शंभुरुवाच- आसीत्पुरा बलः कश्चित्सोम इत्यभिविश्रुतः । तस्य पुत्रश्च मंदाख्यो दशवर्षवया अभूत्
शंभू म्हणाले — पूर्वी सोम नावाचा एक बलाढ्य पुरुष होता, जो फार प्रसिद्ध होता. त्याला मंद नावाचा दहा वर्षांचा मुलगा होता.
स चाग्निपक्वकुल्माषान्घंटायां प्राक्षिपन्नृप । तानभक्षयदप्येष तेन चोपहताभवत्
राजा, त्या मुलाने अग्नीवर भाजलेल्या हरभऱ्यांचे दाणे एका घंटेत टाकले आणि ते खाल्ले. त्यामुळे तो त्रस्त झाला.
गृहीतुमथ तं वैश्यं यतमानोऽब्रवीदिदम् । अथ वैश्यः स्वयं तत्र निश्चित्य द्रव्यशोधनम्
मग कोणी तरी त्या व्यापाऱ्याला पकडण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा त्याने असे बोलले. त्या व्यापाऱ्यानेही आपला माल शुद्ध करण्याचा विचार करून तसे केले.
लौकिके कृतवाँल्लोके व्यवहारपदश्च ताम् । एतेन पापयोगेन गणो घंटामुखोऽभवत्
त्याने त्या गोष्टीबद्दल व्यवहारात 'व्यवहार' केला. या पापामुळे तो गट 'घंटामुख' म्हणून ओळखला जाऊ लागला.
राम उवाच- द्रव्यशुद्धेर्विशुद्धा सा कथं पापस्य कारणम् । सम्यगुक्तं द्रव्यशुद्ध्यै कथं न द्रव्यशोधिनी
राम म्हणाले — जर माल शुद्ध केला असेल तर तो पाप कसा ठरला? तुम्ही माल शुद्धीबद्दल योग्यच सांगितले, मग ती शुद्धी खरी का ठरली नाही?
शंभुरुवाच- न लौकिकव्यवहृतौ तवाभक्तो भविष्यति । स याति च शिवस्थानं वक्ता चापि तथा भवेत्
शंभू म्हणाले — व्यवहारात तुझ्यावर भक्ती नसेल तर तो तुला मिळू शकत नाही; पण जो असे बोलतो तो शिवाच्या लोकात जातो आणि वक्ताही होतो.
सूत उवाच- यश्च वक्ति कथामेतां स तेन सदृशो भुवि । गुह्याद्गुह्यतमं विप्राः शिवज्ञानप्रदं भवेत्
सूतमुनी म्हणाले — जो कोणी ही कथा सांगतो, तो या पृथ्वीवर त्यासारखाच होतो. हे ब्राह्मणहो, ही कथा सर्वांत गुप्त असून शिवज्ञान देणारी आहे.
एतद्वः कथितं विप्राः पुण्यायुष्यतमं महत् । य इदं शृणुयाद्भक्त्या शिवलोके महीयते
हे ब्राह्मणहो, ही पुण्य आणि आयुष्य वाढवणारी मोठी कथा तुम्हाला सांगितली. जो भक्तीने हे ऐकतो, तो शिवलोकात मान मिळवतो.
पुराणवक्त्रे दातव्यं वस्त्रं गोहेमभूषणम् । भूमिः सस्यफलोपेता देया शक्त्यनुसारतः
पुराण सांगणाऱ्याला वस्त्र, गायी, सोने, दागिने द्यावे. पिके आणि फळे असलेली जमीन आपल्या क्षमतेनुसार द्यावी.
शिवराघवसंवादं सर्वाघौघनिकृंतनम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि स याति परमं पदम्
जो कोणी शिव आणि राघव यांचा सर्व पापांचा नाश करणारा संवाद वाचतो किंवा ऐकतो, तो परमपदाला पोहोचतो.
ॐ श्रीविष्णवे नमः । ॐ श्रीवेदव्यासाय नमः । ॐ नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
ॐ श्रीविष्णूंना नमस्कार! ॐ श्रीवेदव्यासांना नमस्कार! नारायण, उत्तम पुरुष, देवी सरस्वती आणि व्यास यांना वंदन करून मग विजयाची घोषणा करावी.
अज्ञानतिमिरांधस्य ज्ञानांजनशलाकया । चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः
ज्यांनी माझ्या अज्ञानरूपी अंधकाराने झाकलेल्या डोळ्यांना ज्ञानरूपी औषधाच्या काडीने उघडले, त्या श्रीगुरूंना मी नमस्कार करतो.
ऋषय ऊचुः -। श्रुतं पातालखंडं च त्वयाख्यातं विदांवर । नानाख्यानसमायुक्तं परमानंददायकम्
ऋषी म्हणाले — हे विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ, आपण आम्हाला पाताळखंड सांगितला, जो अनेक कथा असलेला आणि अत्यंत आनंद देणारा आहे.
अधुना श्रोतुमिच्छामो भगवद्भक्तिवर्द्धनम् । पाद्मे यच्छेषमस्तीह तद्ब्रूहि कृपया गुरो
आता आम्हाला भगवंताची भक्ती वाढवणारे ऐकायचे आहे. या पद्मपुराणात जे काही उरले आहे ते कृपापूर्वक आम्हाला सांगा, गुरुवर्य.
सूत उवाच-। शृणुध्वं मुनयः सर्वे यदुक्तं शंकरेण हि । पृच्छते नारदायैव विज्ञानं पापनाशनम्
सूता म्हणाले — हे सर्व मुनीहो, शंकरांनी नारदाला विचारल्यावर जे ज्ञान पापनाशक म्हणून सांगितले, ते सर्व ऐका.
