कच्चित्तपःसमृद्धंवःकच्चिद्यज्ञःस्वनुष्ठितः । कच्चित्स्वदारनिरताःकच्चिदीशोभिपूज्यते
तुमचे तप उत्तम आहे ना? यज्ञ नीट होत आहेत ना? तुम्ही आपल्या पत्नीप्रती निष्ठावान आहात ना? परमेश्वराची पूजा होते आहे ना?
कच्चित्सुप्रजसोभार्याःकच्चित्सर्वंसुखोत्तरम्
तुमच्या पत्नीला चांगली संतती आहे ना? सर्व काही उत्तम आहे ना?
मुनय ऊचुः - त्वयि राजनि काकुत्स्थ सर्वं स्वस्थं तपस्विनाम् । गच्छामहे पदमितः किं वा त्वं मन्यसे नृप
मुनी म्हणाले - काकुत्स्थ राजाच्या राज्यात सर्व तपस्वी सुखी आहेत. आम्ही आता निघतो; राजन, तुझे मत काय?
राम उवाच- यस्य विप्राः प्रसीदंति तस्य शंभुः प्रसीदति । यस्य प्रसीदतीशानस्तस्य भद्रं भविष्यति
राम म्हणाला - जिथे ब्राह्मण संतुष्ट असतात तिथे शंभूही प्रसन्न होतो. जिथे ईश्वर प्रसन्न असतो तिथे नेहमीच मंगल घडते.
तत्कृत्वा भोजनमिह गंतुमर्हा अनंतरम् । अथेत्युक्त्वा मुनिगणाः कृत्वा भोजनमुत्तमम्
म्हणून येथे उत्तम भोजन करा आणि मग पुढे जा. असे म्हणून मुनीगणांनी उत्तम भोजन केले.
अभिवर्ध्यतमाशीर्भिर्हृष्टाः स्वं स्वं पदं ययुः । रामोऽपि परमप्रीतः सभार्यश्च सहानुजः
मुनींनी रामाला आशीर्वाद दिले आणि आनंदाने आपापल्या स्थानी गेले. रामही अत्यंत प्रसन्न मनाने पत्नी व भावासह राहिला.
अकंटकं स कृतवान्राज्यं सर्वजनप्रियः । शृणोत्येतदुपाख्यानं यः कश्चिदपि पातकी
त्याने काट्याविना राज्य केलं, सर्व लोकांना प्रिय झाला; आणि जो कोणी पापी जरी हे कथानक ऐकला,
सर्वपापविनिर्मुक्तः परं ब्रह्माधिगच्छति । न दुर्गतिर्भवेत्तस्य यश्चेदं स्मरते नरः
तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि परम ब्रह्म प्राप्त करतो; जो हा प्रसंग आठवतो, त्याच्यावर कधीही दुर्दैव येत नाही.
यश्चापि कीर्तयेत्तस्य एवमेतदुदीरितम्
आणि जो कोणी हे जसे सांगितले आहे तसे उच्चारतो—
सूत उवाच- भारद्वाजगृहे भुक्त्वा रामचंद्रः प्रसन्नधीः । मुनींद्र विष्णुसहितो वानरर्क्षसमन्वितः
सूतम्हणाला— भारद्वाजांच्या घरी भोजन करून, प्रसन्न मनाने रामचंद्र, विष्णू, ऋषिमुख्य आणि वानर-राक्षसांसह,
मेघच्छन्ने तथाकाशे मंदं चरति मारुते । तद्वनाभ्यंतरे क्वापि सुदेवगृहमुत्तमम्
मेघांनी आच्छादलेल्या आकाशाखाली, मंद वारा वाहत असताना, त्या वनाच्या आत कुठेतरी एक सुंदर, पुण्यवानांचे घर सापडले.
अष्टापदस्तंभयुतं हेमपट्टिककल्पितम् । मणिमौक्तिकसंयुक्तं राजतैः कलशैर्युतम्
त्या घराला आठ पाया असलेले खांब होते, सोन्याच्या पट्ट्यांनी सजलेले, रत्न आणि मोत्यांनी मढवलेले, आणि चांदीच्या कलशांनी शोभलेले.
पाटीरचंद्रकस्तूरीकुंकुमैः सुरभीकृतम् । कर्द्दमैर्जालकयुतं शकलोपरि संवृति
त्या घराच्या भिंती कापूर, चंदन, कस्तुरी आणि केशर यांच्या सुवासाने भरलेल्या होत्या; मातीने माखलेल्या जाळ्याच्या खिडक्या आणि वर टाइल्सने झाकलेले.
चंद्रजोत्स्नागमं सूर्य्या निरीक्ष्य मध्यभित्तिकम् । गृहांतर्भूतलं कृत्स्नं चंद्रपुष्परसोक्षितम्
मधल्या भिंतीतून चंद्रप्रकाश घरात येत होता, आणि घरातील संपूर्ण जमिनीवर चंद्रपुष्पांच्या रसाने शिंपडले होते.
दिगुदीची तथा कृत्स्नाभित्तिकल्पनवर्जिता । स्तंभेस्तंभे चित्रकारी स्वपादी परिकल्पितम्
उत्तर दिशेला कुठलीच भिंत नव्हती; प्रत्येक खांबावर कलाकाराने स्वतःचे पाय रंगवले होते.
शतहस्तांगणं तस्य स्फटिकोपरिकल्पितम् । गृहांगणाधिकच्छायः पारिजातमहीरुहः
त्या घराच्या अंगणाची लांबी शंभर हातांची होती, स्फटिकाने मढवलेली; आणि त्या घरापेक्षा मोठी सावली देणारे पारिजाताचे झाड होते.
