सोऽपि दस्युर्दस्युभिश्च जगाम निजमाश्रयम् । एकदा गुडकंडोलं तेनैव खलु वर्त्मना
तो दरोडेखोरही इतर दरोडेखोरांसोबत आपल्या ठिकाणी परत गेला; एकदा, त्याच मार्गाने जात असताना तो गुळकांडोळ्याला पोहोचला.
गृहीत्वा पथिकः कश्चित्काकीमंडलमागतः । ततोऽसौ सहसा दस्युर्निर्भयः परहिंसकः
तिथे, एक प्रवासी काही सामान घेऊन काकीमंडळात आला; तेव्हा तो दरोडेखोर, निर्भय आणि क्रूर, अचानक—
जहार गुडकंडोलमध्वनीनस्य तस्य च । अथ ते दस्यवश्चक्रुर्गुडकंडोल भंजनम्
त्याने मधविक्रेत्याचा गूळाचा गाठी घेतला; मग त्या चोरट्यांनी तो गूळ फोडून टाकला.
उर्वीशुश्चापतद्भागे शकटं गुडनिर्मितम् । उर्वीशुः शकटं गौडं समासाद्य द्विजोत्तम
उर्वीशू राजा जिथे गूळाचं गाडं होतं तिथे पडला; द्विजश्रेष्ठा, उर्वीशू त्या गूळाच्या गाड्याजवळ गेला.
मनसा चिंतयामास वचःस्मरणपूर्वकम् । अनो मया पुरा दत्तं स्वयमेव मुरारये
त्याने मनात विचार केला आणि आठवलं, 'हे अर्पण मी पूर्वी स्वतः मुरारीला दिलं होतं.'
तस्मादनो न मे ग्राह्यं कदाचिदिह जन्मनि । विचिन्त्येति हृदा दातुं तदनो गुडनिर्मितम्
म्हणून हे अर्पण या जन्मात मी कधीच स्वीकारू नये, असं मनाशी ठरवून त्याने तो गूळाचा अर्पण द्यायचं ठरवलं.
दत्तं विप्राय कस्मैचिन्माधवप्रीतिहेतवे । तां भक्तिं तस्य विज्ञाय महापातकिनो द्विज
त्याने ते अर्पण माधवाला आनंद मिळावा म्हणून एका ब्राह्मणाला दिलं; त्याची भक्ती ओळखून, द्विजा, जरी तो मोठा पापी असला तरीही,
जहार सकलं पापं सद्यः प्रीतो जनार्दनः । तस्मिन्नेव दिने विप्र प्रविश्य च महावनम्
जनार्दन लगेच प्रसन्न होऊन त्याचं सगळं पाप दूर केलं; त्याच दिवशी तो ब्राह्मण मोठ्या जंगलात गेला.
हतः पौरजनैः सर्वैरथ क्रुद्धैः स उर्विशुः । भगवानथ तं नेतुं विमानं स्वर्णनिर्मितम्
मग सगळ्या नगरवासीयांनी रागाने उर्वीशूला मारलं; त्यानंतर भगवंताने त्याला न्यायला सोन्याचं विमान पाठवलं.
दूतांश्च प्रेषयामास नानाभरणभूषितान् । अथ ते भगवद्दूतास्तमुर्वीशुं गतैनसम्
भगवंताने विविध दागिन्यांनी सजवलेले दूत पाठवले; मग ते भगवद्दूत गेले त्या उर्वीशूकडे, जो देह सोडून गेला होता.
समारोप्य विमाने तं सद्यो जग्मुः पुरं हरेः । ततौऽसौ हरिसान्निध्यं प्राप्य पुण्यात्मनां वरः
त्याला विमानात बसवून ते त्वरित हरिपुरीला गेले; तिथे तो पुण्यवानांचा श्रेष्ठ हरिसान्निध्यात पोहोचला.
