शंभुं भृगुं कौशिकं च मातृस्थाने न्यमंत्रयत् । गोमयेन ततः कृत्वा मंडलं पूज्य चार्हतः
शंभू, भृगु आणि कौशिक यांना मातेसमान मानून आमंत्रित केलं. नंतर गोमयाने मंडळ तयार करून त्यांची योग्य प्रकारे पूजा केली.
पादप्रक्षालनं चक्रे सीतादत्तोदकेन च । आचामयित्वा तान्विप्रान्गृहं गंतुमथोद्यतः
सीतेने दिलेल्या पाण्याने त्यांचे पाय धुतले. ब्राह्मणांना आचमन घालून, राजाने त्यांना घराकडे नेण्याची तयारी केली.
अभ्यागतः समायातः स्थविरो विकृताकृतिः । कृशः संप्रचलद्गात्रो वेपितांघ्रिशिरास्तथा
तेव्हा एक वृद्ध, विकृत शरीराचा, कृश, अंग थरथरणारा, पाय आणि डोकं हलणारा माणूस आला.
लंबमानत्वगुत्कर्षच्छ्वासकासादिपीडितः । दूषिकाक्लिन्नगंडश्च लालासंपृक्तकूर्चकः
तो वाकडा, दम लागलेला, खोकला आणि इतर आजारांनी त्रस्त होता. त्याचे गाल मळलेले आणि तोंडाला लाळ लागलेली होती.
उवाच रामं राजानमहमेको द्विजः स्थितः । ममापि भोजनं देयं स्थविरस्य कृशस्य च
त्याने रामाला म्हणलं, 'मी एकटाच ब्राह्मण इथे उभा आहे. मला, या वृद्ध आणि कृश माणसाला, जेवण द्यावं.'
रामोऽपि तद्वचः श्रुत्वा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत् । पादौ प्रक्षालयास्य त्वमहमभ्यर्चये द्विजम्
रामाने ते शब्द ऐकून लक्ष्मणाला सांगितलं, 'त्याचे पाय धुऊन टाक, मी या ब्राह्मणाची पूजा करतो.'
अभ्यागतोऽपि वचनमाह राममथाकुलम् । त्वया प्रक्षालिते पादे मम भोजनमिष्यते
तो नवीन आलेला माणूस रामाला घाबरत म्हणाला, 'तू माझे पाय धुतलेस तरच मला जेवण मिळेल.'
मत्तोऽधिका द्विजाः किं ते येन मामवमन्यसे । श्राद्धधर्मं न जानीषे महर्षिगणसेवितम्
'इतर ब्राह्मण माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ आहेत का, म्हणून तू मला कमी लेखतोस? तुला महर्षींच्या मान्य श्राद्धधर्माची माहिती नाही.'
ममावमानतः सर्वविप्राणामवमाननम् । श्राद्धं विहन्यते चापि नरकं च गमिष्यसि
'माझा अपमान केलास म्हणजे सगळ्या ब्राह्मणांचा अपमान केलास. श्राद्ध नष्ट होतं आणि तू नरकात जाशील.'
अथ रामः स्वयं विप्रपादौ प्राक्षालयत्तदा । आचामयित्वा तं विप्रं गृहं प्रावेशयत्ततः
मग रामाने स्वतः त्या ब्राह्मणाचे पाय धुतले, त्याला आचमन घातलं आणि घरात नेलं.
आचान्तश्च स्वयं रामो विष्टरं दत्तवानथ । आसीनेषु च विप्रेषु प्राणवायुं निरुध्य च
रामाने स्वतः शुद्ध होऊन आसन दिलं. ब्राह्मण बसल्यावर त्याने श्वास रोखला.
स्वकर्मकरणानुज्ञां लब्ध्वाऽथ सतिलं जलम् । अपहतेति मन्त्रेण द्वारदेशे विचिक्षिपेत्
स्वतःच्या कर्तव्याची परवानगी घेऊन, तिळांचं पाणी 'दूर व्हावं' या मंत्राने दाराजवळ शिंपडलं.
उदीरतामिति तथा पितृपात्रस्थले क्षिपेत् । गायत्र्या चाक्षतजलं देवपात्रस्थले क्षिपेत् । पाकजातं तथाऽभ्युक्ष्यम न्त्रमेतदुदीरयेत्
'उच्चारलं जावो' असं म्हणत पितरांच्या पात्रावर पाणी शिंपडलं. गायत्री मंत्राने देवांच्या पात्रावर अक्षतांचं पाणी शिंपडलं. मग शिजवलेल्या अन्नावर पाणी शिंपडून हा मंत्र म्हटला.
श्राद्धभूमिं गयां ध्यात्वा ध्यात्वा देवं जनार्दनम् । वस्वादींश्च पितॄन्ध्यात्वा ततः श्राद्धं प्रवर्तयेत्
श्राद्धभूमी गायेला, जनार्दन देवाला आणि वसु वगैरे पितरांना ध्यान करून, मग श्राद्ध सुरू केलं.
विश्वेदेवार्चनं कुर्याद्यवैर्वा तण्डुलैरथ । मूलाग्रयोजितौ दर्भौ गृहीत्वा साक्षतावथ
विश्वेदेवांची पूजा ज्वारी किंवा तांदळाने करावी. मुळाशी आणि टोकाशी जोडलेले दोन कुश घेतले आणि त्यांना प्रकट केलं.
भूस्पृष्टदक्षजानुस्तु द्विजहस्ते जलार्पणम् । पुरूरवार्द्रवाणां वै देवानामिदमासनम्
डाव्या हाताने पृथ्वीला स्पर्श करून, उजव्या हाताने ब्राह्मणाच्या हातात पाणी द्यावं. हे पुरूरवा आणि द्रवण या देवांचं आसन आहे.
