तैलपात्रं च नमितं सुप्रकाशोऽभवत्तदा । ब्राह्मणोऽपि जजागार त्यक्त्वा निद्रां विमोहिनीम्
तेलाचे पात्र कलंडले आणि त्या क्षणी घरात तेजस्वी प्रकाश झाला. ब्राह्मणही मोहाची झोप सोडून जागा झाला.
मार्जारोऽपि च तां रात्रीमजाग्रच्चाखुभक्षकः । ततः प्रभाते विमले कृत्वा नित्यक्रियां द्विजः
मांजरही त्या रात्री जागाच राहिला, उंदीर खाण्यात मग्न होता. मग सकाळी, तो ब्राह्मण नेहमीच्या कृत्यांना लागला.
ततश्च पारणं चक्रे विप्रो बंधुजनैः सह । एवं प्रवर्त्तमानस्य कपिलस्य महात्मनः
नंतर त्या ब्राह्मणाने आपल्या नातेवाईकांसह उपवास सोडला. अशा रीतीने, त्या महात्मा कपिलाचा जीवनक्रम सुरू राहिला.
बभूवुः पुत्रपौत्राश्च धनधान्यमनुत्तमम् । आरोग्यं परमामृद्धिमवाप महतीं श्रियम्
त्याला पुत्र, नातवंडे, अपूर्व धनधान्य मिळाले. उत्तम आरोग्य, मोठी समृद्धी आणि मोठा मान मिळाला.
दीपव्रतप्रभावेन कपिलो मोक्षमागतः । संभेद्य मंडलं पुण्यं सवितुः शशिनस्तथा
दिव्याच्या व्रताच्या प्रभावाने कपिलाला मुक्ती मिळाली. त्याने सूर्य आणि चंद्र यांच्या पवित्र मंडलांचा मार्ग पार केला.
दीपज्योतिःस्वरूपेण परमात्मा नियुक्तवान् । मूषिकापि च कालेन ममार बिलमध्यतः
दिव्याच्या ज्योतीच्या रूपात परमात्म्याने त्याला स्थान दिले. काही काळाने, तो उंदीरही आपल्या बिलात मरण पावला.
विमानवरमारुह्य देवगंधर्वसेवितम् । अप्सरोभिः परिवृतो विद्याधरगणैर्युतः
तो देव, गंधर्व, अप्सरा आणि विद्या धरणांच्या संगतीने, सुंदर विमानावर आरूढ झाला.
स्तूयमानो महातेजा जयशब्दादि मंगलैः । स्तूयमानः स वै नागैर्विष्णुलोकं जगाम सः
मंगलमय जयजयकारांनी आणि नागांच्या स्तुतीने गौरवला जाऊन, तो विष्णुलोकात गेला.
कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । भुक्त्वा च विपुलान्भोगान्ततो राजाभवद्भुवि
कोट्यवधी कल्पे आणि शेकडो कोटी कल्पे, तो विपुल सुख भोगत राहिला. शेवटी पृथ्वीवर राजा म्हणून जन्माला आला.
सुधर्मा नाम धर्मात्मा देवब्राह्मणपूजकः । रूपवान्सुभगश्चैव महाबलपराक्रमः
त्याचे नाव सुधर्मा होते. तो धर्मात्मा, देव आणि ब्राह्मणांचा पूजक, देखणा, भाग्यवान, आणि मोठ्या बळाचा व पराक्रमाचा होता.
तस्य प्रियतमा भार्या सर्वलक्षणसंयुता । भर्तृभक्ता तथा शीला नाम्ना सा रूपसुंदरी
त्याची सर्वात प्रिय पत्नी, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, पतीभक्त आणि सुस्वभावी होती. तिचे नाव रूपसुंदरी होते.
सर्वासां चैव नारीणां मध्ये सा सुभगाभवत् । पुत्राश्च बहवो जातास्तथा दुहितरो घनाः
सर्व स्त्रियांमध्ये तीच सर्वात भाग्यवान होती. त्यांना अनेक पुत्र आणि तेजस्वी कन्या झाल्या.
एवं विहरतोस्तद्वद्दंपत्योः प्रीतिपूर्वकम् । आगतः कार्त्तिको मासो हरिनेत्रावबोधकृत्
त्या दोघांनी आनंदाने दिवस घालवताना, हरिच्या डोळ्यांना जाग आणणारा कार्तिक महिना आला.
तस्मिन्दीपाः प्रबोध्यंते नारायणपरायणैः । कृच्छ्रचांद्रायणादीनि व्रतानि नियमास्तथा
त्या महिन्यात नारायण भक्त दिवे लावतात; कृत्च्र, चांद्रायण अशी व्रते आणि इतर नियम पाळतात.
क्रियंते विष्णुभक्तैश्च संसारभयभीरुभिः । अथ प्रबोधिनीं प्राप्य राजा राज्ञीमथाब्रवीत्
ही सर्व व्रते विष्णूभक्त आणि संसाराच्या भीतीने घाबरणारे लोक करतात. नंतर प्रबोधिनी आली तेव्हा राजाने राणीला सांगितले.
भद्रे प्रबोधिनी पुण्या विष्णोर्नाभिसरोरुहे । करिष्याम्यद्य पूजां च सोपवासो जितेंद्रियः
"भाग्यवान, आज पवित्र प्रबोधिनी आहे, जी विष्णूच्या नाभीच्या कमळातून उत्पन्न झाली आहे. मी आज उपवास करून, इंद्रिये जिंकून, पूजा करणार आहे."
