त्वयि तिष्ठति मंत्रज्ञे विख्यातो विद्यया भवान् । किं तया विद्यया ब्रह्मन्क्षत्रेणाथ बलेन च
"तू मंत्रज्ञ असून इथे उभा आहेस, आणि आपल्या विद्वत्तेने प्रसिद्ध आहेस. मग त्या विद्या, ब्राह्मणत्व किंवा बलाचा काय उपयोग?"
या न रक्षति रोगार्तान्यद्बलं शरणागतान् । जालंधरवचः श्रुत्वा भार्गवस्तमभाषत
"जी शक्ती रोगग्रस्त किंवा शरण आलेल्यांचे रक्षण करत नाही, अशा सामर्थ्याचा काय उपयोग?" जालंधराची ही वचने ऐकून भृगुकुलातील ऋषी त्याला म्हणाला.
पश्य राजन्मम बलं ब्राह्मणस्य रणांगणे । इत्युक्त्वा वारिणा स्पृष्टा हुंकारेण प्रबोधिताः
"राजा, रणांगणात ब्राह्मणाचे माझे सामर्थ्य पाहा." असे म्हणून त्याने पाण्याचा स्पर्श केला आणि हुंकाराने त्यांना जागे केले.
उत्थापितास्ते कविना शरौघैः प्राणहारकैः । देवाहता रणे पेतुः समंतात्सिंधुसूनुना
कवींनी उठवलेले ते सैनिक पुन्हा उभे राहिले, आणि प्राण घेणाऱ्या बाणांच्या वर्षावात देवांनी रणात समुद्रपुत्रासह त्यांना पाडले.
बाणैर्जर्जरदेहास्ते धृतप्राणा नराधिप । न मृतास्त्वमरत्वाच्च बाणैर्भिन्नाश्च सत्तम
राजा, बाणांनी त्यांची शरीरे चुरगळली गेली तरीही त्यांनी प्राण धरून ठेवले. हे उत्तमजन, ते अमर असल्यामुळे बाणांनी विद्ध होऊनही मरण पावले नाहीत.
ततो नारायणो देवो बृहस्पतिमभाषत । धिग्बलं दैवतगुरो यो न जीवयसे सुरान्
नंतर नारायणाने बृहस्पतीला म्हटले, "देवतागुरु, असे सामर्थ्य कसले, जेव्हा तू देवांना पुन्हा जिवंत करत नाहीस?"
धिषणस्तु जगन्नाथमुवाच त्वरितं तदा । ओषधीभिरहं स्वामिन्जीवयिष्यामि निर्जरान्
धिषणाने लगेच विश्वनाथाला सांगितले, "स्वामी, मी औषधींनी अमर देवांना पुन्हा जिवंत करीन."
इत्युक्त्वा धिषणः सोऽपि ययौ क्षीरार्णवस्थितम् । द्रोणमद्रिं तदा गत्वा सुखं गृह्यौषधीः स्वयम्
असे म्हणून धिषण तेथे, क्षीरसागराच्या ठिकाणी गेला. मग द्रोण पर्वतावर जाऊन त्याने स्वतः आनंदाने औषधी गोळा केल्या.
गुरुस्तासां च योगेन जीवयामास निर्जरान् । उत्थितास्ते ततो देवा जघ्नुर्दानववाहिनीम्
गुरूंनी आपल्या योगशक्तीने त्या अमर देवतांना पुन्हा जिवंत केलं; मग देवता उठून दानवांच्या सैन्यावर तुटून पडले.
देवान्समुत्थितान्दृष्ट्वा बभाषे सिंधुजः कविम् । विना त्वद्विद्यया काव्य कथमेते समुत्थिताः
देवता पुन्हा उभे राहिलेले पाहून, सिंधूचा पुत्र त्या कवीला म्हणाला, "काव्य, तुझ्या विद्या नसताना हे कसे उभे राहिले?
