प्रासादभूम्यां क्रीडंती वाद्यगीतादिवर्त्तनैः । सा सुंदरतरा गौर्या रंभोर्वश्योः शतादपि
ती राजवाड्याच्या अंगणात वाद्य आणि गाण्याच्या गजरात खेळत होती. ती गौरीपेक्षा सुंदर, आणि रंभा-उर्वशी यांच्याही शंभरपट अधिक देखणी आहे.
नेदानीं मानुषे लोके न पातालेषु तत्समा । भार्या तेन समा वेश्या नारीणां का कथा हरे
आता माणसांच्या जगात किंवा पाताळातही तिच्या तोडीची कोणी नाही. ती त्याची पत्नी असो किंवा वेश्या, कोणतीही स्त्री तिच्याशी तुलना करू शकत नाही, हरी.
यस्तां स्पृशति देहेन सकृतार्थः पुमान्भवेत् । तव श्यालकपत्नी च हर त्वं तां रम प्रियाम् । शंकरस्योपकारं च कुरु चैवात्मनः सुखम्
जो कोणी तिला एकदाच स्पर्श करतो, तो पूर्णत्व पावतो. ती तुझ्या मेव्हण्याची पत्नी आहे, हर, तिला आपली प्रिय कर. शंकराच्या भल्यासाठी आणि स्वतःच्या आनंदासाठी हे कर.
नारद उवाच- श्रुत्वा तार्क्ष्यस्य वचनं तं निर्भर्त्स्य रमाप्रियः । सम्यग्व्यवस्य चोपायं विससर्ज द्रुतं द्विजम्
नारद म्हणाले— गरुडाचे बोल ऐकून लक्ष्मीचे प्रियकर त्याला झिडकारले, मग नीट विचार करून, तो द्विजाला पटकन पाठवून दिले.
श्रियंपतार्य्य संछाद्य मंचके पीतवाससा । निर्गतोऽन्येन रूपेण योगि मायाबलेन च
श्रीपतिने तिला पिवळ्या वस्त्राने पलंगावर झाकले आणि योगाच्या मायाबळाने दुसऱ्या रूपात तेथून बाहेर पडले.
वृंदारिकानुरागेण मोहितो मधुसूदनः । दृष्ट्वा हरिं तु गच्छंतं प्रतिछन्नं युधिष्ठिर
मधुसूदन व्रुंदेच्या प्रेमाने मोहून गेला. हरी छुप्या वेशात जाताना, हे युधिष्ठिर, त्याला पाहिले.
शेषोप्यन्यतमेनासौ रूपेणागत्य केशवम् । जगाद भक्त्या त्वं तिष्ठ ममानुज्ञातुमर्हसि
शेषही दुसऱ्या रूपात येऊन, भक्तीने केशवाला म्हणाला, 'तू थांब, मला परवानगी द्यावी.'
किं करोमि क्व गच्छामि ब्रूहि कार्यं जनार्दन । सदा तव मुखं दृष्ट्वा भोक्ष्यामीति भवेत्सुखम्
'मी काय करू? कुठे जाऊ? सांग, जनार्दना. तुझे मुख नेहमी पाहता यावे आणि तुझी सेवा करता यावी, हाच माझा आनंद.'
श्रीभगवानुवाच- जालंधरस्त्रियं रम्यां हरिष्ये हरकारणात् । पार्वत्याश्चोपकाराय संछाद्य स्वात्मनस्तनुम्
श्रीभगवान म्हणाले— 'हराच्या भल्यासाठी मी जालंधराची सुंदर पत्नी घेऊन जाईन, आणि पार्वतीच्या उपकारासाठी माझे रूप लपवीन.'
एहि यामो वयं बंधो कांतारं दुरतिक्रमम् । वृंदाकर्षणसिद्ध्यर्थमित्युक्त्वा तौ वनं गतौ
'चल, मित्रा, आपण त्या कठीण जंगलात जाऊ, व्रुंदेला आकर्षित करण्यासाठी.' असे म्हणून दोघेही त्या वनात गेले.
