भोगार्थां किं प्रयच्छामि तुभ्यं भावुक कथ्यताम् । श्रुत्वा नारायणो वाक्यमब्धिजस्य मुदान्वितः
'माझ्याकडून तुला कोणता भोग द्यावा हे सांग, विचारशील असशील तर मला स्पष्टपणे सांग'; समुद्रातून जन्मलेल्या याचे हे बोल ऐकून नारायण आनंदित झाला.
उवाच किं करोमीति प्रियं सिंधुसुतेप्सितम् । इत्युक्तः स प्रहृष्टोऽथ हरिं प्रोवाच सत्वरः
'तुला प्रिय वाटेल ते मी काय करू?' असे विचारले; तेव्हा तो आनंदाने आणि तत्परतेने हरिला म्हणाला—
यामि योद्धुं रणेऽहं त्वं सुखी तिष्ठेह सागरे । लक्ष्म्या दत्ताक्षतस्तत्र केशवेनाथ पूजितः
'मी युद्धासाठी निघतो आहे; तू येथे समुद्रात सुखाने रहा.' तेथे लक्ष्मीने आशीर्वाद दिला आणि केशवाची पूजा झाली.
स निर्गत्य हरेः स्थानात्समुद्रं प्रष्टुमागतः । सोऽर्णवं प्रणिपत्याह तात यास्यामि दूरतः
तो हरिच्या स्थानातून बाहेर पडून समुद्राकडे गेला; समुद्राला वंदन करून म्हणाला, 'बाबा, मी दूर जात आहे.'
नीलकंठं रणे जेतुमनुज्ञां दातुमर्हसि । पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा यियासोः शंकरं प्रति
'नीलकंठाला युद्धात हरवण्यासाठी तू मला परवानगी द्यावी'; आपल्या पुत्राचे हे बोल ऐकून, जो शंकराच्या विरोधात जाण्यास इच्छुक होता,
सिंधुराजेन सोऽप्युक्तः पुत्र तं तापसं त्यज । भुंक्ष्व राज्यं मया दत्तं तापसं त्यज दूरतः
समुद्रराजाने त्याला सांगितले, 'मुला, त्या तपस्व्याला सोडून दे; मी तुला दिलेले राज्य भोग आणि त्या तपस्व्यापासून दूर राह.'
अत्यद्भुतः प्रतापस्ते त्वत्तुल्यो नास्ति भूमिपः । स्वर्गादाधिक्यतां नीतं त्वया वत्स धरातलम्
'तुझी शक्ति फारच अद्भुत आहे; तुझ्यासारखा राजा नाही. तु पृथ्वीला स्वर्गापेक्षा श्रेष्ठ बनवलीस, बाळा.'
तव राज्येव सुमती वैकुंठ इव राजते । यो देवो दुर्जयो दैत्यैरानीतः सह सश्रिया
'तुझ्या राज्यात विवेक वैकुंठासारखा तेजस्वी आहे; जो देव दैत्यांना जिंकता येत नाही, तोही येथे आपल्या समृद्धीसह आला आहे.'
ममांतिकं वत्स वस शंकरं भिक्षुकं त्यज । एवमुक्तो ह्यर्णवेन गिरिजां प्रति रागवान्
माझ्या बाळा, माझ्या जवळ राहा आणि त्या भिक्षुक शंकराला सोडून दे. अर्णवाने असे सांगितल्यावर, तो रागाने भरून, गिरिजेला म्हणाला.
पितृवाक्यमविज्ञाय आगत्य स्वभटान्स्वकान् । सज्जीभूतं तु युद्धाय वृंदा जालंधरं जगौ
वडिलांचे बोल न ऐकता, तो परत आला आणि आपल्या सैनिकांना बोलावले; त्यावेळी वृंदाने युद्धासाठी सज्ज असलेल्या जलंधराला ही बातमी दिली.
वृंदोवाच। नाथ युद्धं न कर्तव्यं राजेंद्र कुत्सयोगिना । मनो निवर्त्यतां पश्य प्रवृत्तं पार्वतीं प्रति
वृंदा म्हणाली: स्वामी, त्या राजाशी, जो तुच्छ योगी आहे, युद्ध करू नका. आपले मन मागे घ्या; पाहा, पार्वती आधीच त्यात गुंतली आहे.
