ततो विलोकयामास विपिनं तरुसंकुलम् । उरुपाषाणसंरुद्धं कुरंगाक्षी भयावहम् 6.14.
मग तिने झाडांनी दाट, मोठ्या दगडांनी अडवलेलं, आणि हरिणसारख्या डोळ्यांना भीती वाटावी असं जंगल पाहिलं.
सिंहव्याघ्रभयाकीर्णंशृगालव्यालसेवितम् । द्रुमैः स्पृशच्छिखाकाशैर्गुहासु ध्वांतपूरितम्
सिंह-वाघांच्या भीतीनं भरलेलं, कोल्हे आणि इतर वन्य प्राण्यांनी वावरलेलं, झाडांच्या फांद्या आकाशाला भिडलेल्या, गुहा काळोखानं भरलेल्या असं ते जंगल होतं.
वनं विलोक्य सा भीमं चकिता चपलेक्षणा । स्मरदूतीं सखीं वृंदा जगाद रथवाहिनीम् । रथं प्रेषय मे शीघ्रं स्मरदूति गृहं प्रति
ते भीषण जंगल पाहून, घाबरलेल्या आणि मोठ्या डोळ्यांनी पाहणाऱ्या वृंदेनं स्मरदूती सखीला—रथ चालवणाऱ्या मैत्रिणीला—म्हटलं: 'स्मरदूती, लवकर रथ घराकडे वळव.'
स्मरदूतिरुवाच- नाहं जानामि दिग्भागं न यामि क्व रथं सखि । श्रांता अश्व्यः प्रवर्तंते मार्गश्चात्र न विद्यते
स्मरदूती म्हणाली—'मला दिशा माहीत नाही, कुठे रथ न्यायचा हेही समजत नाही, सखी. घोडे थकलेत आणि इथे कुठेच रस्ता नाही.'
प्रेरितो दैवकेनापि स्यंदनो यातु यत्र च । अत्र कोपि च मांसादो भक्षयिष्यति नान्यथा
देवाच्या इच्छेने जरी प्रवृत्त झालो, तरी हा रथ जिथे जायचे तिथेच जाईल; इथे कुठेतरी एखादा मांसभक्षक मला खाईल, दुसरा काही मार्ग नाही.
इत्युक्ता सा द्रुततरा रथं शीघ्रमवाहयत् । स रथो वेगतः प्राप्तो यत्र सिद्धा मुदान्विताः
असं म्हणून तिने रथ वेगाने हाकला; तो रथ वेगात जाऊन आनंदाने भरलेल्या सिद्धांच्या ठिकाणी पोहोचला.
तत्र सिद्धाश्च दृश्यंते काननं च भयावहम् । न यत्र प्रबलो वायुर्न शब्दः पक्षिणामपि
तिथे सिद्ध लोक दिसले आणि एक भीतीदायक जंगलही होतं; जिथे ना जोराचा वारा वाहतो, ना पक्ष्यांचाही आवाज ऐकू येतो.
न च तेजः प्रकाशोऽस्ति न जलं प्रदिशो दिशः । तत्र प्राप्तरथस्यापि लक्षणेऽभूद्विपर्ययः
तिथे ना प्रकाश होता, ना तेज, ना पाणी, ना दिशा; अगदी रथाची नेहमीची चिन्हंही उलटीच दिसत होती.
अश्वतर्यो न हेषंते न च शब्दश्च नेमिजः । न चलंति पताकास्ता घंटिका न क्वणंति च
घोडे हंबरले नाहीत, चाकांचा आवाजही नव्हता; ध्वज हलत नव्हते, घंटा वाजत नव्हत्या.
न स्वनंति महाघंटा ध्वजस्तंभे निवेशिताः । विलोक्यैवंविधं प्राह तत्र वृंदा सखीं प्रति
ध्वजस्तंभावर लावलेल्या मोठ्या घंटाही वाजल्या नाहीत; असं दृश्य पाहून वृंदा आपल्या सखीला म्हणाली.
स्मरदूति क्व यास्यामो व्याघ्रसिंहभयं वनम् । न गृहे न सुखं राज्ये मम जातं वने सखि
स्मरदूती, आपण कुठे जाऊ? हे जंगल वाघ-सिंहाच्या भीतीने भरले आहे; मला घरातही आणि राज्यातही सुख नाही, सखी, फक्त या जंगलातच समाधान मिळतं.
स्मरदूतिरुवाच- शृणुष्व देवि पश्य त्वं पुरः शैलोऽतिदारुणः । दृष्ट्वाग्रतो न गच्छंति तुरंग्यो भयविह्वलाः
स्मरदूती म्हणाली — ऐक देवी, समोर बघ, एक अतिशय भयंकर डोंगर उभा आहे; तो समोर दिसताच घोडे घाबरून पुढे जात नाहीत.
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा संत्रस्ता सा नृपांगना । दृष्ट्वा हारं स्वकंठस्थं स्यंदनाच्छीघ्रमुत्थिता
हे शब्द ऐकून ती राजकन्या घाबरली; आपल्या गळ्यातील हार पाहून ती पटकन रथातून खाली उतरली.
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो राक्षसो भीषणाकृतिः । त्रिपादः पंचहस्तश्च सप्तनेत्रोऽतिदारुणः
तेवढ्यात तिथे एक भयंकर रूपाचा राक्षस आला; त्याला तीन पाय, पाच हात आणि सात डोळे, फारच भयंकर.
पिंगलो व्याघ्रकर्णश्च सिंहस्कंधस्तथाननः । विहंगेशसमाः केशा लंबंते रुधिरारुणाः
तो पिंगट रंगाचा, वाघासारखे कान, सिंहासारखे खांदे आणि तोंड; त्याचे केस पक्षीराजासारखे, लांब आणि रक्तासारखे लाल.
