ततो विष्णुश्च शेषश्च जटावल्कलधारिणौ । आश्रमं चक्रतुः पुण्यं सर्वकामफलप्रदम्
मग विष्णू आणि शेष, जटा आणि वल्कळ परिधान करून, सर्व इच्छा पूर्ण करणारे पुण्य आश्रम उभारले.
तयोः शिष्याः प्रशिष्याश्च बभूवुः कामरूपिणः । सिंहव्याघ्रवराहाश्च ऋक्षवानरमर्कटाः
त्यांचे शिष्य आणि अनुयायी इच्छेप्रमाणे कोणतेही रूप घेऊ शकत होते—सिंह, वाघ, वराह, अस्वल, माकड आणि कपि.
अथ तस्मिन्वने वृंदां मंत्रेणाकर्षयद्धरिः । तस्या हृदयसंतापं चकार मधुसूदनः
त्या वनात, हरिने मंत्राच्या साहाय्याने व्रुंदेला आपल्याकडे ओढले, आणि मधुसूदनाने तिच्या हृदयात वेदना निर्माण केली.
एतस्मिन्नंतरे राज्ञी तापमुग्रमुपागता । चामरांश्चालयामास दिव्यस्त्रीकरचालितान्
तेवढ्यात, राणी तीव्र दुःखाने ग्रासली गेली आणि दिव्य स्त्रियांच्या हाताने हलणारे चामर झुलवू लागली.
प्रियस्यागमनं तन्वीं चिंतयंती मुहुर्मुहुः । चंदनागुरुलिप्तांगी मूर्च्छां याति हि सत्वरम्
प्रियाच्या परत येण्याचा विचार पुन्हा पुन्हा करत, चंदन-अगरू लावलेल्या तिच्या सडपातळ देहाला झटका आला आणि ती पटकन बेशुद्ध पडली.
तुर्ययामे विभावर्याश्चतुर्दश्यां नृपांगना । स्वप्नं ददर्श भयदं वैधव्यभयसूचकम्
चौथ्या प्रहरात, चतुर्दशीच्या रात्री, राजकन्येला एक भयानक स्वप्न पडले, ज्यात वैधव्याची भीती सूचित झाली.
जालंधरशिरः शुष्कं मर्दितं पांडुभस्मना । गृध्रेण कृष्टनयनं छिन्नकर्णाग्रनासिकम्
जालंधराचं सुकटलेलं डोकं, फिकट राखेनं माखलेलं, गिधाडानं डोळे उपसलेले, कानाची आणि नाकाची टोकं कापलेली—
मुक्तकेशी करालास्या कृष्णवर्णारुणांबरा । चखाद काली रक्तास्या हस्ते विधृतखर्परा
विखुरलेले केस, मोठं तोंड, काळा रंग, लाल वस्त्र घातलेली, रक्तानं माखलेलं तोंड, हातात कवटी धरलेली काळी ती स्त्री त्याला गिळत होती.
ईदृशं ददृशे स्वप्नं तथात्मानं विडंबितम् । दैत्यक्षयगुणोपेतं सा ददर्श नृपांगना
असा भयानक स्वप्न तिने पाहिला—स्वतःचाच उपहास होताना, दैत्याच्या विनाशाची चिन्हं अंगावर दिसताना; असं त्या राजाच्या राणीने अनुभवलं.
ततः प्रबुद्धाऽसुरराजपत्नी गीतेन वाद्येन च मागधानाम् । गेयप्रबंधैः स्तवनैर्व चोभिर्वं शस्तवैः किंपुरुषप्रपाठितैः
नंतर, जागी झाल्यावर, असुरराजाच्या पत्नीच्या कानावर मागधांचं गाणं, वाद्यांचे सूर, त्यांची स्तुतीगीतं आणि किम्पुरुषांनी गायलेले स्तोत्र पोहोचले.
