यत्र प्रवालमाणिक्य भवनोत्था मरीचयः । सेव्यंते शकुनैश्चूतरुचिरांकुरशंकया
तेथे प्रवाळ आणि माणिक्यांच्या महालांतून पडणाऱ्या किरणांना, पक्षी आंब्याच्या कोवळ्या कोंबांची समजून सेवा करीत.
यत्र कांचनहर्म्येषु त्विषो वह्निषु कातराः । विलोक्य प्रपलायंते दावशंकाः शिखंडिनः
सोन्याच्या महालांमध्ये, अग्नीप्रमाणे तेज पाहून मोर घाबरले आणि दावानळाची भीती वाटून पळून गेले.
यत्र स्फटिकशालोत्थ प्रभासं मिश्रिता दिशः । विभांति मंदरोद्भ्रांताः सफेनार्णवसंनिभाः
स्फटिकाच्या सभागृहांतून निघणाऱ्या उजेडाने दिशा उजळून गेल्या आणि त्या मंदार पर्वताच्या ढगांसारख्या, फेसाळलेल्या समुद्रासारख्या भासत होत्या.
यत्र मोहं स्वहर्म्येषु विभातालोकसंस्थिताः । चक्रिरे ललनाः पूर्णसांध्यचंद्रोपमाननाः
आपल्या महालांमध्ये, संध्याकाळच्या पूर्ण चंद्रासारख्या मुखवत्या स्त्रिया तेजाने शोभून मोह निर्माण करीत होत्या.
यत्रेन्द्र नीप कादंब पवनोद्यानमोदिताः । चित्तं विशंत्यो नारीणां चक्रिरे मोहनज्वरम्
इंद्रवृक्ष आणि कदंबांच्या बागेतील वाऱ्याने आनंदलेल्या, स्त्रियांच्या मनात प्रेमाचा ताप निर्माण झाला.
यत्र लेख्यगतं नॄणां विलोक्य सुरतं जनः । संयाति द्विगुणं नूनं निजकांतारतोद्यमः
तेथे, चित्रांमध्ये प्रियकरांचे आलिंगन पाहून, लोकांच्या आपल्या प्रियतमेवरील प्रेमाची जाणीव नक्कीच दुप्पट झाली.
यत्र वातायनोद्धूत धूपधूमस्य लेखयः । नभो बभूव तद्गंगाकालिंदीसंगमोपमम्
त्या ठिकाणी, खिडक्यांतून उडणाऱ्या धुपाच्या धुराच्या रेषा आकाशात गंगा-यमुनेच्या संगमासारख्या दिसत होत्या.
यत्रानेकगृहोद्भूत प्रभया सकलं नभः । विभातींद्रायुधाकीर्णं शरन्मेघ इवोन्नतः
अनेक घरांतून निघणाऱ्या प्रकाशाने संपूर्ण आकाश उजळून गेले आणि ते इंद्रधनुष्यांनी सजलेल्या शरद ऋतूतील उंच ढगांसारखे भासत होते.
यत्रानिशं भ्रमभ्रांताः सूर्यवाहाः प्रपीडिताः । विश्रामं यांति मध्याह्ने प्रासादशिरसि स्थिताः
तेथे, सूर्याचे घोडे अखंड फिरून थकलेले, दुपारी राजमहलांच्या छपरांवर उभे राहून विश्रांती घेत.
यत्रकुत्रच हर्म्येषु बिभ्रत्यो मालतीस्रजः । रात्रौ संभूतनक्षत्रा इव रेजुर्वरांगनाः
त्या आणि सर्व महालांमध्ये, मोगऱ्यांच्या माळा घातलेल्या सुंदर स्त्रिया रात्री नव्याने उगवलेल्या तारकांप्रमाणे चमकत होत्या.
यत्र हाटकहिंदोल शृंखलाघर्षणोद्भवः । चकार सुंदरीं शब्दः स्फुटं मेरुभुवोभुवम्
तेथे सोन्याच्या झुल्यांच्या आणि साखळ्यांच्या घर्षणाने उमटणारा आवाज मेरू पर्वताच्या शिखरापासून पृथ्वीपर्यंत स्पष्टपणे घुमू लागला.