इति दैत्योक्तमाकर्ण्य शुक्रः प्राहार्णवात्मजम् । क्षीरसागरमध्यस्थो द्रोणोनाम महागिरिः
दानवाचं हे बोलणं ऐकून शुक्राने सिंधूच्या पुत्राला सांगितलं, "क्षीरसागराच्या मध्यभागी द्रोण नावाचा एक मोठा डोंगर आहे."
औषध्यस्तत्र तिष्ठंति जीवयंति च या मृतान् । तत्र गत्वा सुराचार्यो गृहीत्वोषधिसंचयम्
तिथे अशी औषधी आहेत ज्या मरणाऱ्यांना पुन्हा जिवंत करतात; तिथे जाऊन देवतांच्या गुरूंनी त्या औषधींचा संग्रह केला.
रणे विनिहतान्देवानुत्थापयति मंत्रतः । भार्गवोक्तमथाकर्ण्य सैन्यभारं महाबलः
त्या औषधींनी आणि मंत्रांनी, रणात पडलेल्या देवतांना तो पुन्हा जिवंत करतो; भृगुवंशीयाचं बोलणं ऐकून, सैन्याचं ओझं वाहणारा बलाढ्य योद्धा,
शुंभे निक्षिप्य तरसा ययौ जालंधरोऽर्णवम् । अथ प्रविष्टः क्षीराब्धौ वेश्मदिव्यं महाप्रभम्
शुंभाजवळ सैन्य ठेवून, जलंधर वेगाने सागराकडे गेला; मग क्षीरसागरात प्रवेश करून त्याने एक दिव्य, तेजस्वी महाल पाहिला.
प्रविश्य तत्र क्षीराब्धेः क्रीडास्थानं ददर्श सः । नोष्णो न शीतलो वायुर्न तमो यत्र दृश्यते
त्याने तिथे क्षीरसागराचं खेळाचं स्थान पाहिलं, जिथे ना उष्णता, ना गारवा, ना अंधार असं काहीच दिसत नव्हतं.
यत्र गायंति नृत्यंति क्रीडंति च वरस्त्रियः । सुपीनस्तनभाराढ्याः कृशोदर्यः सुदंतिकाः 6.7.
तिथे सुंदर स्त्रिया गातात, नाचतात आणि खेळतात—त्यांचे स्तन भरलेले, कंबर बारीक आणि दात सुंदर आहेत.
नेत्रविभ्रमविक्षेपैर्नितंबपरिवर्त्तनैः । अंगैः संमोहनै रम्यैर्बाहुवल्लीविचालनैः
त्या स्त्रिया डोळ्यांच्या कटाक्षांनी, नजरेच्या हालचालींनी, कंबरेच्या लयदार वळणांनी, मोहक अंगांनी आणि हातांच्या वेलीसारख्या हालचालींनी मन मोहून टाकतात.
पादविन्यासरणि तैर्मधुरैर्वचनस्तवैः । सौगंध्यसौख्यदैर्वासैर्नेत्रभ्रमरहुंकृतैः
पावलांची लयबद्ध मांडणी, गोड बोलणी, सुगंधी आणि सुखद वस्त्रं, डोळ्यांभोवती भुंग्यांच्या गूंजनाने,
चामरांदोललीलाभिः स्रग्भिः स्मितविलोकितैः। सेवां चक्रुर्विलासिन्यस्तत्र सुतः
चामराच्या लीलांनी, फुलांच्या माळांनी आणि हसऱ्या कटाक्षांनी त्या रमणीय स्त्रिया तिथे सेवा करतात.
क्रीडंतं तत्र दुग्धाब्धिं संवीक्ष्य समरोत्सुकः। अथाह प्रणिपत्यासौ क्षीराब्धिं तात हंसि माम्। द्रोणाचलौषधीर्व्याजादंबुभिः प्लावयस्वतः
दुग्धसागर तिथे खेळताना पाहून, युद्धाची ओढ लागलेल्या जलंधराने वाकून नमस्कार केला आणि म्हणाला, "ताता क्षीरसागर, मला मार्ग दे—द्रोण पर्वतावरील औषधी पाण्याने बुडव, हे निमित्त करून."