ततो विष्णुश्च शेषश्च जटावल्कलधारिणौ । आश्रमं चक्रतुः पुण्यं सर्वकामफलप्रदम्
मग विष्णू आणि शेष, जटा आणि वल्कळ परिधान करून, सर्व इच्छा पूर्ण करणारे पुण्य आश्रम उभारले.
तयोः शिष्याः प्रशिष्याश्च बभूवुः कामरूपिणः । सिंहव्याघ्रवराहाश्च ऋक्षवानरमर्कटाः
त्यांचे शिष्य आणि अनुयायी इच्छेप्रमाणे कोणतेही रूप घेऊ शकत होते—सिंह, वाघ, वराह, अस्वल, माकड आणि कपि.
अथ तस्मिन्वने वृंदां मंत्रेणाकर्षयद्धरिः । तस्या हृदयसंतापं चकार मधुसूदनः
त्या वनात, हरिने मंत्राच्या साहाय्याने व्रुंदेला आपल्याकडे ओढले, आणि मधुसूदनाने तिच्या हृदयात वेदना निर्माण केली.
एतस्मिन्नंतरे राज्ञी तापमुग्रमुपागता । चामरांश्चालयामास दिव्यस्त्रीकरचालितान्
तेवढ्यात, राणी तीव्र दुःखाने ग्रासली गेली आणि दिव्य स्त्रियांच्या हाताने हलणारे चामर झुलवू लागली.
प्रियस्यागमनं तन्वीं चिंतयंती मुहुर्मुहुः । चंदनागुरुलिप्तांगी मूर्च्छां याति हि सत्वरम्
प्रियाच्या परत येण्याचा विचार पुन्हा पुन्हा करत, चंदन-अगरू लावलेल्या तिच्या सडपातळ देहाला झटका आला आणि ती पटकन बेशुद्ध पडली.
तुर्ययामे विभावर्याश्चतुर्दश्यां नृपांगना । स्वप्नं ददर्श भयदं वैधव्यभयसूचकम्
चौथ्या प्रहरात, चतुर्दशीच्या रात्री, राजकन्येला एक भयानक स्वप्न पडले, ज्यात वैधव्याची भीती सूचित झाली.
जालंधरशिरः शुष्कं मर्दितं पांडुभस्मना । गृध्रेण कृष्टनयनं छिन्नकर्णाग्रनासिकम्
जालंधराचं सुकटलेलं डोकं, फिकट राखेनं माखलेलं, गिधाडानं डोळे उपसलेले, कानाची आणि नाकाची टोकं कापलेली—
मुक्तकेशी करालास्या कृष्णवर्णारुणांबरा । चखाद काली रक्तास्या हस्ते विधृतखर्परा
विखुरलेले केस, मोठं तोंड, काळा रंग, लाल वस्त्र घातलेली, रक्तानं माखलेलं तोंड, हातात कवटी धरलेली काळी ती स्त्री त्याला गिळत होती.
ईदृशं ददृशे स्वप्नं तथात्मानं विडंबितम् । दैत्यक्षयगुणोपेतं सा ददर्श नृपांगना
असा भयानक स्वप्न तिने पाहिला—स्वतःचाच उपहास होताना, दैत्याच्या विनाशाची चिन्हं अंगावर दिसताना; असं त्या राजाच्या राणीने अनुभवलं.
ततः प्रबुद्धाऽसुरराजपत्नी गीतेन वाद्येन च मागधानाम् । गेयप्रबंधैः स्तवनैर्व चोभिर्वं शस्तवैः किंपुरुषप्रपाठितैः
नंतर, जागी झाल्यावर, असुरराजाच्या पत्नीच्या कानावर मागधांचं गाणं, वाद्यांचे सूर, त्यांची स्तुतीगीतं आणि किम्पुरुषांनी गायलेले स्तोत्र पोहोचले.
