुदूरतः
माधवाने हे बोलताच, त्याच्या रागाच्या कटाक्षाने तो राक्षस वृंदेपासून दूर जाऊन तिथेच राख झाला.
अथोवाच प्रमुग्धा सा मायया जगदीशितुः । कस्त्वं कारुण्यजलधिर्येनाहमिह रक्षिता
तेव्हा, जगाच्या स्वामीच्या मायेमुळे गोंधळलेली ती म्हणाली — तुम्ही कोण? या ठिकाणी मला वाचवणारे, दयाळू सागर!
शारीरं मानसं दुःखं सतापं तपसां निधे । त्वया मधुरया वाचा हृतं राक्षसनाशनात्
माझ्या शरीरातील आणि मनातील दुःख, ताप — हे सर्व, तपश्चर्येचा खजिना असलेल्या, तुझ्या गोड शब्दांनी आणि त्या राक्षसाच्या नाशाने नाहीसे झाले.
तवाश्रमे तपः सौम्य करिष्यामि तपोधन
हे सौम्यस्वरूपा, मी तुझ्या आश्रमात तप करीन, तपश्चर्येचा खजिना असलेल्या.
तापस उवाच- भरद्वाजात्मजश्चाहं देवशर्मेति विश्रुतः । विहाय भोगानखिलान्वनं घोरमुपागतः
तपस्वी म्हणाला — मी भरद्वाजांचा मुलगा, देवशर्मा म्हणून प्रसिद्ध आहे. सर्व सुखसुविधा सोडून, या भयंकर जंगलात आलो आहे.
अनेन बटुनासार्धं मम शिष्येण कामगाः । बहुशः संति चान्येऽपि मच्छिष्याः कामरूपिणः
या बटुनासासोबत, माझ्या शिष्याबरोबर मी इथे आलो आहे. माझे असे अनेक शिष्य आहेत, जे इच्छेनुसार कोणतेही रूप घेऊ शकतात.
त्वं चेन्ममाश्रमे स्थित्वा चिकीर्षसि तपः शुभे । एहि राज्ञ्यपरं यामो वनं दूरस्थितं यतः
शुभे, जर तुला माझ्या आश्रमात राहून तप करायचे असेल, तर चल, आपण दुसऱ्या जंगलात जाऊ, कारण हे जंगल खूप दूर आहे.
इत्युक्त्वा राजपत्नीं तां ययौ प्राचीं दिशं हरिः । वनं प्रेतपिशाचाढ्यं मंदगत्या नराधिप
असे म्हणून, त्या राणीला सांगून, हरी पूर्व दिशेला गेला, राजन, हळूहळू चालत, जिथे भुते आणि पिशाच्चे असलेले जंगल होते.
वृंदारिकाश्रुपूर्णाक्षी तस्य पृष्ठानुगा ययौ । स्मरदूती च तत्पृष्ठे मां प्रतीक्षेति वादिनी
वृंदेच्या डोळ्यात अश्रू भरले होते, ती त्याच्या मागे चालू लागली. कामदूत तिच्या मागे जाऊन म्हणाली, 'माझी वाट बघ.'
अत्रांतरे दुराचारः कोपि पापाकृतिर्वने । जालं प्रसारयामास तद्यदा जीवपूरितम्
इतक्यात, त्या जंगलात कुणीतरी वाईट, पापी माणसाने जाळे पसरवले, आणि ते लगेच जिवंत प्राण्यांनी भरले गेले.