पुनर्मन्वंतरशतं स्थित्वा केशवसन्निधिम् । परमं ज्ञानमासाद्य स विवेश तनुं हरेः
केशवाच्या सान्निध्यात शंभर कल्पे राहून, त्याने परम ज्ञान मिळवलं आणि शेवटी हरिच्या स्वरूपात विलीन झाला.
व्यास उवाच- येन केनाप्युपायेन हरिभक्तिकरो नरः । संसारजलधेः पारं राजहंस इव व्रजन्
व्यास म्हणाले- कोणत्याही उपायाने हरिभक्ती जो मनुष्य करतो, तो राजहंसासारखा संसारसागर पार करतो.
क्षणमेव हरेर्भक्तिर्वर्तते यस्य चेतसि । तत्पदं परमं याति स पापात्मापि गच्छति
ज्याच्या मनात क्षणभर जरी हरिभक्ती निर्माण झाली, तो परमपदाला पोहोचतो—even पापी देखील तिथे जातो.
एकमप्युत्तमं वस्तु दत्वाऽसौ तन्मुरारये । स्वयमेव हि भोक्तव्यं पश्चात्पापोपशांतये
एक जरी उत्तम वस्तू मुरारीला अर्पण केली, तरी नंतर ते स्वतःच भोगावं लागतं, पाप शांत करण्यासाठी.
यद्वस्तु हरये दत्तं तच्च दद्याद्दिवजातये । किंचिच्छेषं न भोक्तव्यं तस्यावश्यं स्वयं बुधैः
हरिला जे काही अर्पण केलं, ते द्विजाला सुद्धा द्यावं; उरलेलं काहीच स्वतः खाऊ नये, असं नेहमी ज्ञानी लोक सांगतात.
वस्तूनि ब्राह्मणश्रेष्ठमिष्टानि यानि कानि च । अदत्वा विष्णवे तानि न भोक्तव्यानि वैष्णवैः
ब्राह्मणश्रेष्ठा, जी काही मनापासून हवी असतील ती वस्तू, ती विष्णूला अर्पण केल्याशिवाय वैष्णवांनी खाऊ नये.
विष्णुनैवेद्यमाहात्म्यं सर्वपापप्रणाशनम् । सेतिहासं पुनर्वच्मि शृणु विप्र समाहितः
विष्णूच्या नैवेद्याचं महत्त्व सर्व पापांचा नाश करणारं आहे; ही कथा मी पुन्हा सांगतो, लक्ष देऊन ऐक, ब्राह्मणा.
आसीत्सर्वजनिर्नाम ब्राह्मणः शुद्धवंशजः । शांतो दांतो दयायुक्तो गुरुब्राह्मणपूजकः
एक सर्वजनी नावाचा ब्राह्मण होता, तो शुद्ध वंशाचा होता; शांत, संयमी, दयाळू, गुरु आणि ब्राह्मणांची सेवा करणारा.
हरेः पूजापरश्चैव हरिस्मरणतत्परः । प्रपन्नक्लेशविध्वंसी सत्यवादी जितेन्द्रियः ५० 7.19.
तो हरिपूजेत मग्न आणि हरिस्मरणात दंग असे; शरण आलेल्यांचे दुःख दूर करणारा, सत्य बोलणारा आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला होता.
प्रातःस्नायी निजाचारग्राही हिंसा विवर्जितः । एकादशीव्रतरतो ज्ञातिपूजापरायणः
तो पहाटे स्नान करायचा, आपले रोजचे कर्तव्य पाळायचा, कोणत्याही प्रकारच्या हिंसेपासून दूर राहायचा, एकादशीचे व्रत पाळायचा आणि आप्तेष्टांची सेवा व सन्मान करायचा.
कदाचित्स द्विजश्रेष्ठः स्वप्नेऽपश्यच्च केशवम् । श्यामं विरजपद्माक्षं स्मेरास्यं पीतवाससम्
एकदा, श्रेष्ठ ब्राह्मणा, त्याने स्वप्नात केशवाचे दर्शन पाहिले—शुभ्र, कमळासारखी स्वच्छ डोळे, हसरा चेहरा आणि पिवळ्या वस्त्रातले रूप.
