श्वसनः स्पर्शनो वायुरनिलो मारुतस्तथा । प्राणापानौ सजीवौ च मरुतोऽष्टौ तदग्रतः
श्वसन, स्पर्शन, वायू, अनिल, मारुत, प्राण, अपान आणि जीव — हे आठ मारुत सैन्याच्या पुढे उभे राहिले.
विवस्वानपि तन्मध्ये ययौ द्वादशमूर्तिभिः । धनदः शिबिकारूढः किंनरेशो ययौ तदा
विवस्वानही त्यांच्या मध्ये बारा रूपांनी गेला; धनद पालखीवर बसून आणि किन्नरांचा राजा देखील तेव्हा निघाले.
रुद्राश्च वृषभारूढा मारुतो मृगवाहनः । ययुः सैन्यस्य पुरतः त्रिशूलपरिघायुधाः
रुद्र बैलावर बसलेले, मारुत हरिणावर बसलेला, तिळक आणि गदा घेऊन सैन्याच्या पुढे गेले.
गंधर्वाश्चारणा यक्षाः पिशाचोरग गुह्यकाः । सर्वसैन्यस्य पुरतः सर्वशस्त्रभृतो ययुः
गंधर्व, चारण, यक्ष, पिशाच, नाग आणि गुह्यक — हे सर्व शस्त्र घेऊन संपूर्ण सैन्याच्या पुढे गेले.
पूर्वापरौ तोयराशी समाक्रांतौ च सैनिकैः । तस्मिन्ससार भूमिराट्वराहवपुषा हरिः
पूर्व आणि पश्चिम समुद्र सैनिकांनी ओलांडले; तिथे, पृथ्वीचा स्वामी हरि युद्धाच्या रूपात फिरत होता.
स्वर्गादागत्य वेगेन दैत्यसैन्यजिघांसया । सुमेरोरुत्तरो भागः सुरसैन्येन संवृतः
स्वर्गातून वेगाने येऊन, दैत्यांच्या सैन्याचा नाश करण्याच्या इच्छेने, सुमेरूच्या उत्तरेकडील भागात देवांचे सैन्य पसरले.
सेनाभारोद्भुतकरस्तस्थौ जालंधरस्य च । आश्रित्य दक्षिणं भागं तूर्णं कनकशृंगतः
जालंधराच्या बलाढ्य सैन्याने, दक्षिणेकडील भाग पटकावून, सोन्याच्या शिखर असलेल्या पर्वतावर वेगाने तळ ठोकला.
अहोरात्रेण विहिता वर्षे तस्मिन्निलावृते । मेरुमंदरयोर्मध्ये युद्धभूमिः प्रतिष्ठिता
त्या निळ्या वलयाने वेढलेल्या प्रदेशात, दिवस-रात्रीच्या एका वर्षात, मेरू आणि मंदार यांच्या मध्ये युद्धभूमी तयार झाली.
तत्रात्मजयदां भूमिं कविप्रोक्तां मुदायुताः । जग्मुस्ते दानवास्तूर्णं गुरुप्रोक्तां ययुः सुराः
तिथे, ऋषींनी सांगितलेल्या पुत्रविजय देणाऱ्या भूमीवर दैत्य आनंदाने गेले; गुरूंनी दाखवलेल्या जागी देवही पटकन पोहोचले.
रथप्रवीरैः परितश्च संप्लवैर्गजैर्घनाकारमदप्रवाहिभिः । अश्वैरनंतैर्गरुडाग्रगामिभिः पदातिभिः सारणभूर्भृता बभौ
कुशल रथचालक, ढगासारखे मदाने ओथंबणारे हत्ती, गरुडासमोर असंख्य घोडे, आणि पायदळ सैनिकांनी, पृथ्वी सैन्याच्या भाराने उजळून गेली.
ततो वादित्रनिर्घोषः सेनयोरुभयोरभूत् । कोलाहलश्च वीराणामन्योन्यमभिगर्जताम्
मग दोन्ही सैन्यांमध्ये वाद्यांचा गजर झाला आणि वीरांनी एकमेकांना आव्हान देत मोठा गोंधळ केला.
अथ दानवदेवानां संग्रामोऽभूद्भयावहः । सर्वसैन्यस्य संमर्दो यथा त्रिभुवनक्षयः
नंतर देव आणि दानव यांच्यात भीतीदायक युद्ध सुरू झाले, आणि सर्व सैन्यांचा संघर्ष जणू तिन्ही लोकांचा नाश होत आहे असे वाटावे असा होता.
भयक्रांता महाश्रांता श्रुतिर्विलपती मुहुः । स्वरथाकाररहितं शरैः संपूरितं तदा
भीतीने ग्रासलेली आणि थकून गेलेली ऐकण्याची शक्ती पुन्हा पुन्हा विलाप करू लागली, कारण त्या वेळेस रथांशिवाय रणभूमी फक्त बाणांनी भरली होती.
रोमांचिता बभौ द्यौश्च रजोवस्त्रं विधुन्वती । रौद्रैर्विहंगमारावैस्त्रासादाक्रंदतीव हि
आकाश जणू अंगावर काटा आलेले दिसत होते, धूळ झटकत होते आणि रौद्र पक्ष्यांच्या किंकाळ्यांमुळे भीतीने ओरडत असल्यासारखे वाटत होते.
देवेंद्रेण तदाज्ञप्ता मेघाः संवर्तकादयः । गजानुच्चैः समारुह्य तेऽसुरान्युयुधुर्मृधे
त्या वेळी देवेन्द्राच्या आज्ञेने मेघ, सम्वर्तक वगैरे, मोठ्या हत्तीवर बसून दानवांशी युद्ध करू लागले.