एकादा नारदो लोकान्पर्यटन्भगवत्प्रियः । गतोऽद्रि मंदरं शंभुं प्रष्टुं किंचिन्मनोगतम्
एकदा भगवंताचे प्रिय नारद सर्व लोकांत फिरताना, मनात असलेले काही विचारण्यासाठी मंदार पर्वतावर शंभूकडे गेले.
तत्रासीनमुमानाथं प्रणिपत्य शिवाज्ञया । उपविष्टः समादिष्ट आसनेऽभिमुखो विभोः
तेथे उमा-पती बसले होते. नारदांनी त्यांना वंदन केले आणि शिवांच्या आज्ञेने समोरच्या आसनावर बसले.
नारद उवाच। पप्रच्छ इदमेवेशं यन्मां पृच्छथ सत्तमाः । भगवन्देवदेवेश पार्वतीश जगद्गुरो
नारद म्हणाले — तुम्ही जे विचारता, तेच मी त्या प्रभूंना विचारले. हे भगवन्, देवांचा देव, पार्वतीचे स्वामी, जगाचे गुरु!
भगवत्तत्वविज्ञानं येन स्यात्तन्ममादिश । शिव उवाच। शृणु नारद वक्ष्यामि पुराणं वेदसंमितम्
हे भगवंत, ज्यामुळे भगवत्स्वरूपाचं खरं ज्ञान मिळतं, ते मला सांग. शंकर म्हणाले — नारद, ऐक, मी तुला वेदांनुसार असं पुराण सांगतो.
यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः । प्रथमोत्तरकीर्तिः स्यात्पर्वताख्यानमेव च
हे ऐकल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते — यात काहीच शंका नाही. प्रथम उत्तरेकडील ख्याती आणि पर्वताचं वर्णन येईल.
जालंधरं तथाख्यानं श्रीशैलाख्यं ततः परम् । हरिद्वारस्य व्याख्यानं विष्णुपादोद्भवां तथा
नंतर जालंधराचं कथन, मग श्रीशैलाचं वर्णन, त्यानंतर हरिद्वाराचं स्पष्टीकरण आणि विष्णूच्या पावलाचा उगम सांगितला जाईल.
प्रयागतीर्थं ते वक्ष्ये दशाश्वमेधिकं च तत् । तुलसीमहिमाचैव शंखचक्रगदादिकम्
मी तुला प्रयागाचं तीर्थ, दहा अश्वमेध स्थळं, तुळशीचं महत्त्व, तसेच शंख, चक्र, गदा आणि इतरांची माहिती सांगणार आहे.
द्वारकायास्तथाख्यानं महोत्सवविधिस्ततः । तडाकजं तथा पुण्यं वापीकूपप्रपादिकम्
मग द्वारकेचं वर्णन, मोठ्या उत्सवांची पद्धत, तसेच तळे, विहीर, पाणपोई आणि इतर पवित्र जलस्थळांचं पुण्य सांगितलं जाईल.
गाणपत्यं ततो वक्ष्ये वैष्णवागममेव च । जीर्णोद्धारस्य माहात्म्यं मंदाकिनी समागमम्
यानंतर गणपत्य संप्रदाय, वैष्णव आगम, जीर्ण मंदिरे दुरुस्तीचं महत्त्व आणि मंदाकिनीच्या संगमाचं वर्णन मी करीन.
साभ्रमत्यास्तु माहात्म्यं माहात्म्यं तीरजं तथा । स्त्रीशूद्राणां तथा धर्मं तथा त्याज्यैश्च धारणम्
साबरमतीचं महात्म्य, तसेच तीरांचं पुण्य, स्त्रिया व शूद्र यांचे धर्म आणि टाळावयाच्या आचारांचंही वर्णन मी करीन.
उमामहेशसंवादे प्रोक्तं नामसहस्रकम् । कैलासात्तत्समानीतं नारदेनाग्रजन्मना
उमा-महेश यांच्या संवादात सांगितलेलं सहस्त्रनाम, जे नारदाने कैलासावरून आणलं, तेही येथे सांगितलं जाईल.
लोकानां ब्राह्मणानां च क्षत्रियाणां विशेषतः । स्त्रीशूद्राणां विशेषेण पठितव्यं समाहितैः
हे सर्व लोकांनी, विशेषतः ब्राह्मण आणि क्षत्रियांनी, आणि स्त्रिया-शूद्रांनी मन लावून वाचावं.
इदं पवित्रं परमं पुण्यमायुष्यवर्धनम् । पठितव्यं विशेषेण विष्णोः सायुज्यमाप्नुयात्
हे अत्यंत पवित्र, परम पुण्यदायक आणि आयुष्य वाढवणारं आहे. हे विशेषतः वाचावं, म्हणजे विष्णूचं सायुज्य मिळतं.
विष्णोर्नामसहस्रं तत्पावनं भुवि विश्रुतम् । चतुर्विंशतिमूर्तीनां स्थानकानीह संवदेत्
विष्णूचं हे सहस्त्रनाम पृथ्वीवर पावन म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्याचबरोबर चोवीस मूर्तींच्या स्थळांचंही वर्णन येथे केलं जाईल.
तेषां च मातापितरावंतरं च ब्रवीम्यहम् । गोत्रं वेदांश्चतेषां वै कर्माणीह तथैव च
त्यांच्या मातापित्यांची, गोत्रांची, त्यांच्या वेदांची आणि कर्मांची माहिती मी तुला सांगतो.