स्वर्णकुण्डलमञ्जीरकिरीटोज्ज्वलविग्रहम् । कौस्तुभोद्भासितोरस्कं वनमालाविभूषितम्
त्याने सोन्याच्या कुंडल्या, पैंजण आणि मुकुट घातलेले तेजस्वी रूप पाहिले, कौस्तुभ मणीने उजळलेली छाती आणि वनमाळेने सजलेले ते रूप होते.
चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदापद्मधरं प्रभुम् । समस्तैर्लक्षणैर्युक्तं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम्
त्याने चार भुजा असलेला, शंख, चक्र, गदा आणि कमळ धारण केलेला, सर्व शुभ लक्षणे असलेला आणि सोन्याचा यज्ञोपवीत घातलेला प्रभू पाहिला.
संप्राप्य दर्शनं स्वप्ने स विप्रो जगतीपतेः । कृताञ्जलिस्तमस्तौषीद्रोमांचिततनुर्मुदा
जगाचा स्वामी स्वप्नात दिसल्यावर त्या ब्राह्मणाने आनंदाने अंगावर रोमांच येऊन, हात जोडून त्याची स्तुती केली.
तुभ्यं नमोऽस्तु जगतः सकलस्यभर्त्त्रे सल्लोकशोकभयरोगविनाशनाय । नारायणाय कमलाहृदयप्रियाय धर्मार्थकामपरमामृतदाय तुभ्यम्
संपूर्ण जगाचा पालनकर्ता, सर्व लोकांचे दु:ख, भीती आणि रोग दूर करणारा, लक्ष्मीच्या हृदयाचा प्रिय नारायण, धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे अमृत देणारा तुला माझा नमस्कार असो.
पापानि चैव सकलानि मया कृतानि मत्तेन मोहवशगेन सदा मुरारे । तस्माद्बिभेमि जगदंबुनिधेर्गभीरान्मामुद्धरस्व निजभक्तितरीं प्रदाय
मुरारि, मी केलेली सर्व पापे मद्य आणि मोहामुळे घडली आहेत; म्हणूनच मला या संसाररूपी खोल समुद्राची भीती वाटते—माझ्या भक्तीची नौका देऊन मला तार.
जानामि यद्यपि हरे दुरितं मनुष्यो व्यामोहमाशुचलभे भुवि कैटभारे । पापं तथापि च मुदा सततं करोमि तस्मान्न कोऽप्यहमिवास्ति जनो विमूढः
हरी, जरी मला माहीत आहे की माणसे मोहामुळे पाप करतात, तरीही मी नेहमी आनंदाने पाप करतो; म्हणून माझ्यासारखा मूर्ख दुसरा कोणीच नाही.
पुण्यद्रुमः सुखफलं सहसैव धत्ते किं वेद्मि नेति नृहरे कृतपातकोऽहम् । पुष्पद्रुमार्पणविधौ न ममास्ति वित्तं नाथ प्रसीद भगवन्किमहं करोमि
पुण्याचे झाड पटकन सुखाचे फळ देते, पण नरकासुराचा वध करणारा, मी पापी आहे, मला फुलझाड अर्पण करण्यासाठी काहीच नाही; प्रभू, कृपा कर, मी काय करू?
त्वत्पादपद्मयुगलं परमामृतस्य स्थानं विहाय मम चित्तमधुव्रतोऽयम् । नारीमुखं व्रजति देवमृतिप्रदं यच्छ्लेष्मप्रकीर्णमनिशं कमलभ्रमेण
तुझ्या कमळासारख्या पायांना, जे परम अमृताचे स्थान आहे, सोडून माझे मन मधमाशीप्रमाणे नेहमी स्त्रियांच्या चेहऱ्याकडे धावते, जे मृत्यूच देतात आणि नेहमी अपवित्र असतात—हे कमलनयन, माझे मन फसले आहे.