गौरीं त्वं वांछसि कस्मात्पार्वती किं ममाधिका । तपस्विनी निरालंबा संसक्ता स्थाणवे सदा
तुला गौरीच का हवी? पार्वती माझ्यापेक्षा काय श्रेष्ठ आहे? ती तपस्विनी आहे, कोणाच्याही आधाराशिवाय, आणि नेहमी स्थाणूशीच जोडलेली आहे.
सुतानुरागिणी वंध्या ततः कृत्रिमपुत्रिका । वृथास्तुता नारदेन तां त्यजस्व भजस्व माम्
ती आपल्या मुलावर प्रेम करणारी असूनही नि:संतान आहे, म्हणून तिने कृत्रिम मुलगी घेतली आहे. नारदाने तिला व्यर्थ स्तुती केली, तिला सोड आणि मला स्वीकार.
इति वृंदावचः श्रुत्वा प्रत्युवाचार्णवात्मजः । अदृष्ट्वा पार्वतीरूपं मच्चेतो न निवर्तते
वृंदाचे बोल ऐकून अर्णवाचा मुलगा म्हणाला: मी पार्वतीचे रूप न पाहिल्याशिवाय माझे मन मागे फिरणार नाही.
वृंदे त्वया जनपदो राजधानी प्रपाल्यताम् । स्मर्तव्योऽहं सदा चंडि यदि मां हंति शंकरः
वृंदे, तू राज्य आणि राजधानीचे रक्षण कर. जर शंकराने मला मारले, तर चंडी, तू नेहमी मला आठवत जा.
इति भर्तृवचः श्रुत्वा वृंदा हाससमन्विता । जगाम शिबिकारूढा पीठं जालंधरं तदा
पतीचे बोल ऐकून वृंदा हसत हसत पालखीवर बसली आणि मग ती जलंधराच्या आसनावर गेली.
नारद उवाच-। अथ प्रतस्थे कैलासं सिंधुसूनुर्महाबलः । महापद्मसहस्राणां षष्ट्या सैन्येन संवृतः
नारद म्हणतो: मग महासामर्थ्यवान सिंधूचा पुत्र, साठ हजार कमळधारी वीरांसह कैलासाकडे निघाला.
अत्रांतरे परित्यज्य कैलांसं शंकरो गतः । गणपुत्रप्रियायुक्तः कैलासं मानसोत्तरम्
इतक्यात, शंकराने कैलास सोडला आणि आपल्या प्रिय पुत्र व पत्नीसमवेत कैलासाच्या उत्तरेकडील भागात गेला.
जालंधरस्ततः प्राप्तः कैलासं प्रथमेऽहनि । सेनाः संस्थाप्य कैलास आलोकनकुतूहली
मग जलंधर पहिल्याच दिवशी कैलासावर पोहोचला, आपली सैन्ये तिथे उभी केली आणि कैलासाकडे कुतूहलाने पाहू लागला.
दिव्यकेसरमंदाररजःपुंज परिश्रिताः । शीतांबुशीकरासारैः प्रभुग्ना वांति वायवः
तेथे दिव्य केसर व मंदार फुलांच्या धुळीने भरलेली वारे वाहतात आणि त्या थंड पाण्याच्या सरी उडवतात.
यत्र सिद्धांगना पीनस्तनोत्तुंगतरंगिणः । मंदारमकरंदाढ्याः सुंदरा वांति वायवः
जिथे सिद्ध स्त्रिया, उन्नत स्तन व सुंदर वक्रतेने सजलेल्या, मंदार फुलांच्या परागाने सुगंधित वारे वाहतात.
यत्राशोकरुचिस्निग्धपादन्यासं च योषिताम् । विलोक्य दानवेंद्रोभून्मनोरथसमाकुलः
जिथे स्त्रियांचे पाय अशोकाच्या कोवळ्या पालवीसारखे मऊ आहेत, ते पाहून दानवांचा राजा मनाने कामात गुंतून गेला.
