मधुमिश्रांस्तु करकान्गन्धपुष्पैस्ततो ददेत् । द्विज तेऽस्त्वर्घ इत्युक्त्वा त्वस्त्वर्घोत्तरतस्ततः
मग मध मिसळलेले करक भांडे, सुगंधी फुले यांसह द्यावे; 'द्विजा, हे तुमचे अर्घ्य आहे' असे म्हणून अर्घ्य दिल्यावर पुढील विधी करावेत.
आवाहयिष्ये तान्देवानिति पृष्ट्वा तदुत्तरम् । विश्वेदेवास इत्युक्त्वा विप्रमूर्ध्नि कुशान्क्षिपेत्
'मी त्या देवांना आमंत्रित करतो' असे विचारून, उत्तर मिळाल्यावर 'विश्वदेवा' असे म्हणून ब्राह्मणाच्या डोक्यावर कुशा ठेवाव्यात.
विश्वेदेवाः शृणुतेममागच्छन्त्विति संजपेत् । समागतो निषण्णोऽथ सदर्भं पात्रमाहरेत्
'विश्वदेवा, हे ऐका, या' असे म्हणून, ते सर्व जमून बसल्यावर, दर्भ असलेले भांडे आणावे.
दक्षिणे चरणे क्षिप्त्वा मुख्यपात्रोदकं ततः । विप्रस्य दक्षिणे हस्ते प्रागग्रेऽथ पवित्रके
मुख्य पाण्याचे भांडे ब्राह्मणाच्या उजव्या पायाजवळ ठेवावे, मग त्याच्या उजव्या हातात आणि पवित्र्याच्या पूर्वेकडील टोकाजवळ ठेवावे.
या दिव्या इति मंत्रेण निक्षिपेत्पात्रवारितत् । इदं भो अर्घमित्युक्त्वा ह्यस्त्वर्घोत्तरतस्ततः
'या दिव्या' या मंत्राने झाकलेल्या भांड्यात ठेवावे आणि 'हे अर्घ्य आहे' असे म्हणून अर्घ्य दिल्यावर पुढील विधी करावेत.
पात्रे धृत्वाऽर्घतोयं च तत्पात्रं स्थापयेत्क्वचित् । अथ दत्त्वा करे तोयं यवैरेतानथार्चयेत्
अर्घ्याचे पाणी भांड्यात ठेवून, ते भांडे कुठेतरी ठेवावे; मग त्यांच्या हातात पाणी देऊन, यवांनी त्यांची पूजा करावी.
अर्चत प्रार्चत इति पृष्ट्वा चोत्तरतस्ततः । पादादिमूर्धपर्यन्तमभ्यर्च्य जलदस्ततः
'पूजा केली का?' असे विचारून, उत्तर मिळाल्यावर, पायापासून डोक्यापर्यंत पूजा करून, मग पाणी द्यावे.
गन्धद्वारेति मन्त्रेण तथेत्युक्त्वोत्तरस्ततः । पितॄणामर्चनं कुर्यादेवमेवापसव्यकम्
'गंधद्वार' या मंत्राने आणि 'तसेच' असे म्हणून पुढे जावे; मग पितरांची पूजा देखील अशाच प्रकारे, पण डाव्या खांद्यावर पवित्रा ठेवून करावी.
उपवीतं द्विजं कृत्वा कुशान्भग्नांस्तिलान्वितान् । वामजानुं भूमिगतं कृत्वा दद्यात्तदासनम् 5.117.
ब्राह्मणाला उपवीत घालून, तुटलेली कुशा आणि तीळ एकत्र करून, डावे गुडघे जमिनीला टेकवून त्याला आसन द्यावे.
दक्षिणाभिमुखो भूत्वा क्षणप्रश्नमथो वदेत् । दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु न्युब्जं पात्रत्रयं न्यसेत्
दक्षिणेकडे तोंड करून, क्षणभर विचारावे; मग दर्भाच्या दक्षिण टोकांवर तीन भांडी उलटी ठेवावीत.
