स पुरा स्वेदकरणेश्वरार्चनं कृतवान् । अत्रेतिहासं कीर्तयिष्यामि
पूर्वी याने घाम आणणाऱ्या देवतेची पूजा केली होती. आता मी त्याची गोष्ट सांगतो.
चेकितानिरिति ख्यातो ब्राह्मणः कर्षकोभवत् । स नित्यं कृषिमुत्पाद्य प्रातः स्नात्वा च नित्यशः
चेकितान नावाचा एक ब्राह्मण शेतकरी झाला. तो रोज शेती करून, सकाळी स्नान करून, आपली नित्यकर्मे करत असे.
मध्याह्नकाले संप्राप्ते संजपन्ब्राह्मणस्त्वसौ । अन्नमानय मे क्षिप्रमिति भार्यामभाषत
मध्यान्हाचा काळ आला की, तो ब्राह्मण जप करत असताना आपल्या पत्नीला म्हणे, 'लवकर जेवण आण.'
तयानीतेन चान्नेन वेगेन शिवपूजनम् । कृतवानर्कसंतप्तः स्वेदिलः सर्वदैव तु
पत्नीने आणलेल्या जेवणाने त्याने घाईघाईने शिवाची पूजा केली. तो नेहमी सूर्याच्या तापामुळे घामेजलेला असे.
गंधपुष्पाक्षताद्यैश्च स्वेदबिंदुसमन्वितैः । अथ सायंदिने प्राप्ते क्षालितांगः सुशोभनः
सुगंधी फुले, अक्षता आणि इतर नैवेद्य घामाच्या थेंबांनी मिसळलेले असत. संध्याकाळी तो स्नान करून सुंदर दिसे.
पूजयामास देवेशं कालसंभवसाधनैः । ममाराथ महाबुद्धिः शिवलोकं गतश्च सः
त्याने योग्य वेळी मिळालेल्या वस्तूंनी देवेशाची पूजा केली. तो बुद्धिमान माणूस मरण पावला आणि शिवलोकात गेला.
वीरभद्रेण चाप्युक्तो भव त्वं स्वेदिलो गणः । स्वेदस्पृष्टपदार्थैश्च पुरा शंभुः प्रपूजितः
वीरभद्राने त्याला सांगितले, 'तू आता घामाच्या गटात सामील हो.' पूर्वी शंभूची पूजा घाम लागलेल्या वस्तूंनी केली गेली होती.
नित्यं स्वेदसमायुक्तस्तेन स्वेदगणो भव । शंभुरुवाच- वीरेणाथ समादिष्टः प्राप्तो रामगणस्त्वयम्
नेहमी घामाने भरलेला राहून, तू घामाच्या गटात सामील हो. शंभू म्हणाले – नंतर वीराने सांगितल्याप्रमाणे, हा रामगण मिळाला.
अमुं घंटामुखं पश्यायं पुरा वैश्यो विभावसोनाम धार्मिको महादानकर्त्ता नित्यं ब्राह्मणभोजनं कारयित्वा कृतानुष्ठानः प्रातःकाले शिवं नमस्कृत्य कुसुमैः संपूज्य किंचित्प्रदेशं गोमयेनोपलिप्य पद्मादिकमर्जयित्वा देवाय समर्प्य उपहत घंटानादं कृतवान्
तो घंटामुख बघ. पूर्वी विभावसून नावाचा एक वैश्य होता, तो धर्मात्मा आणि मोठा दानशूर होता. तो नेहमी ब्राह्मणांना जेवण देत असे, आपली कृत्ये पूर्ण करून, सकाळी शिवाला नमस्कार करून, फुलांनी पूजा करून, एका जागी शेण लावून, कमळ वगैरे स्वच्छ करून, देवाला अर्पण करून, अपवित्र घंटेचा आवाज करत असे.
राम उवाच- कथमुपहतघंटा
राम म्हणाला – ही घंटा अपवित्र कशी आहे?
शंभुरुवाच- आसीत्पुरा बलः कश्चित्सोम इत्यभिविश्रुतः । तस्य पुत्रश्च मंदाख्यो दशवर्षवया अभूत्
शंभू म्हणाले — पूर्वी सोम नावाचा एक बलाढ्य पुरुष होता, जो फार प्रसिद्ध होता. त्याला मंद नावाचा दहा वर्षांचा मुलगा होता.
स चाग्निपक्वकुल्माषान्घंटायां प्राक्षिपन्नृप । तानभक्षयदप्येष तेन चोपहताभवत्
राजा, त्या मुलाने अग्नीवर भाजलेल्या हरभऱ्यांचे दाणे एका घंटेत टाकले आणि ते खाल्ले. त्यामुळे तो त्रस्त झाला.
गृहीतुमथ तं वैश्यं यतमानोऽब्रवीदिदम् । अथ वैश्यः स्वयं तत्र निश्चित्य द्रव्यशोधनम्
मग कोणी तरी त्या व्यापाऱ्याला पकडण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा त्याने असे बोलले. त्या व्यापाऱ्यानेही आपला माल शुद्ध करण्याचा विचार करून तसे केले.
लौकिके कृतवाँल्लोके व्यवहारपदश्च ताम् । एतेन पापयोगेन गणो घंटामुखोऽभवत्
त्याने त्या गोष्टीबद्दल व्यवहारात 'व्यवहार' केला. या पापामुळे तो गट 'घंटामुख' म्हणून ओळखला जाऊ लागला.
राम उवाच- द्रव्यशुद्धेर्विशुद्धा सा कथं पापस्य कारणम् । सम्यगुक्तं द्रव्यशुद्ध्यै कथं न द्रव्यशोधिनी
राम म्हणाले — जर माल शुद्ध केला असेल तर तो पाप कसा ठरला? तुम्ही माल शुद्धीबद्दल योग्यच सांगितले, मग ती शुद्धी खरी का ठरली नाही?