प्राप्नुवंति सुराः प्रीतिं स्वबिंबालोकहर्षिताः । यत्र किन्नरकांतानां सुरतव्यंजितप्रभाः
जिथे देवांना आपल्या प्रतिबिंब पाहून आनंद मिळतो, आणि जिथे किन्नरांच्या प्रेयसींच्या सौंदर्याने प्रेमही फिके पडते.
विभांति सर्वतस्तत्र मंदाराः शीर्णपल्लवाः । यत्र शंभुगणाक्रांता नानावेलाकुलद्रुमाः
सर्वत्र तिथे, गळून पडलेल्या पानांनी मंदार वृक्ष शोभून दिसतात; आणि विविध पक्ष्यांनी गजबजलेल्या झाडांवर शंभूचे गण फिरतात.
भांति मन्मथभूपाल यशसा सुधृता इव । यत्र चंदनकस्तूरी गंधोन्मत्तालिसंचयाः । विभांति दग्धकंदर्प्प निर्वाणांगारसन्निभाः
तिथे, मदनाच्या कीर्तीने जणू स्थिर झालेले वृक्ष चमकतात; आणि चंदन व कस्तुरीच्या सुगंधाने वेडावलेल्या मधमाशांचे झुंड जणू जळलेल्या अहंकाराच्या निखाऱ्यासारखे दिसतात.
यत्रांगनानां सकलं विलोक्य सौरभ्यमत्युत्तमकांतिमित्रम् । मन्ये परिष्वक्तमनोविनोदा कस्तूरिका गाहति कालिमानम्
जिथे स्त्रियांच्या संगतीने असलेला उत्तम सुगंध पाहून, मला वाटते की मन आनंदाने भरून जातं आणि कस्तुरीची काळी छटा तिथे पोहोचू शकत नाही.
क्वचित्प्रवरगैरिकासमसमुल्लसत् पंकजं लवंगदलसन्निभासनचलच्चकोरं क्वचित् । क्वचिद्गिरिसरित्तटीतरणिवत्स्फुरत्कुंडलं चलन्निचुलमंजरीविनयनम्रभृंगं क्वचित्
कुठे तरी सुंदर गेरूच्या रंगात उमललेली कमळे, त्यांची पाकळी लवंगाच्या कळीसारखी दिसणारी, हलणाऱ्या चकोऱ्यांसारखी चमकत होती. कुठे तरी डोंगराच्या नदीच्या काठीसारखी झळाळणारी कुंडलं, हलणाऱ्या निचुलाच्या मंजिरीपुढे विनम्रपणे गुंजन करणारे भुंगे दिसत होते.
क्वचिद्दलितकोकिलाकुलितनूत्नचूतांकुरं कुरंगकुलसेवितं प्रबलशालिमूलं क्वचित् । क्वचित्प्रवरसुंदरैः सुरवधूपदैः पावनं वनं नयति विक्रियामिह मनो मुनीनामपि
कुठे तरी कोकिळांच्या गाण्याने गजबजलेली, नव्या आंब्याच्या कोंबांनी भरलेली झाडे, आणि तिथे हरणांच्या कळपांनी वावरलेली मजबूत तांदळाची मुळे होती. कुठे तरी सुंदर अप्सरांच्या पावलांनी पावन झालेलं ते वन, त्याच्या अद्भुततेने ऋषींचेही मन मोहून टाकत होते.
एवंगुणसमायुक्तं विलोक्य हरमंदिरम् । विचित्रं चापि कैलासं सर्वरत्नसमाश्रयम्
अशा गुणांनी नटलेलं हराचं मंदिर आणि सर्व रत्नांनी भरलेला, रंगीबेरंगी कैलास पाहून,
अत्यंतविस्मितो दैत्यः प्रोवाच भृगुनंदनम् । कस्मात्तं तापसं तात प्रवदंति भवादृशाः
त्या असुराने अतिशय आश्चर्यचकित होऊन भृगुपुत्राला विचारले, "तुमच्यासारखे लोक त्यांना तपस्वी का म्हणतात?"