इति दत्त्वाऽसनं तेषां श्राद्धदः प्रार्थयेत्क्षणम्
त्यांना आसन देऊन, श्राद्ध करणाऱ्याने त्यांना थोडा वेळ थांबा असे विनंती करावी.
अर्घं कृत्वा ततः पश्चादुत्तराग्रकुशेष्वथ । न्युब्जं पात्रं ततः कृत्वा कुशग्रन्थिमथोपरि
मग अर्घ्य तयार करून, कुशाच्या उत्तरेकडील टोकांवर एक भांडे उलटे ठेवावे आणि त्यावर कुशाचा गाठ बांधावा.
उत्तानं तु ततः कृत्वा जलैरभ्युक्ष्यरौक्मकैः । पवित्रान्तर्हिते पात्रे शं नो देव्या जलं क्षिपेत्
मग ते भांडे सरळ करून, सोन्याच्या साहाय्याने पाणी शिंपडावे आणि पवित्रा ठेवलेल्या भांड्यात 'शं नो देव्या' असे म्हणून देवीसाठी पाणी ओतावे.
वैश्वदेव्याऽखिलं कर्म यावत्तद्विधिचोदितम् । यवोऽसि धान्यराजो वा इति पात्रे क्षिपेद्यवान्
विश्वदेवांसाठी सर्व विधी नियमाप्रमाणे करावेत; 'यव आहे' असे म्हणून त्या भांड्यात यव, तांदूळ किंवा इतर धान्य ठेवावे.
मधुमिश्रांस्तु करकान्गन्धपुष्पैस्ततो ददेत् । द्विज तेऽस्त्वर्घ इत्युक्त्वा त्वस्त्वर्घोत्तरतस्ततः
मग मध मिसळलेले करक भांडे, सुगंधी फुले यांसह द्यावे; 'द्विजा, हे तुमचे अर्घ्य आहे' असे म्हणून अर्घ्य दिल्यावर पुढील विधी करावेत.
आवाहयिष्ये तान्देवानिति पृष्ट्वा तदुत्तरम् । विश्वेदेवास इत्युक्त्वा विप्रमूर्ध्नि कुशान्क्षिपेत्
'मी त्या देवांना आमंत्रित करतो' असे विचारून, उत्तर मिळाल्यावर 'विश्वदेवा' असे म्हणून ब्राह्मणाच्या डोक्यावर कुशा ठेवाव्यात.
विश्वेदेवाः शृणुतेममागच्छन्त्विति संजपेत् । समागतो निषण्णोऽथ सदर्भं पात्रमाहरेत्
'विश्वदेवा, हे ऐका, या' असे म्हणून, ते सर्व जमून बसल्यावर, दर्भ असलेले भांडे आणावे.
दक्षिणे चरणे क्षिप्त्वा मुख्यपात्रोदकं ततः । विप्रस्य दक्षिणे हस्ते प्रागग्रेऽथ पवित्रके
मुख्य पाण्याचे भांडे ब्राह्मणाच्या उजव्या पायाजवळ ठेवावे, मग त्याच्या उजव्या हातात आणि पवित्र्याच्या पूर्वेकडील टोकाजवळ ठेवावे.
या दिव्या इति मंत्रेण निक्षिपेत्पात्रवारितत् । इदं भो अर्घमित्युक्त्वा ह्यस्त्वर्घोत्तरतस्ततः
'या दिव्या' या मंत्राने झाकलेल्या भांड्यात ठेवावे आणि 'हे अर्घ्य आहे' असे म्हणून अर्घ्य दिल्यावर पुढील विधी करावेत.
पात्रे धृत्वाऽर्घतोयं च तत्पात्रं स्थापयेत्क्वचित् । अथ दत्त्वा करे तोयं यवैरेतानथार्चयेत्
अर्घ्याचे पाणी भांड्यात ठेवून, ते भांडे कुठेतरी ठेवावे; मग त्यांच्या हातात पाणी देऊन, यवांनी त्यांची पूजा करावी.
अर्चत प्रार्चत इति पृष्ट्वा चोत्तरतस्ततः । पादादिमूर्धपर्यन्तमभ्यर्च्य जलदस्ततः
'पूजा केली का?' असे विचारून, उत्तर मिळाल्यावर, पायापासून डोक्यापर्यंत पूजा करून, मग पाणी द्यावे.
गन्धद्वारेति मन्त्रेण तथेत्युक्त्वोत्तरस्ततः । पितॄणामर्चनं कुर्यादेवमेवापसव्यकम्
'गंधद्वार' या मंत्राने आणि 'तसेच' असे म्हणून पुढे जावे; मग पितरांची पूजा देखील अशाच प्रकारे, पण डाव्या खांद्यावर पवित्रा ठेवून करावी.
उपवीतं द्विजं कृत्वा कुशान्भग्नांस्तिलान्वितान् । वामजानुं भूमिगतं कृत्वा दद्यात्तदासनम् 5.117.
ब्राह्मणाला उपवीत घालून, तुटलेली कुशा आणि तीळ एकत्र करून, डावे गुडघे जमिनीला टेकवून त्याला आसन द्यावे.
दक्षिणाभिमुखो भूत्वा क्षणप्रश्नमथो वदेत् । दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु न्युब्जं पात्रत्रयं न्यसेत्
दक्षिणेकडे तोंड करून, क्षणभर विचारावे; मग दर्भाच्या दक्षिण टोकांवर तीन भांडी उलटी ठेवावीत.