साकं सरिद्भिः पुत्रस्योशनसा सह सागरः । तत्राभिषेकमकरोद्वादित्रैर्निज गर्जितैः
नद्यांसह सागराने आपल्या पुत्र उशनासोबत तेथे अभिषेक केला आणि आपल्या गडगडाटी गर्जनेने वाद्यांची जागा घेतली.
याः स्कंदस्य जगाद तारकजये देवः स्वयंभूः स्वयं स्वः साम्राज्यमहोत्सवेऽपि च शचीकांतस्य वाचस्पतिः । ताभिश्चित्रविंरिंचि वक्त्रसरसी हंसीभिराशास्महे वाणीभिर्वसुधाविवाहसमये मंत्रोत्सवैर्मंगलम्
स्कंदाने तारकावर विजय मिळवला तेव्हा ब्रह्मदेवाने आणि इंद्राच्या साम्राज्य महोत्सवात बृहस्पतीने जी मंगल वचने उच्चारली, ती विविध सुंदर वाणी जणू ब्रह्मदेवाच्या मुखातील हंसांसारखी आम्हाला विवाहसमयी होणाऱ्या मंगल मंत्रांप्रमाणे शुभ घडवो.
महापद्मसहस्रं तु सैन्यमात्मोदरोद्भवम् । जालंधराय पुत्राय ददौ भीमं महोदधिः
महासागराने आपल्या पुत्र जलंधराला स्वतःच्या उदरातून उत्पन्न झालेली हजार महापद्मांची बलाढ्य सेना दिली.
जालंधराय शुक्रोऽपि प्रीत्या विद्यां निजां ददौ । मृतसंजीवनीं नाम्ना मायां रुद्रविमोहिनीम्
शुक्राचार्यांनीही आपुलकीने जलंधराला आपली मृतसंजीवनी नावाची माया दिली, जी रुद्रालाही मोहून टाकू शकते.
शस्त्रास्त्रविद्या अन्याश्च विधिना अब्धिसूनवे । यदन्यत्सकलं तस्मै व्याख्यातं कविना तदा
शस्त्रास्त्रविद्या आणि इतर सर्व ज्ञान त्या काळी कवीने योग्य पद्धतीने सागरपुत्राला समजावून सांगितले.
ततो जालंधरं पुत्रमभिषिच्यार्णवो ययौ । स्वस्थानं दिव्यदेहेन नदीभिः परिवारितः
मग जलंधर या पुत्राचा अभिषेक करून सागर आपल्या दिव्य देहाने, नद्यांनी वेढलेला, आपल्या स्थानावर परत गेला.
दृष्ट्वा जालंधरो दिव्यपुरं गोपुरमंडितम् । व्यचरत्सह शुक्रेण द्विजसंघैः सुपूजितः
जलंधराने गगनचुंबी गोपुरांनी सजलेले दिव्य नगर पाहून शुक्राचार्यांसह तेथे विहार केला आणि ब्राह्मणांच्या समूहांनी त्याचा सन्मान केला.
एतस्मिन्नंतरे दैत्याः पातालस्था महाबलाः । प्राप्ता जालंधरं सर्वे कालनेमिपुरोगमाः
इतक्यात पाताळात राहणारे, कालनेमिप्रमुख बलाढ्य दैत्य सर्वजण जलंधराकडे आले.
ततो महाबला वीरा बलं क्षीरोदसंनिभम् । तस्य शुंभासुरं दैत्यं सेनापतिमकल्पयन्
मग त्या प्रचंड शक्तिशाली वीर असुरांनी, क्षीरसागरासारख्या सामर्थ्याने, शुंभासुर या दैत्याला सेनापती नेमले.
बलं स्ववशगं कृत्वा कृत्वा भुवि स्थिरं जलम् । जालंधरस्तदा राज्यं पितृदत्तं चकार सः
सेना आपल्या ताब्यात घेऊन आणि पृथ्वीवर पाणी स्थिर करून, जलंधराने वडिलांनी दिलेले राज्य स्वीकारले.