स्नात्वा च पुष्करे तीर्थे पुंडरीकाक्षमच्युतम् । पूजयिष्यामि देवेशं लक्ष्म्या सह जनार्दनम्
"पुष्कर या पवित्र तीर्थावर स्नान करून, मी लक्ष्मीसमवेत पुंडरीकाक्ष, अच्युत, देवांचा स्वामी जनार्दन यांची पूजा करीन."
इति सा वांछितं श्रुत्वा भर्तुः प्रियहिते रता । उवाच वचनं गुह्यं भर्त्तारं चारुहासिनी
पतीची इच्छा ऐकून, त्याच्या आनंदात रमलेली आणि सुंदर हास्याने उजळलेली ती, गुप्त शब्दांनी पतीशी बोलली.
रूपसुंदर्युवाच- ममापि हृदये कामः समुत्पन्नो नराधिप । रूपसौंदर्यवांछा च हृदये मम वर्त्तते
रूपसुंदरी म्हणाली: "राजा, माझ्या मनातही एक इच्छा निर्माण झाली आहे, आणि सौंदर्य व आकर्षणाची आस माझ्या हृदयात आहे."
पुष्करं प्रथमं तीर्थं गंतुमिच्छे त्वया सह । ततो राजा तया सार्द्धमागतः पुष्करं तदा
"मला तुझ्यासोबत पुष्कर या श्रेष्ठ तीर्थावर जायचे आहे." तेव्हा राजा तिच्यासोबत त्या वेळी पुष्करला गेला.
हस्त्यश्वरथवृंदैश्च समागत्य पुरोहितैः । ततः स्नात्वा तथा ध्यायन्तर्पयन्पितृदेवताः
हत्ती, घोडे, रथ आणि पुरोहित यांच्या सोबत ते तिथे पोहोचले. मग स्नान करून, ध्यान करत पूर्वज व देवतांना तर्पण दिले.
पूजयामास देवेशं पुंडरीकाक्षमच्युतम् । दीपमालाकुले तत्र सर्वतः सुमनोहरे
तेथे सर्वत्र सुंदर दिव्यांच्या माळांनी सजलेल्या त्या ठिकाणी, त्यांनी पुंडरीकाक्ष, अच्युत, देवांचा स्वामी यांची पूजा केली.
ददर्श लिखितं तत्र मार्जारं देवतालये । तं दृष्ट्वा प्राकृतं कर्म जन्म स्मृत्वा नृपस्तदा
त्या देवळात त्याने एका मांजरीचे चित्र पाहिले. ते पाहून राजाने आपला पूर्वजन्म आठवला.
मुखपंकजमालोक्य प्रियायाः प्रजहास च । रूपसुंदर्युवाच- मम सन्मुखमालोक्य भर्तः किं स्मितकारणम् 6.30.
आपल्या प्रिय पत्नीच्या कमळासारख्या चेहऱ्याकडे पाहून तो हसला. रूपसुंदरी म्हणाली: "स्वामी, माझ्याकडे पाहून, तू का हसतो आहेस?"
कथयामास हृष्टात्मा प्राक्तनं कर्मणः फलम् । राजोवाच- अहमासं पुरा देवि मार्जारो ब्राह्मणालये
आनंदित मनाने त्याने आपल्या पूर्वकर्माचे फळ सांगायला सुरुवात केली. राजा म्हणाला: "पूर्वी, देवी, मी ब्राह्मणाच्या घरी एक मांजर होतो."
भक्षिता मूषकास्तत्र मया शतसहस्रशः । ततो नारायणस्याग्रे दीपः संरक्षितो यतः
"तेथे मी शेकडो हजारो उंदीर खाल्ले. पण नारायणासमोर दिवा जपला म्हणून—"
व्याजेनापि मया देविप्राप्तं तत्कर्मणः फलम् । विष्णुलोकमनुप्राप्य राज्यं प्राप्तं मयाधुना
"—फसवणूक असली तरी, देवी, त्या कर्माचे फळ मला मिळाले; विष्णूचे लोक मिळाले आणि आता हे राज्य मिळाले."
रूपसुंदर्युवाच-। ममापि स्मरणं जातं प्राकृतस्य च जन्मनः । मूषिका चाहमप्यासं क्षुद्रा ब्राह्मणवेश्मनि
रूपसुंदरी म्हणाली: "मलाही माझ्या पूर्वजन्माची आठवण झाली; मी ब्राह्मणाच्या घरी एक लहान उंदीर होते."
कार्तिके च प्रबोधिन्यां मंदीभूते च दीपके । वर्त्यग्राहरणार्थाय निर्गताहं तदा बिलात्
"कार्तिक महिन्यात प्रबोधिनीच्या दिवशी, दिवा मंद झाला होता, तेव्हा वात घेण्यासाठी मी बिलातून बाहेर आले."
दृष्ट्वा नारायणं देवं पूजितं कुसुमैस्तथा । निद्राभिभूतं विप्रं च वर्त्तिः कृष्टा मया तदा
"नारायण देवाची फुलांनी पूजा होताना आणि ब्राह्मण झोपेत असताना मी ती वात ओढली."