तमुवाच ऋषिर्दुःखं त्यज त्वं पांडुनंदन । सुखदुःखसमाहारे संसारे कः सुखी नरः
त्या ऋषीने उत्तर दिलं, 'हे पांडुपुत्र, दुःख सोड. या सुख-दुःखाच्या मिश्र जगात, माणसांपैकी कोण खरोखर सुखी आहे?'
ईश्वरोपि हि न स्थायी पीड्यते देहसंचयैः । न दुःखरहितः कश्चिद्देही दुःखसहो यतः
स्वतः परमेश्वरही स्थिर राहत नाही, त्यालाही शरीराच्या त्रासांनी छळलं जातं; कोणताही देहधारी दुःखापासून मुक्त नाही, कारण प्रत्येकाला ते सहन करावंच लागतं.
शरीरं सवितुर्यस्माद्राहुस्तद्ग्रसते बली । राहोरपि शिरश्छिन्नं शौरिणामृतभोजने
सूर्याचं शरीर बलाढ्य राहू गिळतो असं म्हणतात; आणि राहूचं शिरही, अमृतपान करताना, शौरिने गिळलं.
सोऽपि शार्ङ्गधरो देवः क्षिप्तः सागरगह्वरे । जालंधरेण वीरेण निहतः सोऽपि शंभुना
तोच शार्ङ्गधनुर्धारी देवही समुद्राच्या खोल गर्तेत फेकला गेला; जालंधर या वीराने त्याला मारलं, आणि त्या जालंधरालाही शंभूनं संपवलं.
युधिष्ठिर उवाच-। कोऽसौ जालंधरो वीरः कस्य पुत्रः कुतो बली । कथं जालंधरं संख्ये हतवान्वृषभध्वजः
युधिष्ठिर म्हणाले, 'हा वीर जालंधर कोण? तो कुणाचा पुत्र आहे? त्याची ताकद कुठून आली? वृषभध्वजाने युद्धात जालंधराचा पराभव कसा केला?'
एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण तपोधन । राज्ञा स एव मुक्तस्तु कथयामास नारदः
हे तपोधन, हे सर्व सविस्तर सांग. राजाने परवानगी दिल्यावर नारद सांगू लागले.
नारद उवाच-। शृणु भूप कथां दिव्यामशेषाघौघनाशिनीम् । ईशानसिंधुसून्वोश्च संग्रामं परमाद्भुतम्
नारद म्हणाले, 'हे राजन्, सर्व पापांचा नाश करणारी आणि दिव्य अशी कथा ऐक—ईशान आणि समुद्रपुत्र यांच्यातील अद्भुत युद्धाची.'
एकदा गिरिशं स्तोतुं प्रययौ पाकशासनः । अप्सरोगणसंकीर्णो देवैर्बहुभिरावृतः
एकदा इंद्र, अनेक अप्सरा आणि देवतांच्या संगतीने, गिरीशाची स्तुती करण्यासाठी गेला.
गंधर्वैरावृतो देवस्तंत्रीशिक्षासु कोविदैः । रंभा तिलोत्तमा रामा कर्पूराकदली तथा
त्या देवतेभोवती गंधर्वांनी वेढले होते, जे तंत्रीवाद्यात पारंगत होते. तिथे रंभा, तिलोत्तमा, रामा, कर्पूर आणि अकदलीही उपस्थित होत्या.
मदना भारती कामा सर्वाभरणभूषिताः । नर्तक्यश्च तथा चान्याः समाजग्मुः सुरांतिकम्
मदना, भारती, कामा या सर्वजणी सुंदर दागिन्यांनी सजलेल्या होत्या, आणि इतर नर्तिकाही देवांच्या सभेत आल्या.
गंधर्वयक्षसिद्धास्तु नारदस्तुंबुरुस्तथा । किन्नरा मुहुराजग्मुस्तथा किंनरयोषितः
गंधर्व, यक्ष, सिद्ध, नारद, तुम्बुरू, तसेच किन्नर आणि किन्नर स्त्रिया वारंवार तिथे येत होत्या.
वायुश्च वरुणश्चैव कुबेरो धनदस्तथा । यमश्चाग्निर्निर्ऋतिश्च ये चान्ये देवतागणाः
वायू, वरुण, धनाचा स्वामी कुबेर, यम, अग्नी, निरृति आणि इतर देवतासुद्धा तिथे आले.
विमानसंस्थो मघवा विमानस्थाः सुरांगनाः । स्ववाहनगतादेवाः कैलासं प्रययुर्जवात्
मघवान आपल्या विमानात बसला होता, देवांगना त्यांच्या विमानात होत्या, आणि सर्व देव आपापल्या वाहनांवर बसून जलदपणे कैलासाकडे गेले.
ददृशुस्ते ततो देवाः कैलासं पर्वतोत्तमम् । महीधराणां सर्वेषां पृथिव्या इव मंडनम्
त्यानंतर देवांनी कैलास हा सर्व पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ असा, पृथ्वीचे अलंकार असलेला तो पर्वत पाहिला.
सर्वतः सुखदं शुद्धं सिद्धिराशिमिवस्थितम् । यत्र वृक्षाः कल्पवृक्षाः पाषाणाश्चिंतितप्रदाः
सर्व बाजूंनी आनंद देणारा, पवित्र आणि सिद्धींचा खजिना जणू तिथे स्थिरावलेला आहे. तिथे झाडे कल्पवृक्ष आहेत आणि दगडही मनातील इच्छा पूर्ण करतात.
