अथ सीता तथा कृत्वा तूष्णीमेव बभूव ह । आह रामं च सीतां च द्विजः परमकोपवान्
मग सीतेने तसेच केले आणि गप्प बसली. तेव्हा ब्राह्मण अत्यंत रागाने राम आणि सीतेला बोलू लागला.
पादौ यौ मम राजेंद्र तौ सीता लंबयेदिति । भवान्करौ च भरतो मम वीजं प्रयच्छतु
'राजा, सीतेने माझे पाय धरावेत आणि भरताने आपल्या हाताने मला बी द्यावे.'
लक्ष्मणः केशनिचय प्रसाधनकरो भवेत् । शत्रुघ्नः श्लेष्मनिर्मुक्तिं स्ववस्त्रेण करोतु मे
'लक्ष्मण माझे केस नीट करावा आणि शत्रुघ्नाने आपल्या वस्त्राने माझा कफ काढावा.'
सूत उवाच- अथ ते चक्रुरतिथेरशेषमुदितं तथा । तथापुर्विस्मयं विप्रा नरवानरराक्षसाः
सारथी म्हणतो: मग त्यांनी पाहुण्याच्या सर्व मागण्या पूर्ण केल्या. ब्राह्मण, माणसे, वानर आणि राक्षस पुन्हा एकदा आश्चर्यचकित झाले.
शिवा देवी च शंभुश्च सभ्रूभंगमुदैक्षताम् । मनसा चाप्यभाषेतामतिथिःशंभुरेव च
शिवा देवी आणि शंभू यांनी भुवया उंचावून हे पाहिले; त्यांच्या मनात पाहुणा आणि शंभू यांच्यात संवाद झाला.
अतिथिश्च प्रसन्नोऽभू च्छंखचक्रगदाधरः । पीतांबरः समस्तांगभूषितोऽतीव दीप्तिमान्
पाहुणा प्रसन्न झाला आणि शंख, चक्र, गदा धारण केलेला, पिवळ्या वस्त्रातील, सर्वांगाने अलंकृत आणि अत्यंत तेजस्वी शंभू तिथे प्रकट झाला.
यः पुराराधितः शंभुः प्रसन्नोऽभूत्त्रिलोचनः । शुद्धस्फटिकसंकाशः सर्वाभरणभूषितः
पूर्वी ज्याला भक्तीने पूजलं गेलं, तो त्रिनेत्री शंभू प्रसन्न झाला; तो शुद्ध स्फटिकासारखा तेजस्वी दिसत होता आणि सर्व अलंकारांनी सजलेला होता.
कोटिसूर्य्यप्रतीकाशः किरीटीकरुणानिधिः । आलंब्य चक्रिणः पाणिमातिष्ठत सदाशिवः
कोटी सूर्यांसारखा प्रखर तेज असलेला, मुकुटधारी, करुणेचा सागर असलेला सदाशिव, चक्रधारीच्या हाताला धरून उभा राहिला.
रामः परमधर्म्मात्मा पुलकांचितविग्रहः । दंडवन्निपपातोर्व्यामानंदप्लाविते क्षणः
परम धर्मशील रामाचा देह आनंदाने रोमांचित झाला; तो क्षणभर आनंदाने भरून जमिनीवर दंडवत पडला.
अनमन्भ्रातरस्तस्य दंडवद्भूतले स्थिताः । शिव उत्थाप्य काकुत्स्थमालिंग्याघ्राय मस्तकम्
त्याचे भाऊही जमिनीवर दंडवत घालून बसले; शंकराने काकुत्स्थाला उचलून, मिठी मारली आणि त्याचे डोके शिरावरून वास घेतले.
उवाच मधुरं वाक्यं रामं राजीवलोचनम् । शिव उवाच- वरं वृणु प्रसन्नोऽस्मि ब्रह्मादेरपि दुर्लभम्
शिवाने कमलनयन रामाला गोड शब्दांत म्हटलं— 'वर माग, मी प्रसन्न आहे. ब्रह्मादिकांनाही जो दुर्मिळ आहे तो वर माग.'
तवादेयं न मे किंचिद्वृणु त्वं न चिराय वै । श्रीराम उवाच- न याच्यं मे जगन्नाथ भूराज्यं मम सांप्रतम्
'माझं काहीच तुझ्यापासून वेगळं नाही. वर माग, वेळ घालवू नको.' श्रीराम म्हणाला— 'हे जगन्नाथा, मला सध्या पृथ्वीचं राज्य नको आहे.'
स्वर्गश्च कर्म्मभिः प्राप्तो भक्तिस्त्वत्पाददर्शनात् । आरोग्यं पश्य भुंजेऽहं सा सीता योषितां वरा
'स्वर्ग कर्माने मिळतो; तुझ्या चरणदर्शनाने भक्ती मिळते. मी आरोग्याने आहे आणि स्त्रियांचा शिरोमणी सीता माझ्यासोबत आहे.'
वशीकृताः सर्वनृपाः प्रजाधर्मसमन्विताः । हर्ष एव ममापन्नस्त्वदागमनतोऽच्युत
'सर्व राजे माझ्या अधीन आहेत, प्रजेला धर्म लाभला आहे. तुझ्या आगमनाने मला मोठा आनंद मिळाला आहे, अच्युत.'
तथापि वरये किंचिद्भक्तिरस्तु स्थिरा त्वयि । तथा मम गृहे देव त्रिवर्षं तिष्ठ हे प्रभो
'तरीसुद्धा, एकच वर मागतो— माझी तुझ्यावरची भक्ती नेहमी अढळ राहो. आणि, हे प्रभो, कृपा करून तीन वर्षे माझ्या घरी राहा.'