ततस्तान्सकलान्श्रांतान्धनं दत्वा प्रसादजम् । निवार्य विप्रानाहूय स्वप्नं दृष्टं न्यवेदयत् । तं स्वप्नं ब्राह्मणाः श्रुत्वा तामूचुः शास्त्रपारगाः
त्यानंतर तिने त्या थकलेल्या ब्राह्मणांना प्रसादातून मिळालेलं धन देऊन, त्यांना निरोप दिला आणि पुन्हा बोलावून आपलं स्वप्न सांगितलं; ते स्वप्न ऐकून शास्त्रपारंगत ब्राह्मण म्हणाले—
द्विजा ऊचुः - देवि दुःस्वप्नमत्युग्रमचिंत्यं भयदायकम् । देहि दानं द्विजातिभ्यो ह्यचिंत्य भयनाशकम्
ब्राह्मण म्हणाले— 'देवी, हे फारच भयंकर आणि विचित्र वाईट स्वप्न आहे. द्विजांना दान दे, कारण असं दान देण्यानं अशक्य वाटणारं भयही नाहीसं होतं.'
धेनुर्वासांसि रत्नानि गजांश्चाभरणानि च । ब्राह्मणाः परिसंतुष्टाः सिषिचुस्तां नृपस्त्रियम्
गायी, वस्त्रं, रत्नं, हत्ती आणि दागिने—हे सर्व मिळाल्यावर ब्राह्मण पूर्ण समाधानी झाले आणि त्यांनी त्या राजपत्नीवर अभिषेक केला.
अभिषिक्तापि सा वृंदा ज्वरेण परितप्यते । विसृज्य विप्रप्रवरान्प्रासादमगमत्तदा
अभिषेक झाल्यावरही वृंदेला तापाने त्रास होत राहिला; तिने श्रेष्ठ ब्राह्मणांना निरोप दिला आणि मग राजवाड्यात गेली.
तत्र स्थितापि स्वपुरं ददृशे दीप्तमंगला । ततः स्वकर्मणा राजन्नाकृष्टा हरिणा तु सा
तिथे उभी असतानाही तिने आपलं नगर तेजस्वी आणि मंगलमय पाहिलं; पण, राजन, आपल्या कर्मामुळे ती हरिप्रती आकर्षित झाली नाही.
न शशाक गृहे स्थातुं ततो राज्ञी वनं ययौ । रथमश्वतरीयुक्तं स्मरदूतीसखीवहम्
ती घरात राहू शकली नाही, म्हणून राणी म्यूलजोड्या रथावर बसून, स्मरदूती या सखीबरोबर, वनात गेली.
समारुह्य क्षणात्तन्वी प्राप्ता सौभाग्यकाननम् । नानावृक्षसमायुक्तं नानापक्षिगणान्वितम्
रथावर पटकन बसून, ती सडपातळ वृंदा सौभाग्याच्या वनात पोहोचली, जिथे अनेक झाडं आणि विविध पक्ष्यांचे थवे होते.
पुष्पप्रस्रवणोपेतं स्वर्गनारीविभूषितम् । मंदानिलप्रवेशोऽस्ति यत्र नान्यस्य कस्यचित्
फुलांनी डवरलेलं, स्वर्गसुंदरीसारखं सजलेलं, मंद वाऱ्याचं आल्हाददायक स्पर्श असलेलं, जिथे दुसऱ्या कुणालाही प्रवेश नव्हता असं ते वन होतं.
वनं वृंदारिका दृष्ट्वा सस्मार पतिमात्मनः । कथं जालंधरं वीरं द्रक्ष्यामि प्राप्तमग्रतः
ते वन पाहून वृंदेला आपल्या पतीची आठवण आली—'मी माझ्या वीर जालंधराला कसा आणि केव्हा समोर पाहीन?' असं तिला वाटलं.
सा तत्र न सुखं लेभे विवेशान्यतमं वनम् । सखीरथसमायुक्ता विष्णुमायाविमोहिता
तिथे तिला काहीच सुख मिळालं नाही, म्हणून ती सख्या आणि रथासह दुसऱ्या वनात गेली; विष्णूच्या मायेमुळे ती गोंधळली होती.
