त्रिकुशग्रन्थिसंयुक्तमुत्तानमथ कल्पयेत् । ततः संप्रोक्ष्य पात्रेषु सपवित्रतिलेषु च
ती भांडी तीन कुशांच्या गाठींनी जोडून सरळ ठेवावीत; मग पवित्र्याच्या साहाय्याने त्या भांड्यांवर आणि तिळांवर पाणी शिंपडावे.
शं नो देव्या जलं क्षिप्त्वा तिलोऽसीति तिलान्क्षिपेत् । गन्धपुष्पमथो दत्त्वा स्वधार्घ इति पृच्छति
'शं नो देव्या' असे म्हणून देवीसाठी पाणी ओतावे, मग 'हे तिळ आहेत' असे म्हणून तिळ ठेवावेत; सुगंधी फुले देऊन, 'हे स्वधार्घ्य आहे का?' असे विचारावे.
दत्तोत्तरोऽस्त्वर्घ इति पितॄनावाहयेत्ततः । तिलपुष्पकुशैस्तिष्ठन्कल्पितार्घं करे दधत्
उत्तर मिळाल्यावर 'हे अर्घ्य आहे' असे म्हणून मग पितरांना आमंत्रित करावे; तिळ, फुले आणि कुशा हातात घेऊन तयार केलेले अर्घ्य हातात धरावे.
उशन्तस्त्वेति मन्त्रेण त्रिरर्घोदकमर्पयेत् । अर्चनं तु तदा तेषामपसव्यं तु पूवर्वत्
'उशंतस्त्व' या मंत्राने तीनदा अर्घ्याचे पाणी द्यावे; मग पूर्वीप्रमाणे, डाव्या खांद्यावर पवित्रा ठेवून त्यांची पूजा करावी.
प्रक्षाल्य भाजनं स्वर्णं देवानां परिकल्पयेत् । पितॄणां राजतं कुर्याद्यथासंभवमेव वा
भांडे नीट धुऊन, देवांसाठी सोन्याचं भांडं तयार करावं. पितरांसाठी चांदीचं भांडं वापरावं, किंवा जे मिळेल ते घ्यावं.
तदभावे तु कांस्यं स्यादनन्याशितमुत्तमम् । पात्राणि तदभावे स्युः पालाशानि न मध्यमम्
सोनं किंवा चांदी नसलं, तर कांस्याचं भांडं उत्तम आहे, पण ते दुसऱ्या कुठल्या गोष्टीसाठी वापरलेलं नसावं. तेही नसलं, तर पळसाच्या लाकडाची भांडी चालतात, जरी ती फारशी चांगली नसली तरी.
रम्भाणि चूतपत्राणि जम्बूपुंनागकानि च । पराकान्यथ चाम्पानि मधूककुटजान्यपि
केळी, आंबा, जांभूळ, पुन्नाग किंवा चंपा, मधूक, कुटज यांच्या पानांची किंवा सालीची भांडीही वापरता येतात.
मातुलुङ्गस्य पत्राणि श्राद्धे देयानि वै नृभिः । दर्व्यामन्नमथाऽदाय कराभ्यामाज्यमेव च
श्राद्धाच्या वेळी माटुलुंगाच्या पानांचा उपयोग करावा. जेवण डावाने घ्यावं आणि तूप हाताने घ्यावं.
प्रवेषणं ततः पृच्छेत्प्राचीनावीतवान्द्विजम् । करिष्येऽग्नौकरणमिति कुरुष्वेति तदुत्तरम्
यानंतर, उजव्या खांद्यावर यज्ञोपवीत घातलेल्या ब्राह्मणाला विचारावं, 'मी अग्नीत विधी करतो,' असं सांगावं. त्यावर तो 'करा' असं उत्तर देईल.
परिविष्योपवीती स्यादभिघार्य समाहरेत् । हुनेत्सोमाय पितृमते स्वधा नम इतीरयन्
भोजन वाढून, यज्ञोपवीत नीट घालून, अभिघार करावा, नैवेद्य गोळा करावा आणि 'स्वधा नम:' म्हणत सोम पितृमातेला अग्नीत अर्पण करावं.