तं दृष्ट्वा पद्मकोशांगी सहसा सभयाभवत् । नेत्रे कराभ्यामाच्छाद्य चकंपे कदलीव सा
त्याला पाहून कमलाच्या देहाची ती स्त्री अचानक घाबरली; तिने हातांनी डोळे झाकले आणि केळीच्या झाडासारखी थरथरू लागली.
प्रतिहारी प्रतोदं तु त्यक्त्वा राज्ञीमभाषत । भीतां मां त्राहि देवि त्वमयं धावति भक्षितुम्
प्रतीहारिणीने आपला चाबूक टाकून राणीला म्हणाली — देवी, मी घाबरले, मला वाचवा, हा मला खायला धावत आहे.
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो राक्षसो रथसंनिधौ । रथमुत्क्षिप्य हस्तेन भ्रामयंश्चाश्विनीयुतम्
तेवढ्यात तो राक्षस रथाजवळ आला; त्याने हाताने रथ उचलून घोड्यांसह फिरवू लागला.
सा राज्ञी पतिता भूमौ मृगी व्याघ्रभयादिव । स्मरदूती तरोर्मूले छिन्नाशोकलता यथा
राणी वाघाच्या भीतीने पळणाऱ्या हरणीसारखी जमिनीवर पडली; स्मरदूती झाडाच्या मुळाशी, तुटलेल्या अशोकलतेसारखी पडली.
ततस्ताश्चाश्विनीः सर्वाः भक्षयामास राक्षसः । तेन राज्ञी धृता हस्ते सिंहेनैणवधूरिव
मग त्या राक्षसाने सगळे घोडे खाऊन टाकले; त्याने राणीला हातात पकडले, जशी सिंह हरणीला पकडतो.
तामुवाच ततो रक्षः प्राणैस्ते कारणं यदि । तव भर्ता हतः संख्ये हरेणेति श्रुतं मया
मग त्या राक्षसाने तिला विचारले — तुझ्या जीवाला काही कारण असेल, तर तुझा पती युद्धात हरीने मारला, असं मी ऐकलं आहे.
मामासाद्याद्य भर्तारं चिरंजीवाकुतोभया । पिबाथ वारुणीं स्वाद्वीं महामांससमन्विताम् । शृण्वंतीति वचो राज्ञी गतसत्वा इवाभवत्
आज तुझा पती तुला मिळाला, तर तो दीर्घायुषी आणि निर्भय राहील; गोड वारुणी मद्य प्या, त्यात भरपूर मांस मिसळले आहे. हे ऐकून राणी जणू प्राणच हरपली.
नारदउवाच- नारायणस्तदा देवो जटावल्कलधार्यथ । द्वितीयोऽनुचरस्तस्य ह्याययौ फलहस्तवान्
नारद म्हणाले — त्या वेळी नारायण देव मस्तकावर जटा आणि अंगावर झाडाच्या सालीचे वस्त्र घालून आले. त्यांच्यासोबत त्यांचा एक साथी होता, ज्याच्या हातात फळ होते.
तौ दृष्ट्वा स्मरदूती सा विललाप मृगेक्षणा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः प्रोचतुस्तां च तावुभौ
ते दोघे दिसताच, मृगासारख्या डोळ्यांची, कामदूत ती स्त्री दुःखी झाली. तिचे बोलणे ऐकून, त्या दोघांनी तिला उत्तर दिले.
भयं मा गच्छ कल्याणि त्वामावां त्रातुमागतौ । वने घोरे प्रविष्टासि कथं दुष्टनिषेविते
घाबरू नकोस, शुभे, आम्ही तुला वाचवायला आलो आहोत. हे भयंकर जंगल, वाईट लोकांनी भरलेले, तू कशी काय इथे आलीस?
एवमाश्वास्य तां तन्वीं राक्षसं प्राह माधवः । मुंचेमामधमाचार मृद्वंगीं चारुहासिनीम्
अशी तिला धीर देऊन, माधवाने त्या राक्षसाला म्हटले — या कोमल अंगाच्या, सुंदर हास्य असलेल्या स्त्रीला सोडून दे आणि तुझा वाईट वागणूक थांबव.
रेरे मूर्ख दुराचार किं कर्तुं त्वं व्यवस्थितः । सर्वस्वं लोकनेत्राणामाहारं कर्तुमुद्यतः
अरे मूर्ख, वाईट वागणारा, तू काय करायला निघाला आहेस? सर्व लोकांना आपल्या भुकेसाठी संपवायचा तू निर्धार केला आहेस का?
भव पुण्यप्रभावेयं हंस्येतां मंडनं भुवः । अद्यलोकं निरालोकं कंदर्पं दर्पवर्जितम्
पुण्याच्या सामर्थ्याने, ही पृथ्वीची शोभा असलेली स्त्री वाचू दे. आज जगावर अंधार राहू नये आणि कामाचा गर्व मोडून जावा.
करिष्यस्यधुना त्वं च हत्वा वृंदारिकां वने । तस्मादिमां विमुंचाशु सुखप्रासाददेवताम्
जर तू आता या वनात वृंदेला मारलीस, तर हेच घडेल. म्हणून, या सुखाच्या महालाची देवी असलेल्या हिला लवकर सोडून दे.
इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं राक्षसः कुपितोऽब्रवीत् । समर्थस्त्वं यदि तदा मोचयाद्यैव मत्करात्
हरीचे हे शब्द ऐकून, राक्षस संतापून म्हणाला — जर तू खरोखर समर्थ असशील, तर आत्ताच तिला माझ्या तावडीतून सोडवून दाखव.