ततो विलोकयामास विपिनं तरुसंकुलम् । उरुपाषाणसंरुद्धं कुरंगाक्षी भयावहम् 6.14.
मग तिने झाडांनी दाट, मोठ्या दगडांनी अडवलेलं, आणि हरिणसारख्या डोळ्यांना भीती वाटावी असं जंगल पाहिलं.
सिंहव्याघ्रभयाकीर्णंशृगालव्यालसेवितम् । द्रुमैः स्पृशच्छिखाकाशैर्गुहासु ध्वांतपूरितम्
सिंह-वाघांच्या भीतीनं भरलेलं, कोल्हे आणि इतर वन्य प्राण्यांनी वावरलेलं, झाडांच्या फांद्या आकाशाला भिडलेल्या, गुहा काळोखानं भरलेल्या असं ते जंगल होतं.
वनं विलोक्य सा भीमं चकिता चपलेक्षणा । स्मरदूतीं सखीं वृंदा जगाद रथवाहिनीम् । रथं प्रेषय मे शीघ्रं स्मरदूति गृहं प्रति
ते भीषण जंगल पाहून, घाबरलेल्या आणि मोठ्या डोळ्यांनी पाहणाऱ्या वृंदेनं स्मरदूती सखीला—रथ चालवणाऱ्या मैत्रिणीला—म्हटलं: 'स्मरदूती, लवकर रथ घराकडे वळव.'
स्मरदूतिरुवाच- नाहं जानामि दिग्भागं न यामि क्व रथं सखि । श्रांता अश्व्यः प्रवर्तंते मार्गश्चात्र न विद्यते
स्मरदूती म्हणाली—'मला दिशा माहीत नाही, कुठे रथ न्यायचा हेही समजत नाही, सखी. घोडे थकलेत आणि इथे कुठेच रस्ता नाही.'
प्रेरितो दैवकेनापि स्यंदनो यातु यत्र च । अत्र कोपि च मांसादो भक्षयिष्यति नान्यथा
देवाच्या इच्छेने जरी प्रवृत्त झालो, तरी हा रथ जिथे जायचे तिथेच जाईल; इथे कुठेतरी एखादा मांसभक्षक मला खाईल, दुसरा काही मार्ग नाही.
इत्युक्ता सा द्रुततरा रथं शीघ्रमवाहयत् । स रथो वेगतः प्राप्तो यत्र सिद्धा मुदान्विताः
असं म्हणून तिने रथ वेगाने हाकला; तो रथ वेगात जाऊन आनंदाने भरलेल्या सिद्धांच्या ठिकाणी पोहोचला.
तत्र सिद्धाश्च दृश्यंते काननं च भयावहम् । न यत्र प्रबलो वायुर्न शब्दः पक्षिणामपि
तिथे सिद्ध लोक दिसले आणि एक भीतीदायक जंगलही होतं; जिथे ना जोराचा वारा वाहतो, ना पक्ष्यांचाही आवाज ऐकू येतो.
न च तेजः प्रकाशोऽस्ति न जलं प्रदिशो दिशः । तत्र प्राप्तरथस्यापि लक्षणेऽभूद्विपर्ययः
तिथे ना प्रकाश होता, ना तेज, ना पाणी, ना दिशा; अगदी रथाची नेहमीची चिन्हंही उलटीच दिसत होती.
अश्वतर्यो न हेषंते न च शब्दश्च नेमिजः । न चलंति पताकास्ता घंटिका न क्वणंति च
घोडे हंबरले नाहीत, चाकांचा आवाजही नव्हता; ध्वज हलत नव्हते, घंटा वाजत नव्हत्या.
न स्वनंति महाघंटा ध्वजस्तंभे निवेशिताः । विलोक्यैवंविधं प्राह तत्र वृंदा सखीं प्रति
ध्वजस्तंभावर लावलेल्या मोठ्या घंटाही वाजल्या नाहीत; असं दृश्य पाहून वृंदा आपल्या सखीला म्हणाली.