देवानामश्वारोहाश्च जाता गंधर्वकिन्नराः । रथिनः साध्यसिद्धाश्च गजिनो यक्षचारणाः
देवतांमध्ये घोडेस्वार म्हणजे गंधर्व आणि किन्नर, रथावर सध्य आणि सिद्ध, तर हत्तीवर यक्ष आणि चारण होते.
पदातिनः किंपुरुषाः पन्नगाः पवनाशनाः । रोगाणामधिपो राजन्यक्ष्मा च यमनायकः
पायदळात किम्पुरुष, सर्प आणि वाऱ्यावर जगणारे होते; रोगांचा अधिपती, यक्ष्म्याचा राजा आणि यमाचे सेवकही तिथे होते.
तत्र दानवरोगाणां संग्रामोऽभूत्सुदारुणः । पतिता लुलुठुर्भूमौ दैत्याः शूलज्वरामयैः
तिथे दानव आणि रोग यांच्यात अत्यंत भयंकर युद्ध झाले; दैत्य शूल, ताप आणि आजारांनी त्रस्त होऊन जमिनीवर पडून लोळत होते.
दानवैर्निहता रोगाः पेतुः समरमूर्द्धनि । पलायांचक्रिरे केचित्व्याधयो भूधरान्प्रति
दानवांनी मारलेल्या रोगांनी रणभूमीवर आपटून पडले, आणि काही आजार पर्वतांकडे पळून गेले.
औषध्यस्तत्र सहजा वैशल्यकरणीमुखाः । ताभिर्विशल्याः सैन्येषु युयुधुर्यमकिंकराः
तिथे नैसर्गिक औषधी, विशेषतः बाण काढणाऱ्या, होत्या; त्यांच्यामुळे यमाचे सेवक जखमी सैनिकांना बरे करून पुन्हा लढू लागले.
दानवैर्निहताः सर्वे शरमुद्गरपट्टिशैः । पदातयः पत्तिगणैः खङ्गैस्तीक्ष्णैः परश्वधैः
सर्व दानव बाण, गदा आणि भाले याने मारले गेले; पायदळ सैनिकांना दुसऱ्या पायदळांनी धारदार तलवारी आणि कुऱ्हाडीने ठार केले.
कोटिशो जघ्नुरन्योन्यं रुधिरारुणविग्रहाः । अश्वचारा हयैस्तूर्णैश्चिक्षिपुर्गगने तदा
कोट्यावधी सैनिक एकमेकांना ठार करू लागले, त्यांच्या देहावर रक्ताचे डाग होते; घोडेस्वारांनी आपल्या वेगवान घोड्यांना आकाशात उडवले.
संश्लिष्य जघ्नुरन्योन्यं रुधिरारुणविग्रहाः । समूहो रथिनां भीमो रथौघैश्छाद्य मेदिनीम्
एकमेकांवर आदळून, ते रक्ताने माखलेल्या देहाने एकमेकांना ठार करू लागले; रथांचा भयंकर समूह पृथ्वीवर पसरला.
विव्यधुर्निशितैर्बाणैर्धनुर्मुक्तैर्महारथान् । मदक्षीणकपोलांगाः करैर्बद्धा करान्दृढम्
त्यांनी धनुष्याने सोडलेल्या धारदार बाणांनी मोठ्या वीरांना भोसकले; मदाने कृश झालेले चेहरे आणि अंग, आणि हातात घट्ट शस्त्र पकडलेले होते.
गजान्प्रतिगजाः क्रुद्धाः पातयंति महीतले । कोपि दैत्यो रथं दोर्भ्यामुत्क्षिप्योत्थाय खं ययौ
रागावलेल्या हत्तीने दुसऱ्या हत्तीला खाली पाडले; एक दैत्य रागाने रथ उचलून आकाशात गेला.
अश्वचारान्हयान्नागान्पातयामास भूतले । स्कंधे गृहीत्वा तरसा ययौ जालंधरं प्रति
हत्तीने घोडेस्वार आणि घोड्यांना जमिनीवर आपटले; एकाने एका घोडेस्वाराला खांद्यावर उचलून जलंधराकडे धाव घेतली.
कक्षयोर्वै गजौ गृह्य तृतीयं जठरोपरि । चतुर्थं मस्तके गृह्य रणे धावति कश्चन
कोणी तरी दोन्ही बगलेत दोन हत्ती, पोटावर तिसरा आणि डोक्यावर चौथा असा धरून रणांगणात धावत होता.
उत्पाट्य कोशतः खङ्गं विधूय विमलांबरम् । ययौ सहस्रशो देवान्पातयित्वा रणेऽसुरः
म्यानातून तलवार उपसून, स्वच्छ वस्त्र झटकून, तो दैत्य हजारोंनी देवांना रणात पाडत पुढे गेला.
काचित्पीनस्तनी तन्वी खेचरीरति लंपटा । आगत्य गगनात्तूर्णं निन्ये दैत्यं रणांगणात्
एक सुंदर, सडपातळ स्त्री, ज्याचे उरोज भरलेले होते आणि जी आकाशातील सुखाची लालसा करत होती, ती झपाट्याने आकाशातून खाली आली आणि तिने त्या दैत्याला रणांगणातून उचलून नेले.
चुचुंब सा तद्वदनं तीक्ष्णनाराचकीलितम् । देवसैन्यं ततो बद्ध्वा कालनेमिर्ननर्त्त ह
ती स्त्री, ज्याच्या चेहऱ्यावर तीक्ष्ण बाणांनी जखमा झाल्या होत्या, त्याचे तोंड प्रेमाने चुंबले आणि नंतर तिने देवांची सेना बांधून ठेवली; कालनेमि आनंदाने नाचू लागला.