त्रिकुशग्रन्थिसंयुक्तमुत्तानमथ कल्पयेत् । ततः संप्रोक्ष्य पात्रेषु सपवित्रतिलेषु च
ती भांडी तीन कुशांच्या गाठींनी जोडून सरळ ठेवावीत; मग पवित्र्याच्या साहाय्याने त्या भांड्यांवर आणि तिळांवर पाणी शिंपडावे.
शं नो देव्या जलं क्षिप्त्वा तिलोऽसीति तिलान्क्षिपेत् । गन्धपुष्पमथो दत्त्वा स्वधार्घ इति पृच्छति
'शं नो देव्या' असे म्हणून देवीसाठी पाणी ओतावे, मग 'हे तिळ आहेत' असे म्हणून तिळ ठेवावेत; सुगंधी फुले देऊन, 'हे स्वधार्घ्य आहे का?' असे विचारावे.
दत्तोत्तरोऽस्त्वर्घ इति पितॄनावाहयेत्ततः । तिलपुष्पकुशैस्तिष्ठन्कल्पितार्घं करे दधत्
उत्तर मिळाल्यावर 'हे अर्घ्य आहे' असे म्हणून मग पितरांना आमंत्रित करावे; तिळ, फुले आणि कुशा हातात घेऊन तयार केलेले अर्घ्य हातात धरावे.
उशन्तस्त्वेति मन्त्रेण त्रिरर्घोदकमर्पयेत् । अर्चनं तु तदा तेषामपसव्यं तु पूवर्वत्
'उशंतस्त्व' या मंत्राने तीनदा अर्घ्याचे पाणी द्यावे; मग पूर्वीप्रमाणे, डाव्या खांद्यावर पवित्रा ठेवून त्यांची पूजा करावी.
प्रक्षाल्य भाजनं स्वर्णं देवानां परिकल्पयेत् । पितॄणां राजतं कुर्याद्यथासंभवमेव वा
भांडे नीट धुऊन, देवांसाठी सोन्याचं भांडं तयार करावं. पितरांसाठी चांदीचं भांडं वापरावं, किंवा जे मिळेल ते घ्यावं.
तदभावे तु कांस्यं स्यादनन्याशितमुत्तमम् । पात्राणि तदभावे स्युः पालाशानि न मध्यमम्
सोनं किंवा चांदी नसलं, तर कांस्याचं भांडं उत्तम आहे, पण ते दुसऱ्या कुठल्या गोष्टीसाठी वापरलेलं नसावं. तेही नसलं, तर पळसाच्या लाकडाची भांडी चालतात, जरी ती फारशी चांगली नसली तरी.
रम्भाणि चूतपत्राणि जम्बूपुंनागकानि च । पराकान्यथ चाम्पानि मधूककुटजान्यपि
केळी, आंबा, जांभूळ, पुन्नाग किंवा चंपा, मधूक, कुटज यांच्या पानांची किंवा सालीची भांडीही वापरता येतात.
मातुलुङ्गस्य पत्राणि श्राद्धे देयानि वै नृभिः । दर्व्यामन्नमथाऽदाय कराभ्यामाज्यमेव च
श्राद्धाच्या वेळी माटुलुंगाच्या पानांचा उपयोग करावा. जेवण डावाने घ्यावं आणि तूप हाताने घ्यावं.
प्रवेषणं ततः पृच्छेत्प्राचीनावीतवान्द्विजम् । करिष्येऽग्नौकरणमिति कुरुष्वेति तदुत्तरम्
यानंतर, उजव्या खांद्यावर यज्ञोपवीत घातलेल्या ब्राह्मणाला विचारावं, 'मी अग्नीत विधी करतो,' असं सांगावं. त्यावर तो 'करा' असं उत्तर देईल.
परिविष्योपवीती स्यादभिघार्य समाहरेत् । हुनेत्सोमाय पितृमते स्वधा नम इतीरयन्
भोजन वाढून, यज्ञोपवीत नीट घालून, अभिघार करावा, नैवेद्य गोळा करावा आणि 'स्वधा नम:' म्हणत सोम पितृमातेला अग्नीत अर्पण करावं.