शंभुरुवाच- न लौकिकव्यवहृतौ तवाभक्तो भविष्यति । स याति च शिवस्थानं वक्ता चापि तथा भवेत्
शंभू म्हणाले — व्यवहारात तुझ्यावर भक्ती नसेल तर तो तुला मिळू शकत नाही; पण जो असे बोलतो तो शिवाच्या लोकात जातो आणि वक्ताही होतो.
सूत उवाच- यश्च वक्ति कथामेतां स तेन सदृशो भुवि । गुह्याद्गुह्यतमं विप्राः शिवज्ञानप्रदं भवेत्
सूतमुनी म्हणाले — जो कोणी ही कथा सांगतो, तो या पृथ्वीवर त्यासारखाच होतो. हे ब्राह्मणहो, ही कथा सर्वांत गुप्त असून शिवज्ञान देणारी आहे.
एतद्वः कथितं विप्राः पुण्यायुष्यतमं महत् । य इदं शृणुयाद्भक्त्या शिवलोके महीयते
हे ब्राह्मणहो, ही पुण्य आणि आयुष्य वाढवणारी मोठी कथा तुम्हाला सांगितली. जो भक्तीने हे ऐकतो, तो शिवलोकात मान मिळवतो.
पुराणवक्त्रे दातव्यं वस्त्रं गोहेमभूषणम् । भूमिः सस्यफलोपेता देया शक्त्यनुसारतः
पुराण सांगणाऱ्याला वस्त्र, गायी, सोने, दागिने द्यावे. पिके आणि फळे असलेली जमीन आपल्या क्षमतेनुसार द्यावी.
शिवराघवसंवादं सर्वाघौघनिकृंतनम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि स याति परमं पदम्
जो कोणी शिव आणि राघव यांचा सर्व पापांचा नाश करणारा संवाद वाचतो किंवा ऐकतो, तो परमपदाला पोहोचतो.
ॐ श्रीविष्णवे नमः । ॐ श्रीवेदव्यासाय नमः । ॐ नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
ॐ श्रीविष्णूंना नमस्कार! ॐ श्रीवेदव्यासांना नमस्कार! नारायण, उत्तम पुरुष, देवी सरस्वती आणि व्यास यांना वंदन करून मग विजयाची घोषणा करावी.
अज्ञानतिमिरांधस्य ज्ञानांजनशलाकया । चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः
ज्यांनी माझ्या अज्ञानरूपी अंधकाराने झाकलेल्या डोळ्यांना ज्ञानरूपी औषधाच्या काडीने उघडले, त्या श्रीगुरूंना मी नमस्कार करतो.
ऋषय ऊचुः -। श्रुतं पातालखंडं च त्वयाख्यातं विदांवर । नानाख्यानसमायुक्तं परमानंददायकम्
ऋषी म्हणाले — हे विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ, आपण आम्हाला पाताळखंड सांगितला, जो अनेक कथा असलेला आणि अत्यंत आनंद देणारा आहे.
अधुना श्रोतुमिच्छामो भगवद्भक्तिवर्द्धनम् । पाद्मे यच्छेषमस्तीह तद्ब्रूहि कृपया गुरो
आता आम्हाला भगवंताची भक्ती वाढवणारे ऐकायचे आहे. या पद्मपुराणात जे काही उरले आहे ते कृपापूर्वक आम्हाला सांगा, गुरुवर्य.
सूत उवाच-। शृणुध्वं मुनयः सर्वे यदुक्तं शंकरेण हि । पृच्छते नारदायैव विज्ञानं पापनाशनम्
सूता म्हणाले — हे सर्व मुनीहो, शंकरांनी नारदाला विचारल्यावर जे ज्ञान पापनाशक म्हणून सांगितले, ते सर्व ऐका.
एकादा नारदो लोकान्पर्यटन्भगवत्प्रियः । गतोऽद्रि मंदरं शंभुं प्रष्टुं किंचिन्मनोगतम्
एकदा भगवंताचे प्रिय नारद सर्व लोकांत फिरताना, मनात असलेले काही विचारण्यासाठी मंदार पर्वतावर शंभूकडे गेले.
तत्रासीनमुमानाथं प्रणिपत्य शिवाज्ञया । उपविष्टः समादिष्ट आसनेऽभिमुखो विभोः
तेथे उमा-पती बसले होते. नारदांनी त्यांना वंदन केले आणि शिवांच्या आज्ञेने समोरच्या आसनावर बसले.
नारद उवाच। पप्रच्छ इदमेवेशं यन्मां पृच्छथ सत्तमाः । भगवन्देवदेवेश पार्वतीश जगद्गुरो
नारद म्हणाले — तुम्ही जे विचारता, तेच मी त्या प्रभूंना विचारले. हे भगवन्, देवांचा देव, पार्वतीचे स्वामी, जगाचे गुरु!
भगवत्तत्वविज्ञानं येन स्यात्तन्ममादिश । शिव उवाच। शृणु नारद वक्ष्यामि पुराणं वेदसंमितम्
हे भगवंत, ज्यामुळे भगवत्स्वरूपाचं खरं ज्ञान मिळतं, ते मला सांग. शंकर म्हणाले — नारद, ऐक, मी तुला वेदांनुसार असं पुराण सांगतो.
यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः । प्रथमोत्तरकीर्तिः स्यात्पर्वताख्यानमेव च
हे ऐकल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते — यात काहीच शंका नाही. प्रथम उत्तरेकडील ख्याती आणि पर्वताचं वर्णन येईल.