ब्रुवन्समस्तधर्मांश्च रूपेणानेन शंकर । शिव उवाच- एवमस्तु तथा राम सर्वं ते संभविष्यति
सर्व धर्माचे सांगोपांग वर्णन या रूपात सांगून शंकर म्हणाला— 'तसं होईल, राम. तुझ्या इच्छेनुसार सर्व काही घडेल.'
अथाह चक्री राजानं रामं राजीवलोचनम् । वरं वृणु महाभाग प्रसन्नोऽहं यमिच्छसि
मग चक्रधारी विष्णूने कमलनयन राम राजाला म्हटलं— 'वर माग, हे महाभागा, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; जे हवंय ते माग.'
श्रीराम आह वचनं मम प्रार्थ्यं न चास्ति हि । यत्प्राप्यं शंभुतः प्राप्तमन्यत्सर्वमुदीरितम्
श्रीराम म्हणाला— 'माझ्याकडे काही मागणं नाही. शंभूकडून जे मिळवायचं होतं ते मिळालं; बाकी सर्व काही सांगितलं आहे.'
किं चैकं वरये विष्णो प्रसन्नः सर्वदा भव । अथसी तां हरिः प्राह प्रसन्नोऽहं तवाधुना
'तरी एकच वर मागतो, हे विष्णू— तू नेहमी प्रसन्न राहो.' मग हरिने सीतेला म्हटलं— 'मी आता तुझ्यावर प्रसन्न आहे.'
वरं वृणु प्रयच्छामि ततः सीताब्रवीदिदम् । वरो वृतः पुरा भर्त्रा न चान्यो मे वरोवरः
'वर माग, मी तो देईन.' तेव्हा सीता म्हणाली— 'माझ्या पतीने आधीच वर मागितला आहे; मला दुसरा कुठलाही मोठा वर नको.'
यदि कामं प्रयच्छेथा मनश्च परपूरुषात् । संनिवृत्तं च भवतान्नमस्तेऽस्तु द्विज प्रभो
'जर तू माझी इच्छा पूर्ण करणार असशील आणि माझं मन दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाकडे वळणार नाही, तर तुझं अन्न मला नको, हे द्विज प्रभो, तुला नमस्कार.'
अथ ते मुनयः सर्वे प्रणेमुर्देवतोत्तमौ । अथासौ राघवं प्राह भुंक्ष्व त्वं बंधुभिः सह
मग सर्व ऋषींनी त्या श्रेष्ठ देवांना वंदन केलं. त्यानंतर त्याने राघवाला म्हटलं— 'आपल्या बंधूंसह आनंदाने राहा.'
एकांतमंदिरे रम्ये देव्यासहवसामिते । विष्णुः समस्तकरणः समुद्र तनयान्वितः
'सुंदर, एकांतातील महालात, देवीच्या सहवासात.' विष्णू सर्व इंद्रियांसह, समुद्रकन्येसोबत होता.
एकस्मिन्मंदिरे राम तिष्ठतां लोलुपो हि सः । अथ शुद्धमहागारे पीठाढ्ये बहुभाजने
'एका महालात राम राहू दे; तो खरंच उत्सुक आहे.' मग शुद्ध, मोठ्या सभागृहात, आसनांनी आणि अनेक भांड्यांनी सजवलेल्या ठिकाणी—
अग्रे वसिष्ठो भगवानुपविष्टस्तयोर्मुनिः । अपरे ऋषयः सर्वे यथावृद्धं नृपास्तथा
समोर भगवंत वसिष्ठ बसले होते, त्यांच्यामध्ये तो ऋषी बसला होता. बाकीचे सगळे ऋषी आणि राजे त्यांच्या वयाप्रमाणे बसले.
तेषामभिमुखो रामो भ्रातृभिः सहितो नृपः । तरुणे समभागे च आसने तानवेशयत्
राम राजाने आपल्या भावांसह त्यांच्यासमोर बसण्यासाठी जागा ठरवली; सर्वांना समसमान आणि आदराने आसने दिली.
हनूमत्प्रमुखान्भृत्यानाहरामोऽनुसांत्वयन् । भवंतः परितिष्ठंतु पश्चाद्भुंजे न चान्यथा
रामाने हनुमान व इतर सेवकांना समजावत सांगितले, 'तुम्ही सर्व मागे उभे राहा; वेगळ्या प्रकारे जेवू नका.'
ततस्ते प्रददुः सर्वे पादार्घाननुपूर्वशः । बुभुजुश्चापि ते सर्वे ये रामस्योपसेविनः
मग सर्वांनी एकामागोमाग पाय धुण्यासाठी पाणी दिले, आणि जे रामाचे सेवक होते त्यांनी जेवण केले.
तेषां दत्वाथ तांबूलं कपींद्रादीनभोजयत् । भुक्तवत्सु समस्तेषु रामो राजीवलोचनः 5.117.
त्यांना तांबूल दिल्यावर, रामाने कपिराज व इतरांना जेवायला घातले; सर्वांनी जेवल्यावर, कमळासारखी डोळ्यांचा राम तिथेच राहिला.
दीनांधकृपणादीनां पशुपक्षिमृगस्य च । दत्वाहि भोजनं संध्यां वंदितुं हि समारभत्
गरीब, अंध, दुःखी, तसेच जनावरं, पक्षी आणि इतर प्राण्यांनाही जेवण दिले; मग संध्याकाळची पूजा करायला सुरुवात केली.