उवाच मधुरं वाक्यं रामं राजीवलोचनम् । शिव उवाच- वरं वृणु प्रसन्नोऽस्मि ब्रह्मादेरपि दुर्लभम्
शिवाने कमलनयन रामाला गोड शब्दांत म्हटलं— 'वर माग, मी प्रसन्न आहे. ब्रह्मादिकांनाही जो दुर्मिळ आहे तो वर माग.'
तवादेयं न मे किंचिद्वृणु त्वं न चिराय वै । श्रीराम उवाच- न याच्यं मे जगन्नाथ भूराज्यं मम सांप्रतम्
'माझं काहीच तुझ्यापासून वेगळं नाही. वर माग, वेळ घालवू नको.' श्रीराम म्हणाला— 'हे जगन्नाथा, मला सध्या पृथ्वीचं राज्य नको आहे.'
स्वर्गश्च कर्म्मभिः प्राप्तो भक्तिस्त्वत्पाददर्शनात् । आरोग्यं पश्य भुंजेऽहं सा सीता योषितां वरा
'स्वर्ग कर्माने मिळतो; तुझ्या चरणदर्शनाने भक्ती मिळते. मी आरोग्याने आहे आणि स्त्रियांचा शिरोमणी सीता माझ्यासोबत आहे.'
वशीकृताः सर्वनृपाः प्रजाधर्मसमन्विताः । हर्ष एव ममापन्नस्त्वदागमनतोऽच्युत
'सर्व राजे माझ्या अधीन आहेत, प्रजेला धर्म लाभला आहे. तुझ्या आगमनाने मला मोठा आनंद मिळाला आहे, अच्युत.'
तथापि वरये किंचिद्भक्तिरस्तु स्थिरा त्वयि । तथा मम गृहे देव त्रिवर्षं तिष्ठ हे प्रभो
'तरीसुद्धा, एकच वर मागतो— माझी तुझ्यावरची भक्ती नेहमी अढळ राहो. आणि, हे प्रभो, कृपा करून तीन वर्षे माझ्या घरी राहा.'
ब्रुवन्समस्तधर्मांश्च रूपेणानेन शंकर । शिव उवाच- एवमस्तु तथा राम सर्वं ते संभविष्यति
सर्व धर्माचे सांगोपांग वर्णन या रूपात सांगून शंकर म्हणाला— 'तसं होईल, राम. तुझ्या इच्छेनुसार सर्व काही घडेल.'
अथाह चक्री राजानं रामं राजीवलोचनम् । वरं वृणु महाभाग प्रसन्नोऽहं यमिच्छसि
मग चक्रधारी विष्णूने कमलनयन राम राजाला म्हटलं— 'वर माग, हे महाभागा, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; जे हवंय ते माग.'
श्रीराम आह वचनं मम प्रार्थ्यं न चास्ति हि । यत्प्राप्यं शंभुतः प्राप्तमन्यत्सर्वमुदीरितम्
श्रीराम म्हणाला— 'माझ्याकडे काही मागणं नाही. शंभूकडून जे मिळवायचं होतं ते मिळालं; बाकी सर्व काही सांगितलं आहे.'
किं चैकं वरये विष्णो प्रसन्नः सर्वदा भव । अथसी तां हरिः प्राह प्रसन्नोऽहं तवाधुना
'तरी एकच वर मागतो, हे विष्णू— तू नेहमी प्रसन्न राहो.' मग हरिने सीतेला म्हटलं— 'मी आता तुझ्यावर प्रसन्न आहे.'
वरं वृणु प्रयच्छामि ततः सीताब्रवीदिदम् । वरो वृतः पुरा भर्त्रा न चान्यो मे वरोवरः
'वर माग, मी तो देईन.' तेव्हा सीता म्हणाली— 'माझ्या पतीने आधीच वर मागितला आहे; मला दुसरा कुठलाही मोठा वर नको.'
यदि कामं प्रयच्छेथा मनश्च परपूरुषात् । संनिवृत्तं च भवतान्नमस्तेऽस्तु द्विज प्रभो
'जर तू माझी इच्छा पूर्ण करणार असशील आणि माझं मन दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाकडे वळणार नाही, तर तुझं अन्न मला नको, हे द्विज प्रभो, तुला नमस्कार.'
अथ ते मुनयः सर्वे प्रणेमुर्देवतोत्तमौ । अथासौ राघवं प्राह भुंक्ष्व त्वं बंधुभिः सह
मग सर्व ऋषींनी त्या श्रेष्ठ देवांना वंदन केलं. त्यानंतर त्याने राघवाला म्हटलं— 'आपल्या बंधूंसह आनंदाने राहा.'
एकांतमंदिरे रम्ये देव्यासहवसामिते । विष्णुः समस्तकरणः समुद्र तनयान्वितः
'सुंदर, एकांतातील महालात, देवीच्या सहवासात.' विष्णू सर्व इंद्रियांसह, समुद्रकन्येसोबत होता.
एकस्मिन्मंदिरे राम तिष्ठतां लोलुपो हि सः । अथ शुद्धमहागारे पीठाढ्ये बहुभाजने
'एका महालात राम राहू दे; तो खरंच उत्सुक आहे.' मग शुद्ध, मोठ्या सभागृहात, आसनांनी आणि अनेक भांड्यांनी सजवलेल्या ठिकाणी—
अग्रे वसिष्ठो भगवानुपविष्टस्तयोर्मुनिः । अपरे ऋषयः सर्वे यथावृद्धं नृपास्तथा
समोर भगवंत वसिष्ठ बसले होते, त्यांच्यामध्ये तो ऋषी बसला होता. बाकीचे सगळे ऋषी आणि राजे त्यांच्या वयाप्रमाणे बसले.