कृत्स्नप्रावृतिकं तत्र निबिडं कदलीवनम् । कदलीवनसंयुक्तं केतकीवनसंवृतम्
तेथे घनदाट केळीचे बन होते, पूर्णपणे हिरवेगार, आणि त्याभोवती केतकीच्या फुलांची बनं होती.
मयूरनादबहुलं मंजुकूजन्मधुव्रतम् । पारावतगणध्वानं नानोपवनशोभितम्
त्या ठिकाणी मोरांचे आवाज, मधमाशांचा गोड गुंजन, आणि कबुतरांच्या थव्यांचा गडगडाट भरलेला होता, आणि अनेक बगिच्यांनी ते शोभलेले होते.
प्रासादशतसंबाधं मत्तकोकिलनादितम् । शाखालंबिमहारत्नशोभितानेकपादपम्
शेकडो प्रासादांनी भरलेले, मदमस्त कोकिळांच्या आवाजांनी गुंजणारे, आणि मोठ्या रत्नांनी लटकवलेल्या असंख्य वृक्षांनी सजलेले.
किन्नरीवनितागीतनादपूरितदिङ्मुखम् । अनेकारामसुभगं गौतमीतटमुत्तमम्
किन्नरी स्त्रियांच्या गाण्यांनी आणि संगीताने दिशादिशा भरलेल्या, अनेक रमणीय बगिच्यांनी आणि गौतमीच्या सुंदर काठीने ते शोभलेले होते.
भारद्वाजगृहं पुण्यमनंतगुणसेवितम् । रतिकंदर्पसंकाश दासीदासशतान्वितम्
भारद्वाजांचे घर पवित्र होते, अनंत गुणांनी समृद्ध, प्रेम आणि आनंदाने उजळलेले, आणि शेकडो नोकर-नौकरिणींनी भरलेले.
नानोपकरणोपेतं भारद्वाजगृहं शुभम् । तस्य चांतर्गतः सौधस्तत्रांतर्गृहवाटिकाः
भारद्वाजांचे शुभ घर विविध वस्तूंनी सजलेले होते; त्यात आतल्या बाजूला प्रासाद आणि बगिचे होते.
अष्टौ तन्मध्यतो ह्येकं गृहं परमशोभनम् । चतुर्दिक्षु महादेव गृहप्रासादशोभितम्
त्या आठ घरांच्या मध्यभागी एक अत्यंत सुंदर घर होते; चारही दिशांना, हे महादेव, प्रासादांनी आणि राजवाड्यांनी ते सजलेले होते.
प्रतिदेवगृहं श्यामा तौर्य्यत्रिकसुशोभितम् । स्वर्गस्थितवरस्त्रीणां विश्रामायैव कल्पितम्
प्रत्येक देवघर काळ्या वर्णाच्या स्त्रियांमुळे आणि सुंदर वाद्यत्रयींमुळे शोभून गेले होते; स्वर्गात वसणाऱ्या श्रेष्ठ स्त्रियांना विश्रांतीसाठी ते घरे बांधली होती.
भारद्वाजगृहाद्रामो निर्गत्याशेषसंयुतः । तस्यैव च महागेहं वनमध्यगतं त्वगात्
राम सर्वांच्या सोबत भारद्वाजांच्या घरातून बाहेर पडला आणि त्या वनाच्या मध्यभागी असलेल्या मोठ्या घराकडे गेला.
तदंतराच्छादितकंबलं तदा पृथक्स्थवस्त्रासनसंयुतं च । सिंहासनं मध्यगतं तथैकं मुन्यासनानेकगतं विवेश
तेथे, मध्यभागी असलेल्या सिंहासनावर, आतून चादरीने झाकलेले, वेगवेगळ्या वस्त्रांनी व आसनांनी सजवलेले, तसेच ऋषींसाठी अनेक आसने असलेले, राम गेला.
पौराणिकस्यानुपमासनांतरं भूपालहर्यृक्षवरासनं च । पौराणिकं पूर्वमथोपवेश्य ततो वसिष्ठं मुनिपुंगवांश्च
रामाने प्रथम पुराण सांगणाऱ्याला अप्रतिम आसनावर बसवले, मग राजे, वानर आणि अस्वलांना त्यांच्या त्यांच्या आसनांवर बसवले, आणि त्यानंतर वसिष्ठ व इतर श्रेष्ठ ऋषींना स्थान दिले.
नारायणं भूमिपतीन्कपींश्च नीचासनं च स्वयमाससाद । मेघावृतं व्योमदिशः प्रसन्नाः सुपुष्पमुर्वीतलमुप्तबीजम्
नारायण, राजे आणि वानर हे सर्व नीच आसनांवर बसले, आणि स्वतः रामाने आपले स्थान घेतले. आकाश दिशांना ढगांनी वेढले होते, पृथ्वी उजळली होती आणि फुलांनी भरलेल्या भूमीत बीजे पेरली गेली होती.
तदंगणं नोष्णमहो न शीतलं संतानपुष्पं दमपुष्पगंधि । शंभुं विलोक्याथ वचो बभाषे रामः कथां कीर्तय शंकरस्य
त्या अंगणात ना उष्णता होती ना थंडी, तिथे संयम आणि फुलांच्या सुगंधाने दरवळ होता. शंभूला पाहून राम म्हणाला, 'शंकराची कथा सांग.'
तृप्तिर्न जाता मुनिवर्य्य शृण्वतो माहेशमाख्यानमघौघनाशनम् । चकार किं वा ननु गौतमाश्रमे महेश्वरो देवगणाधिसंवृतः
हे श्रेष्ठ ऋषी, मी महेश्वराची पापांचा नाश करणारी कथा ऐकत असलो तरी मला समाधान होत नाही; गौतमाच्या आश्रमात देवांच्या समूहाने वेढलेल्या महेश्वराने काय केले हे सांग.