नंदी दूतोक्तमाकर्ण्य नीललोहितमाययौ । दंडवत्प्रणिपत्याग्रे स्थित्वा शंकरमब्रवीत्
दूताचं बोलणं ऐकून, नंदी निळ्या गळ्याजवळ गेला; त्याने दंडवत घालून शंकरासमोर उभा राहून सांगितलं.
सैंहिकेयो महाराज द्वारे तिष्ठति कार्यतः । स प्रयात्वथवायातु भवानाज्ञप्तुमर्हति
'राजन, सिंहिकेचा मुलगा दारात उभा आहे, काही कामासाठी आला आहे; त्याला आत जाऊ द्यावं की नाही, आपली आज्ञा द्या.'
नंदिनोक्तमथाकर्ण्य त्वरन्निव महेश्वरः । सुप्तामंतःपुराद्देवीं प्रस्थाप्य च सखीवृताम्
नंदीचं बोलणं ऐकून, महेश्वर जणू घाईने, आत झोपलेल्या देवीला तिच्या सख्यांसह बाहेर पाठवतो.
पश्चाद्वास्थं जगादाथ नंदिन्दूतं प्रवेशय । ततो हस्ते प्रगृह्यामुं दूतं नंदी महाबलः
मग त्याने द्वारपालाला सांगितलं: 'नंदी, दूताला आत घेऊन ये.' तेव्हा बलाढ्य नंदी त्या दूताचा हात धरून त्याला आत घेऊन गेला.
आनयामास देवानां मध्ये शंभुमदर्शयत् । तं ददर्श तदा राहुर्जटिलं नीलमात्मनि
त्याने देवांच्या मध्ये शंभूला आणून दाखवले; तेव्हा राहूने त्यांना जटाधारी आणि काळ्या रंगाचे पाहिले.
पंचवक्त्रं दशभुजं नागयज्ञोपवीतिनम् । देवीविरहितं मूर्ध्नि चंद्रलेखाविभूषितम्
त्यांना पाच तोंडे, दहा हात, नागाचे यज्ञोपवीत, देवीशिवाय, आणि डोक्यावर चंद्राची कोर असलेली अशी रूप पाहिली.
उच्छ्वासोच्छ्वासनिर्मुंचत्पृदाकुगणसेवितम् । सर्वदेवगणोपेतं सेवितं गणकोटिभिः
श्वासोच्छ्वास करणाऱ्या प्रमथगणांनी वेढलेले, सर्व देवांच्या समूहांनी घेरलेले, आणि असंख्य गणांनी सेवा केलेले ते होते.
प्राप्तं ज्ञात्वा ततो दूतं शंभुरालोक्य चाग्रतः । प्राह ब्रूहि तदा राहुर्वक्तुं समुपचक्रमे
दूत आला हे ओळखून शंभूने समोर पाहिले; तेव्हा राहू बोलायला सुरुवात केली.
राहुरुवाच-। देव जालंधरेणाहं प्रेषितस्तव सन्निधौ । तस्य शिववचः श्रुत्वा मन्मुखेन द्रुतं कुरु
राहू म्हणाला — देवा, मला जालंधराने तुझ्या भेटीसाठी पाठवले आहे; शिवाचे बोलणे ऐकून, माझ्या तोंडून जे सांगतो ते लवकर कर.
गिरिशत्वं तपोनिष्ठो निर्गुणो धर्मवर्जितः । तव नास्ति पिता माता वसु गोत्रादि वर्जितः
गिरीशा, तू तपश्चर्येला वाहिलेला, निर्गुण, धर्मरहित आहेस; तुला ना वडील, ना आई, ना कुळ, ना घराणे आहे.
जालंधरो महाबाहुर्भुंक्तेऽसौ भुवनत्रयम् । तस्यैव वश्यस्त्वमपि ततश्चोक्तं समाचर
जालंधर हा बलाढ्य बाहू असलेला, तीनही लोकांचा उपभोग घेतो; तूही त्याच्या अधीन आहेस, म्हणून त्याने सांगितले ते कर.