यमायाङ्गिरसे पितृमते स्वधा नम इति । द्वितीयामाहुतिं हुत्वा चाभिघार्याक्षतं ततः
यानंतर, 'यम, अंगिरस आणि पितृमातेला स्वधा नम:' म्हणत दुसरी आहुती द्यावी; मग अभिघार करून अक्षता अर्पण करावी.
अग्नये कव्यवाहनाय स्वधा नमस्ततः परम् । हुत्वाऽपसव्यं कृत्वा तु परिविष्य द्विजान्व्रजेत्
'अग्नि काव्यवाहनाला स्वधा नम:' म्हणत अर्पण करावं; नंतर डाव्या खांद्यावर यज्ञोपवीत घेऊन, भोजन वाढून ब्राह्मणांकडे जावं.
मेक्षणेन ततोऽभीक्ष्णं पातयेत्पितृपात्रके । पिण्डपात्रमतः शेषं दर्वीप्रक्षालनं ततः
मेक्शनाने वारंवार पाणी शिंपडून पितरांच्या भांड्यात ओतावं; उरलेलं पिंडाच्या भांड्यात ठेवावं आणि मग डाव धुवावा.
मेक्षणस्याग्निनिक्षेपं ततः पात्राण्युपस्तरेत् । पात्रदक्षिणभागे तु दद्यादन्नमनन्तरम्
मेक्शनाचं अग्नीत विसर्जन करून, भांडी मांडावीत; मग भांड्याच्या उजव्या बाजूला लगेच जेवण ठेवावं.
भक्ष्याणि भोज्यशाकानि सर्वाण्येव स दत्तवान् । अथातिथिर्महावृद्धो वीक्षमाणस्ततस्ततः
भक्षणासाठी, जेवणासाठी आणि सर्व प्रकारच्या भाज्या द्याव्यात; त्यानंतर, आदरणीय वयोवृद्ध अतिथी सर्वत्र पाहू लागतो.
उवाच राघवं शान्तं शीघ्रमेव नमस्कुरु । बुभुक्षा वर्ततेऽस्माकं भोक्ष्येऽहं वा तवाऽज्ञया
तो शांत असलेल्या राघवाला म्हणाला, 'लवकर नमस्कार कर, आम्हाला भूक लागली आहे; तुझ्या आज्ञेने किंवा तुझ्या इच्छेने मी जेवतो.'
रामो बभाषे वचनं विलम्बय क्षणं मुने । देवताः पितरो मङ्क्षु नमस्यन्तेऽधुना मया
राम म्हणाला, 'मुनिवर, थोडा वेळ थांबा; मी सध्या देवता आणि पितरांची पूजा करत आहे.'
इत्युक्त्वा राघवः प्रादादन्नं पात्रगतं तदा । प्राक्सौम्याग्रान्कुशान्दैवे प्रतीचीदक्षिणाग्रकान्
असं म्हणून, राघवाने भांड्यातील अन्न अर्पण केलं; देवांसाठी कुशांची टोकं पूर्वेकडे, पितरांसाठी दक्षिणेकडे ठेवली.
पित्र्ये पवित्रे ये दर्भा यवानथ तिलानपि । अन्नप्रदानं कुर्वन्ति पृथिवी इति मन्त्रतः
पितृकार्याच्या वेळी, पवित्र कुशा, ज्वारी आणि तीळ वापरतात; 'पृथ्वी' हा मंत्र म्हणून अन्न अर्पण करतात.
इदं विष्णुरिति स्पृष्टमङ्गुष्ठेन द्विजस्य तु । देवेभ्यः प्रथमं दद्याद्ये देवा इति वै पठन्
अंगठ्याने स्पर्श करून, द्विज 'हे विष्णु' असा मंत्र म्हणतो; प्रथम देवांना 'हे देव' म्हणून अर्पण करावं.