तेषामभिमुखो रामो भ्रातृभिः सहितो नृपः । तरुणे समभागे च आसने तानवेशयत्
राम राजाने आपल्या भावांसह त्यांच्यासमोर बसण्यासाठी जागा ठरवली; सर्वांना समसमान आणि आदराने आसने दिली.
हनूमत्प्रमुखान्भृत्यानाहरामोऽनुसांत्वयन् । भवंतः परितिष्ठंतु पश्चाद्भुंजे न चान्यथा
रामाने हनुमान व इतर सेवकांना समजावत सांगितले, 'तुम्ही सर्व मागे उभे राहा; वेगळ्या प्रकारे जेवू नका.'
ततस्ते प्रददुः सर्वे पादार्घाननुपूर्वशः । बुभुजुश्चापि ते सर्वे ये रामस्योपसेविनः
मग सर्वांनी एकामागोमाग पाय धुण्यासाठी पाणी दिले, आणि जे रामाचे सेवक होते त्यांनी जेवण केले.
तेषां दत्वाथ तांबूलं कपींद्रादीनभोजयत् । भुक्तवत्सु समस्तेषु रामो राजीवलोचनः 5.117.
त्यांना तांबूल दिल्यावर, रामाने कपिराज व इतरांना जेवायला घातले; सर्वांनी जेवल्यावर, कमळासारखी डोळ्यांचा राम तिथेच राहिला.
दीनांधकृपणादीनां पशुपक्षिमृगस्य च । दत्वाहि भोजनं संध्यां वंदितुं हि समारभत्
गरीब, अंध, दुःखी, तसेच जनावरं, पक्षी आणि इतर प्राण्यांनाही जेवण दिले; मग संध्याकाळची पूजा करायला सुरुवात केली.
संध्याजपादिकं कृत्वा नत्वा तेषां नृपस्ततः । सिंहासनगतो रामः पौरजानपदादिभिः
संध्यावंदन व जप करून, सर्वांना वाकून, राजा सिंहासनावर बसला; नगरातील आणि गावातील लोक त्याच्याभोवती होते.
सेव्यमानः सभास्थानगतो रेजे स राघवः । सर्वदेवपरीवारो यथा देवः शचीपतिः
सभागृहात सेवा घेत असताना तो राघव तेजाने उजळून निघाला, जणू सर्व देवांनी वेढलेला इंद्रच आहे.
राजकार्यमशेषं च कृतवान्भ्रातृभिः सह । नाम्ना चैकैकशः सर्वान्विससर्ज स राघवः
त्याने आपल्या भावांसह सर्व राजकारणाची कामे पूर्ण केली; मग प्रत्येकाचे नाव घेऊन सर्वांना निरोप दिला.
भ्रातॄन्विसर्जयामास वानरादींस्तथापरान् । अथ रामं महातेजा वसिष्ठो वाक्यमुक्तवान्
त्याने भावांना, वानरांना आणि इतरांनाही निरोप दिला; मग तेजस्वी वसिष्ठ रामाला बोलू लागले.
तव प्रातर्हि यत्कार्यं न च विस्मर राघव । आस्ते शंभुर्जगन्नाथो भगवानंबिकापतिः
राघवा, सकाळी तुला जे करायचे आहे ते विसरू नकोस; जगाचा स्वामी, भगवंत अंबिकेचा पती येथेच आहे.
स्मर्तव्यो वन्दनीयश्च भगवानथ यत्नतः । तथेत्युक्त्वा गुरुं राजा नत्वा तं च व्यसर्जयत्
भगवंताला आठव आणि भक्तीने वंदन कर; 'ठीक आहे' असे म्हणून राजाने गुरूंना वाकून निरोप दिला.
स्वयं च भार्यामभजद्देवदेवं विचिंतयन् । ऋषय ऊचुः - प्रातः समुत्थाय गुरो रामो मतिमतां वरः । किं चकार तदाख्याहि श्रोतुं कौतूहलं हि नः
राम स्वतः आपल्या पत्नीच्या जवळ गेला, देवांचा देव मनात ठेवून. ऋषी म्हणाले - 'सकाळी उठल्यावर, ज्ञानी रामाने काय केले? ते आम्हाला सांग, कारण आम्हाला ऐकायची उत्सुकता आहे.'
सूत उवाच- शंभुं विलोक्याथ ततो बभाषे रामः कथां कीर्त्तय शंकरस्य । तृप्तिर्न जाता मुनिवर्य शृण्वतो महेशमाहात्म्यमघौघनाशनम्
सूत्याने सांगितले - 'मग शंभूला पाहून राम म्हणाला, 'शंकराची कथा सांग. महेशाचे माहात्म्य ऐकताना पापांचा नाश करणाऱ्या या कथेत समाधान मिळत नाही.'
शंभुरुवाच- अथप्रश्नशेषस्योत्तरमीशभाषितं ते कीर्तयिष्यामि । अन्यायोपार्जितद्रव्यैरीश्वरं य उपासते ते व्यंगा जायंते
शंभू म्हणाले - 'आता मी तुला त्या प्रश्नाचे उत्तर सांगतो, जे ईश्वराने दिले होते: जे लोक अन्यायाने मिळवलेल्या संपत्तीने ईश्वराची पूजा करतात, त्यांना विकृती येते.'
तद्यथाकश्चिद्रूपको नाम राक्षसोऽन्यायार्जितेनद्रव्येण शंकरमाराध्य तेनैव द्रव्येण घंटामीश्वरप्रीतये कृतवान्
उदाहरणार्थ, रूपक नावाचा एक राक्षस होता. त्याने अन्यायाने मिळवलेल्या धनाने शंकराची पूजा केली आणि त्याच संपत्तीने ईश्वराच्या आनंदासाठी घंटा बनवली.