यमायाङ्गिरसे पितृमते स्वधा नम इति । द्वितीयामाहुतिं हुत्वा चाभिघार्याक्षतं ततः
यानंतर, 'यम, अंगिरस आणि पितृमातेला स्वधा नम:' म्हणत दुसरी आहुती द्यावी; मग अभिघार करून अक्षता अर्पण करावी.
अग्नये कव्यवाहनाय स्वधा नमस्ततः परम् । हुत्वाऽपसव्यं कृत्वा तु परिविष्य द्विजान्व्रजेत्
'अग्नि काव्यवाहनाला स्वधा नम:' म्हणत अर्पण करावं; नंतर डाव्या खांद्यावर यज्ञोपवीत घेऊन, भोजन वाढून ब्राह्मणांकडे जावं.
मेक्षणेन ततोऽभीक्ष्णं पातयेत्पितृपात्रके । पिण्डपात्रमतः शेषं दर्वीप्रक्षालनं ततः
मेक्शनाने वारंवार पाणी शिंपडून पितरांच्या भांड्यात ओतावं; उरलेलं पिंडाच्या भांड्यात ठेवावं आणि मग डाव धुवावा.
मेक्षणस्याग्निनिक्षेपं ततः पात्राण्युपस्तरेत् । पात्रदक्षिणभागे तु दद्यादन्नमनन्तरम्
मेक्शनाचं अग्नीत विसर्जन करून, भांडी मांडावीत; मग भांड्याच्या उजव्या बाजूला लगेच जेवण ठेवावं.
भक्ष्याणि भोज्यशाकानि सर्वाण्येव स दत्तवान् । अथातिथिर्महावृद्धो वीक्षमाणस्ततस्ततः
भक्षणासाठी, जेवणासाठी आणि सर्व प्रकारच्या भाज्या द्याव्यात; त्यानंतर, आदरणीय वयोवृद्ध अतिथी सर्वत्र पाहू लागतो.
उवाच राघवं शान्तं शीघ्रमेव नमस्कुरु । बुभुक्षा वर्ततेऽस्माकं भोक्ष्येऽहं वा तवाऽज्ञया
तो शांत असलेल्या राघवाला म्हणाला, 'लवकर नमस्कार कर, आम्हाला भूक लागली आहे; तुझ्या आज्ञेने किंवा तुझ्या इच्छेने मी जेवतो.'
रामो बभाषे वचनं विलम्बय क्षणं मुने । देवताः पितरो मङ्क्षु नमस्यन्तेऽधुना मया
राम म्हणाला, 'मुनिवर, थोडा वेळ थांबा; मी सध्या देवता आणि पितरांची पूजा करत आहे.'
इत्युक्त्वा राघवः प्रादादन्नं पात्रगतं तदा । प्राक्सौम्याग्रान्कुशान्दैवे प्रतीचीदक्षिणाग्रकान्
असं म्हणून, राघवाने भांड्यातील अन्न अर्पण केलं; देवांसाठी कुशांची टोकं पूर्वेकडे, पितरांसाठी दक्षिणेकडे ठेवली.
पित्र्ये पवित्रे ये दर्भा यवानथ तिलानपि । अन्नप्रदानं कुर्वन्ति पृथिवी इति मन्त्रतः
पितृकार्याच्या वेळी, पवित्र कुशा, ज्वारी आणि तीळ वापरतात; 'पृथ्वी' हा मंत्र म्हणून अन्न अर्पण करतात.
इदं विष्णुरिति स्पृष्टमङ्गुष्ठेन द्विजस्य तु । देवेभ्यः प्रथमं दद्याद्ये देवा इति वै पठन्
अंगठ्याने स्पर्श करून, द्विज 'हे विष्णु' असा मंत्र म्हणतो; प्रथम देवांना 'हे देव' म्हणून अर्पण करावं.