पुराणपुरुषः कामी वृषारूढः कथं भवान् । एवं वदति संप्राप्तौ सुतौ स्कंदविनायकौ
पुरातन पुरुष असून, इच्छाशक्ती असलेला, वृषावर बसणारा तू असा कसा? असे म्हणताच, स्कंद आणि विनायक तेथे आले.
तस्मिन्काले देवदेवो यतवागंगमर्दनम् । चकार च करैर्व्यस्तैर्वासुकिर्भूतलेऽपतत्
त्या वेळी देवांचा देव, आपली वाणी आणि अंग संयमित करून, विखुरलेल्या हातांनी आघात केला आणि वासुकी पृथ्वीवर पडला.
हेरंबवाहनस्याखोः पुच्छं ग्रस्तमथाहिना । स्वपत्रं ग्रस्तमालोक्य मुंचमुंचेत्युवाच ह
मग वासुकीने हेरंबाच्या वाहन असलेल्या उंदराची शेपटी पकडली; आपले पंख पकडले गेलेले पाहून, तो 'सोड, सोड' असे ओरडला.
अत्रांतरे स्कंदवाहं क्षुब्धं वीक्ष्य महास्वरम् । तद्भयाद्वासुकिर्ग्रस्तमाखुपुच्छमथोद्गिरत्
इतक्यात, स्कंदाच्या वाहनाला अस्वस्थ पाहून आणि त्याचा मोठा आवाज ऐकून, भीतीने वासुकीने उंदराची पकडलेली शेपटी सोडली.
अथारुह्य हरस्यांगं गलमावेष्ट्य संस्थितः । तस्य निश्वासपवनैरथ जातो हुताशनः
मग वासुकीने हराच्या अंगावर चढून, गळ्यात गुंडाळून बसला; त्याच्या श्वासामुळे अग्नि उत्पन्न झाला.
तस्योष्मणा चंद्र लेखा जटाजूटाटवी स्थिता । सार्द्रतां तु तदा सायात्प्लावितं तद्वपुर्यथा
त्याच्या उष्णतेने जटाजूटातील चंद्रकोर ओलसर झाली, आणि त्या ओलाव्याने त्याचे शरीर पाण्याने भरले गेले.
तस्याह्यमृतधाराभिर्ब्रह्ममस्तकमालिका । हरमौलिकपालानामभूत्संजीविता तदा
त्या अमृतधारांनी ब्रह्माच्या मस्तकावरील माळ ओलावली; त्या वेळी हराच्या जटांमधील रक्षकांना पुन्हा प्राण मिळाले.
पपाठ पूर्वमभ्यस्तं सर्वयोगश्रुतिक्रमम् । श्रुत्वा परस्पराधीतं विवदंति शिरांस्यथ
त्याने पूर्वी शिकलेले सर्व योगशास्त्र पुन्हा म्हणून दाखवले; एकमेकांकडून काय शिकले ते ऐकून, त्या डोक्यांमध्ये वाद सुरू झाला.
अहमादिरहं पूर्वमहमेव परात्परः । अहं स्रष्टा अहं पातेत्युत्सुकानि परस्परम्
'मीच आद्य, मीच पहिला, मीच सर्वोच्च; मीच सृष्टीकर्ता, मीच पालनकर्ता' असे एकमेकांशी स्पर्धा करत म्हणू लागले.
शोचंत्येतानि नो दत्तं नो भुक्तं न हुतं मया । लोभग्रस्तेन मनसा नो वित्तं ब्रह्मणेऽपि तम्
'काही दिले नाही, काही भोगले नाही, काही हवन केले नाही; लोभाने मन व्यापले म्हणून ब्रह्मालाही धन दिले नाही' असे ते शोक करू लागले.
अथेश्वरजटाजूटादाविरासीद्गणो महान् । त्र्याननस्त्रिचरणस्त्रिपुच्छः सप्तहस्तवान्
मग ईश्वराच्या जटाजूटीतून एक महान गण प्रकट झाला, त्याला तीन तोंडे, तीन पाय, तीन शेपटा आणि सात हात होते.