अत्रांतरेऽप्सराः काचित्स्वर्णेत्यासीत्पुरा दिवि । तस्याः क्रौंचप्रसादेन वृंदानाम सुताभवत्
त्या वेळी, स्वर्गात स्वर्णा नावाची एक अप्सरा होती; क्रौंचाच्या कृपेने ती वृंदेची आई झाली.
धात्रा विभवसंयुक्तं सौंदर्यं यत्कृतं पृथक् । तत्तदेकगतं द्रष्टुं वृंदागात्रं विनिर्मितम्
धात्याने वेगवेगळ्या सौंदर्य आणि वैभवाची निर्मिती केली होती, ती सर्व वृंदेच्या देहात एकत्र आली.
तां वृंदामतिचार्वंगीं प्रमदां जनमोहिनीम् । स्वर्णा जालंधरस्यार्थे ददौ शुक्राय याचते
ती अतिशय सुंदर, सर्वांना मोहून टाकणारी वृंदा, जलंधरासाठी शुक्राचार्यांनी मागितल्यावर स्वर्णाने त्यांना दिली.
शुक्र उवाच-। कंदर्पस्य जगन्नेत्र शस्त्रेणाश्चर्यकारिणा । रूपेणानेन रंभोरु दीर्घायुः सुखिनी भव
शुक्राचार्य म्हणाले: 'रंभेप्रमाणे जांघ असलेल्या सुंदरी, कामदेवाच्या या अद्भुत अस्त्राने आणि या रूपाने, तुला दीर्घायुष्य आणि सुख लाभो.'
निर्माय स्वयमेव विस्मितमनाः सौंदर्यसारेण यं। स्वव्यापारपरिश्रमस्य कलशं वेधाः समारोपयत् । कंदर्पं पुरुषं स्त्रियो विदधते यस्मिन्न दृष्टे सति द्रष्टव्यावधि। रूपमाप्नुहि पतिं तं दीर्घनेत्रं भटम्
स्वतःच्या हातांनी आणि सौंदर्याच्या साराने, आश्चर्यचकित मनाने, सृष्टीकर्त्याने स्वतःच्या परिश्रमाचा कलश घडवला; स्त्रिया ज्या पुरुषावर कामदेवाचा प्रभाव देतात, आणि ज्याला पाहिल्यावर पुन्हा पुन्हा पाहावेसे वाटते, असे रूप आणि दीर्घ नेत्र असलेला वीर पती तुला लाभो.
उपयेमे विवाहेन गांधर्वेणार्णवात्मजः । वृंदां तौ दंपती जातौ जनानंदकरौ नृप
सागरपुत्र जलंधराने वृंदेशी गांधर्व विवाह केला; दोघे पती-पत्नी झाले आणि सर्वांना आनंद देऊ लागले, राजन.
चंचलत्वं परित्यक्तं तया जालंधरोऽपि हि । वृत्तेन वृद्धकार्येण चकमे न परस्त्रियम्
वृंदेने चंचलपणा सोडला आणि जलंधरानेही आपल्या वर्तनाने व प्रगल्भतेने दुसऱ्या स्त्रीची इच्छा धरली नाही.
कदाचित्स सभासीनो दृष्ट्वा राहुं शिरोहृतम्। कस्मात्कायार्द्धशेषोऽयं इति पप्रच्छ भार्गवम्
एकदा सभेत बसलेला असताना, त्याने राहूचे डोके छाटलेले पाहिले आणि भृगुकडे विचारले, "हा माणूस अर्धा शरीर का उरला आहे?"
स तस्य कथयामास पूर्ववृत्तांतमादितः । यथा निर्मथितो देवैः क्षीरोदोऽमृतकारणात् 6.4.
त्यावर भृगुने सुरुवातीपासून सगळ्या घडामोडी सांगितल्या — देवांनी अमृतासाठी क्षीरसागराचे मंथन कसे केले हे त्याने सांगितले.