पुन्नागैर्नागचंपैश्च तिलकैर्देवदारुभिः । अशोकैः पाटलैश्चूतैर्मंदारैः शोभितो गिरिः
तो पर्वत पन्नाग, नागचंपा, तिलक, देवदारू, अशोक, पाटल, आंबा आणि मंदार या झाडांनी शोभून गेला होता.
पर्यंतकवनामोदवाहका यत्र वायवः । पंगुत्वं बहुचारेण यांति ते मलयानिलाः
तिथे वारे वनातील सुवास सर्वदूर पसरवतात; त्या मलय वाऱ्यांना सतत फिरताना त्यांच्या गतीत मंदपणा येतो.
वाप्यः स्फटिकसोपाना ह्यगाध विमलोदकाः । वैडूर्यनालसंसक्तसौवर्णनिभ पंकजाः
तिथे स्फटिकाच्या पायऱ्यांनी सजलेली, खोल आणि निर्मळ पाण्याची तळी आहेत, ज्यात वैडूर्याच्या देठांनी गुंफलेली, सोन्यासारखी कमळे फुलली आहेत.
कुमुदानां द्युतिर्यत्र राजते सर्वतोदिशम् । कह्लारैः शौभितावाप्यः पिनद्धाः पद्मरागवत्
तिथे कुमुदांची प्रभा सर्व दिशांना उजळून टाकते; काह्लारांनी सजलेली तळी पद्मराग रत्नांनी काठावर शोभतात.
हरिन्मणिनिबद्धाश्च गोमेदैः सर्वतो वृताः । पद्मरागशिलाबद्धा नानाधातुविचित्रिताः
हिरव्या मण्यांनी बांधलेली आणि सर्व बाजूंनी गोमेधांनी वेढलेली, पद्मराग शिलांनी सजलेली, विविध धातूंनी नटलेली तळी तिथे आहेत.
ददृशुः सुंदरतरं नाकाधिकविनिर्मितम् । कैलासं पर्वतश्रेष्ठं दृष्ट्वा ते विस्मयंगताः
त्यांनी कैलास हा स्वर्गापेक्षाही सुंदर आणि श्रेष्ठ पर्वत पाहिला; तो पाहून सर्वजण अचंबित झाले.
विमानादवतीर्णाश्च मघवा देवताश्च ताः । द्वारपालमथागम्य नंदिनं वाक्यमब्रुवन्
मग मघवान आणि इतर देव आपापल्या विमानांतून खाली उतरले; ते द्वारपाल नंदीपाशी गेले आणि त्याला म्हणाले.
भो भो गणवरश्रेष्ठ शृणु मे वाक्यमुत्तमम् । समाज्ञापय शीघ्रं त्वं नृत्यार्थमिहमागतम्
'गणांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या नंदी, माझे हे उत्तम वचन ऐक: आम्ही येथे नृत्यासाठी आलो आहोत, ते लवकर जाहीर कर.'
ईश्वरं प्रतिदेवेशं सर्वदेवैः समावृतम् । इंद्रस्य वचनं श्रुत्वा गिरिशं नंदिरब्रवीत्
इंद्राचे बोल ऐकून, नंदी सर्व देवांनी वेढलेल्या गिरिशाकडे बोलायला गेला.
प्रभोऽयमागतः सर्वैर्देवराजः पुरंदरः । नृत्यार्थमथ तं प्राहानय शीघ्रं शचीपतिम्
'प्रभो, देवांचा राजा पुरंदर सर्वांसह येथे आला आहे; नृत्यासाठी शचीपतीला लवकर बोलाव.'
प्रवेशयामास तदा नंदी तैः सह वासवम् । स दृष्ट्वा गिरिशं देवं तुष्टाव वृषभध्वजम्
तेव्हा नंदीने त्यांच्यासह वासवाला आत नेले; गिरिश देवाला पाहून त्याने वृषभध्वजाचे स्तवन केले.
रंभाद्यास्तास्तदा सर्वा नर्त्तक्यो हरसन्निधौ । मृदंगवीणावादित्रैः मुदा नाट्यं प्रचक्रिरे
रंभा आणि इतर सर्व नर्तिकांनी त्या वेळी हराच्या समोर आनंदाने नृत्य केले, आणि मृदंग, वीणा, इतर वाद्यांच्या गजरात नाच सुरू केला.
कांस्यवाद्यान्प्रगृह्यान्या वंशतालान्सकाहलान् । चक्रुस्ता नृत्यसंरंभं स्वयंदेवः पुरंदरः
काहींनी कांसाचे वाद्य, बासरी, टाळ, आणि काहळ घेतले आणि आपापले नृत्य सुरू केले; अगदी पुरंदरही त्यात सहभागी झाला.
अतीवनर्तनं चक्रे सुंदरं देवदुर्ल्लभम् । ईश्वरस्तोषमापन्नो वासवं वाक्यमब्रवीत्
त्यांनी इतके सुंदर आणि देवांसाठीही दुर्मिळ असे नृत्य केले; ईश्वर आनंदी झाला आणि वासवाला बोलला.
प्रसन्नोऽहं सुरश्रेष्ठ जातस्ते व्रियतां वरः । इत्युक्तवति देवेशे स्वबाहुबलगर्वितः
ईश्वर म्हणाला, 'देवतांमध्ये श्रेष्ठ, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे. तुला हवी ती वर माग.' असे देवाधिदेवाने सांगितल्यावर,