स च कीर्तिमुखो नाम पिंगलो जटिलो महान् । तं दृष्ट्वा सा कपालाली भयात्तस्थौ मृतेव सा ३७*। पुरतः प्राह सगणस्ततः कीर्तिमुखः प्रभुम् । प्रणिपत्य शिवं देवमत्यर्थं क्षुधितः प्रभो
किर्तिमुख नावाचा एक महान तपस्वी होता, त्याचे केस पिंगट आणि जटांमध्ये गुंतलेले होते. त्याला पाहून ती कवटी धरणारी देवी घाबरून थिजली, जणू काही प्राणच नाहीसा झाला. मग किर्तिमुख आपल्या गणांसह प्रभूच्या समोर गेला, शंकराला नमस्कार करून, अतिशय उपाशी अवस्थेत त्याने त्यांना विचारले.
तदोक्तः शंकरेणाहो भक्षय त्वं रणे हतान् । क्षणं विचार्य स गणः क्वाप्यदृष्ट्वा रणं तदा
त्यावर शंकर म्हणाले, "तू युद्धात मारलेल्यांना खा." पण तो गण थोडा वेळ विचार करून पाहतो, आणि त्या वेळी कुठेही युद्ध दिसत नाही.
ब्रह्माणं भक्षितुं प्राप्तः शंकरेण निवारितः । ततः कीर्तिमुखेनाथ स्वांगं सर्वं च भक्षितम्
मग त्याने ब्रह्मदेवाला खाण्याचा प्रयत्न केला, पण शंकरांनी त्याला थांबवले. त्यामुळे किर्तिमुखाने स्वतःचे शरीरच पूर्णपणे खाऊन टाकले.
बुभुक्षितेन चात्यंतं निषिद्धेन च सर्वतः । तत्साहसं तदा दृष्ट्वा भक्तिं कीर्त्तिमुखस्य च
तीव्र भूक लागलेली आणि सर्व बाजूंनी नाकारलेला असताना, त्याने हे अद्भुत कृत्य केले. त्याची भक्ती पाहून त्या क्षणी—
तमुवाचेश्वरः प्रीतः प्रासादे तिष्ठ मे सदा । त्वच्चित्तरहितो यश्च भविष्यति ममालये
त्यावेळी प्रसन्न होऊन प्रभू म्हणाले, "तू नेहमी माझ्या मंदिरात राहा. जो कोणी माझ्या निवासस्थानी तुझी आठवण न करता येईल—"
स पतिष्यति शीघ्रं हीत्युक्तः सोंऽतर्हितोऽभवत् । शंभोर्मूध्नि तदा देवा ववृषुः पुष्पवृष्टिभिः
"तो लवकरच खाली पडेल," असे प्रभू म्हणाले आणि लगेच किर्तिमुख अदृश्य झाला. त्या वेळी देवांनी शंभूच्या डोक्यावर फुलांचा वर्षाव केला.
एवमत्यद्भुतं दृष्ट्वा सभायां तु त्रिशूलिनः । स्वर्भानुरपि देवेशं पुनः प्रोवाच विस्मितः
त्रिशूलधारीच्या सभेत हे अतिशय अद्भुत दृश्य पाहून, स्वयं स्वरभानूही आश्चर्यचकित झाला आणि पुन्हा देवाधिदेवाला विचारले.
स्पृशंति त्वां कथं भावं स्वाधीनं योगिनं बलात् । इंद्रियैः पूज्यसे त्वं हि प्राप्योऽयं विषयैः कथम्
"हे भाव, स्वतःवर नियंत्रण असलेल्या, योग्यांना प्राप्त होणाऱ्या तुला इंद्रिये कशी स्पर्श करू शकतात? इंद्रियांनी तुला पूजले जाते, मग विषयांनी तुला कसे गाठावे?"