पितॄणां च ततो दद्याद्दद्यादतिथये ततः । देवताभ्य इति मुखानुच्चार्याऽपोशनं ददेत्
मग पितरांना अर्पण करावं, त्यानंतर अतिथीला द्यावं; 'देवतांना' असं म्हणून तोंड धुण्यासाठी पाणी द्यावं.
त्रिर्जपित्वा तु गायत्रीमुपवीती पुरोमुखः । प्राचीनावीतवान्ब्रूयान्मधुत्रयमतः परम्
तीनदा गायत्री मंत्र म्हणून, उजव्या खांद्यावर यज्ञोपवीत घेऊन पूर्वेकडे तोंड करून, मग डाव्या खांद्यावर घेऊन मधुत्रय मंत्र म्हणावेत.
भुञ्जध्वमिति तानुक्त्वा भुञ्जानेषु द्विजातिषु । रक्षोघ्नमन्त्रपठनं भक्ष्यभोज्यादि दापयन्
त्यांना 'खाण्यास सुरुवात करा' असे सांगून, ज्या क्षणी त्या द्विजांनी जेवायला सुरुवात केली, त्यावेळी रक्षण करणारे मंत्र म्हणवून, त्यांना सर्व प्रकारचे जेवण व खाण्याचे पदार्थ दिले.
एतस्मिन्नन्तरे विप्रो योऽतिथिस्तदिदं तथा । कृतवान्महदाश्चर्यं तद्वदामि समासतः
इतक्यात, हे राम, एक ब्राह्मण अतिथी तेथे आला आणि त्याने एक अद्भुत असा मोठा प्रकार केला, तो मी तुला थोडक्यात सांगतो.
पात्रस्थितमशेषं च ग्रासेनैकेन चाग्रसत् । प्राणाहुतीनां पर्याप्तं दीयतामिति चाब्रवीत्
त्याने भांड्यातील सर्व काही एकाच घासात खाल्ले आणि म्हणाला, 'माझ्या प्राणहोमासाठी पुरेसे दान द्या.'
एतावद्दातुमशक्तः कथं श्राद्धक्रियोद्यतः । ममैकस्य प्रदाने त्वमशक्तो राम किं वृथा
एवढेही देता येत नाही, तर श्राद्ध करण्याची तयारी कशी केलीस? माझ्यासारख्या एकालाही देऊ शकत नाहीस, मग उगाच कशाला हे करतोस, हे राम?
बहूनां भोजनं दातुमुद्युक्तो राम किं वृथा । सहसा कृतकर्माणि न समाप्तिं प्रयान्ति च
अनेकांना जेवण देण्याचा प्रयत्न कशाला करतोस, हे राम, जर ते शक्यच नाही? घाईघाईने केलेली कामे कधीच पूर्ण होत नाहीत.
त्वया कृतमशेषाणां नालं प्राणाहुतिर्मम । कथं मे दीयते भुक्तिः कथमेषां तथा वद
तू जे दिलेस ते माझ्या सर्व प्राणहोमांसाठी पुरेसे नाही; मग माझे जेवण कसे होईल, आणि यांच्यासाठी कसे? हे मला सांग.
रामस्तमब्रवीद्वीरो भुंक्ष्व त्वं हि यथासुखम् । इत्युदीर्य निरीक्ष्यास्य कर्म तत्परमाद्भुतम्
रामाने त्या ब्राह्मणाला सांगितले, 'तुला हवे तसे जेव.' असे म्हणून त्याच्या कृतीकडे पाहताना राम फारच आश्चर्यचकित झाला.
अथ शंभुं समाहूय प्राह त्वं परिवेषय । त्वं पिता पार्वती माता शिवा देवीति मे मतिः
मग रामाने शंभूला हाक मारून सांगितले, 'तू जेवण वाढ.' माझ्या दृष्टीने तूच वडील, पार्वती माझी आई, आणि शिवा देवी हाच माझा विश्वास आहे.'