क्षीरसागर उवाच-। तं प्राप्तं शरणं पुत्र प्लावयाम्यूर्मिभिः कथम् । मुनींद्रास्तं न शंसंति यस्त्यजेच्छरणागतम्
क्षीरसागर म्हणाला, "माझ्या मुला, तू माझ्याकडे आश्रयाला आला आहेस—मी तुला माझ्या लाटांनी कसा न बुडवू? जे शरण आलेल्याला सोडतात, त्यांची मोठे ऋषी स्तुती करत नाहीत."
पितृव्यवचनं श्रुत्वा संक्रोधात्संततं गिरिम् । तलप्रहरणेनैव ताडयामास दैत्यराट्
पितरांच्या या शब्दांनी रागावून, दैत्यराजाने डोंगरावर हाताच्या सपाट माऱ्याने वार करू लागला.
ततो द्रोणगिरी राजन्भीतो जालंधराद्भृशम् । अथाजगाम रूपेण प्राह जालंधरं प्रति
मग, राजन, जलंधराच्या भीतीने द्रोण पर्वत फार घाबरला आणि प्रत्यक्ष रूप धारण करून त्याच्यासमोर आला.
तवाहमभवं दासो रक्ष मां शरणागतम् । रसातलं महाबाहो यास्यामि तव शासनात्
"मी तुझा दास झालो आहे; मी तुझ्या आश्रयाला आलोय, मला वाचव. महाबाहू, तुझ्या आज्ञेने मी रसातळात जाईन."
यावत्त्वं कुरुषे राज्यं तावत्स्थास्याम्यहं प्रभो । ओषधीनां विरावेण सिद्धानां रोदनेन च
"तू राज्य करत असताना, प्रभो, मी इथेच राहीन; औषधींच्या आवाजाने आणि सिद्धांच्या रडण्याने,"
रसातलं जगामाद्रिः सिंधुसूनोः प्रपश्यतः । ततो जालंधरो वीर आजगाम महारणम्
रसातळात तो पर्वत सिंधुसुताच्या डोळ्यांसमोर गेला; मग वीर जलंधर पुन्हा मोठ्या युद्धात परतला.
पूर्वकल्पितमारुह्य रथस्थं केशवं ययौ । रथस्थं माधवं दृष्ट्वा जहासोच्चैर्नदीसुतः
पूर्वी तयार केलेल्या रथावर चढून केशव निघून गेला; रथावर बसलेला माधव पाहून नदीचा पुत्र मोठ्याने हसला.
तावत्त्वं तिष्ठ शकटे यावद्धन्यामरीनहम् । एवमुक्त्वा जघानाशु शरैस्तां देववाहिनीम्
आधी तू गाडीतच थांब, मी अमरांना हरवतो, असे म्हणून त्याने त्या देवांच्या सैन्यावर बाणांचा मारा केला.
बाणैर्विदारिता देवास्त्राहीत्यूचुर्बृहस्पतिम् । ततो बृहस्पतिः शीघ्रमगमत्क्षीरसागरम्
बाणांनी जखमी झालेले देवगण बृहस्पतीला मदतीसाठी हाक मारू लागले; मग बृहस्पती पटकन क्षीरसागराकडे गेला.
अदृष्ट्वा तं ततो द्रोणमभूच्चिन्तापरो नृप । अथागत्य रणं तूर्णममरान्प्राह गीष्पतिः
त्याला दिसत नाही म्हणून द्रोण विचारात पडला, राजन; तेव्हा वाणीचा स्वामी लवकर रणभूमीत येऊन देवांना म्हणाला.