ततस्तान्सकलान्श्रांतान्धनं दत्वा प्रसादजम् । निवार्य विप्रानाहूय स्वप्नं दृष्टं न्यवेदयत् । तं स्वप्नं ब्राह्मणाः श्रुत्वा तामूचुः शास्त्रपारगाः
त्यानंतर तिने त्या थकलेल्या ब्राह्मणांना प्रसादातून मिळालेलं धन देऊन, त्यांना निरोप दिला आणि पुन्हा बोलावून आपलं स्वप्न सांगितलं; ते स्वप्न ऐकून शास्त्रपारंगत ब्राह्मण म्हणाले—
द्विजा ऊचुः - देवि दुःस्वप्नमत्युग्रमचिंत्यं भयदायकम् । देहि दानं द्विजातिभ्यो ह्यचिंत्य भयनाशकम्
ब्राह्मण म्हणाले— 'देवी, हे फारच भयंकर आणि विचित्र वाईट स्वप्न आहे. द्विजांना दान दे, कारण असं दान देण्यानं अशक्य वाटणारं भयही नाहीसं होतं.'
धेनुर्वासांसि रत्नानि गजांश्चाभरणानि च । ब्राह्मणाः परिसंतुष्टाः सिषिचुस्तां नृपस्त्रियम्
गायी, वस्त्रं, रत्नं, हत्ती आणि दागिने—हे सर्व मिळाल्यावर ब्राह्मण पूर्ण समाधानी झाले आणि त्यांनी त्या राजपत्नीवर अभिषेक केला.
अभिषिक्तापि सा वृंदा ज्वरेण परितप्यते । विसृज्य विप्रप्रवरान्प्रासादमगमत्तदा
अभिषेक झाल्यावरही वृंदेला तापाने त्रास होत राहिला; तिने श्रेष्ठ ब्राह्मणांना निरोप दिला आणि मग राजवाड्यात गेली.
तत्र स्थितापि स्वपुरं ददृशे दीप्तमंगला । ततः स्वकर्मणा राजन्नाकृष्टा हरिणा तु सा
तिथे उभी असतानाही तिने आपलं नगर तेजस्वी आणि मंगलमय पाहिलं; पण, राजन, आपल्या कर्मामुळे ती हरिप्रती आकर्षित झाली नाही.
न शशाक गृहे स्थातुं ततो राज्ञी वनं ययौ । रथमश्वतरीयुक्तं स्मरदूतीसखीवहम्
ती घरात राहू शकली नाही, म्हणून राणी म्यूलजोड्या रथावर बसून, स्मरदूती या सखीबरोबर, वनात गेली.
समारुह्य क्षणात्तन्वी प्राप्ता सौभाग्यकाननम् । नानावृक्षसमायुक्तं नानापक्षिगणान्वितम्
रथावर पटकन बसून, ती सडपातळ वृंदा सौभाग्याच्या वनात पोहोचली, जिथे अनेक झाडं आणि विविध पक्ष्यांचे थवे होते.
पुष्पप्रस्रवणोपेतं स्वर्गनारीविभूषितम् । मंदानिलप्रवेशोऽस्ति यत्र नान्यस्य कस्यचित्
फुलांनी डवरलेलं, स्वर्गसुंदरीसारखं सजलेलं, मंद वाऱ्याचं आल्हाददायक स्पर्श असलेलं, जिथे दुसऱ्या कुणालाही प्रवेश नव्हता असं ते वन होतं.
वनं वृंदारिका दृष्ट्वा सस्मार पतिमात्मनः । कथं जालंधरं वीरं द्रक्ष्यामि प्राप्तमग्रतः
ते वन पाहून वृंदेला आपल्या पतीची आठवण आली—'मी माझ्या वीर जालंधराला कसा आणि केव्हा समोर पाहीन?' असं तिला वाटलं.
सा तत्र न सुखं लेभे विवेशान्यतमं वनम् । सखीरथसमायुक्ता विष्णुमायाविमोहिता
तिथे तिला काहीच सुख मिळालं नाही, म्हणून ती सख्या आणि रथासह दुसऱ्या वनात गेली; विष्णूच्या मायेमुळे ती गोंधळली होती.