एके च शालां बभंजुर्गृहाणि चूर्णयामासुर्बालवृद्धस्त्रीजनादिकं सर्वमेव निजघ्नुः
काहींनी सभागृह फोडली, घरे चुरडली आणि लहान मुले, वृद्ध, स्त्रिया व इतर सर्वांना ठार केले.
अथैकं प्राकारं निर्जितमाज्ञाय रावण इंद्रजितं संदिदेश
मग एक तट जिंकला गेला हे कळताच रावणाने इंद्रजिताला आज्ञा दिली.
इंद्रजिता च युद्धं वानराः कृत्वा भीताः पलायिताश्च
वानरांनी इंद्रजिताशी युद्ध केले, पण घाबरून पळून गेले.
अथ हनूमानखिलं निर्गतमाज्ञाय रावणं ज्ञात्वा वानरानाहूय निर्भर्त्स्य सेनां महतीं कारयित्वा दशमुखं कल्पयित्वा मोदयामास
मग हनुमानाने, सर्वजण निघून गेले हे ओळखून, रावणाचा हेतू समजून, वानरांना बोलावले, त्यांना फटकारले, मोठी सेना उभी केली, दसमुखाविरुद्ध योजना आखली आणि सर्वांना आनंद दिला.
अथ खस्थ एवेंद्रजिद्युयुधे न च वानरास्तं दृष्टवंतः
मग इंद्रजित आकाशात राहून लढला, पण वानरांना तो दिसलाच नाही.
अथ हनूमज्जांबवंतौ खमुत्पत्य पर्वतशिखराभ्यामिन्द्रजितं निजघ्नतुः
मग हनुमान आणि जांबवान आकाशात उडी मारून, पर्वतशिखरांनी इंद्रजितावर प्रहार केला.
अथ भुविपपात तं लक्ष्मणश्च यमलोकगामिनं चकार
मग तो जमिनीवर पडला आणि लक्ष्मणाने त्याला यमलोकात पाठवले.
अथातिकायमहाकायौ वानरसैन्यं बहुशो हत्वा लक्ष्मणं पीडयित्वा रामेण संयुध्य सुग्रीवं कृत्वा हनूमज्जांबवद्भ्यां युयुधाते पराजितौ गृहीत्वा तौ च योद्धारावादाय रामसमीपं गत्वा रामाय न्यवेदयताम्
मग अतिकाय आणि महाकाय यांनी वानरसेनेतील अनेकांना मारले, लक्ष्मणाला त्रास दिला, रामाशी युद्ध केले, सुग्रीवाशी झुंजले, हनुमान आणि जांबवान यांच्याशी लढले; पराभूत होऊन पकडले गेले आणि त्या दोन्ही वीरांना रामाजवळ नेऊन सादर केले.
अतिकायमभाषत रामः
रामाने अतिकायाशी बोलायला सुरुवात केली.
रावणस्य मम युद्धं ब्रूहि सचिवानामन्येषां महाभयानां च
रावणासोबत, त्याच्या मंत्र्यांसोबत आणि इतर भयंकर योद्ध्यांसोबतचे युद्ध मला सांग.
अतिकाय उवाच- निश्चितमिदं पुरास्माभिः कार्यं सेनां विभागशः कृत्वा विद्युन्मालीनाम राक्षसो महाबलो विचित्रयोधी दर्शनादर्शनयोधी वानरैः सर्वैरेक एव युध्यते
अतिकाय म्हणाला, "हे सर्व आम्ही आधीच ठरवले होते. सेनेचे विभाग पाडले. विद्युत्माळी नावाचा बलवान राक्षस, अद्भुत योद्धा, दिसणारा आणि अदृश्य होणारा, सर्व वानरांशी एकटाच लढतो आहे."
अपरे च बलिनो महांतः शिक्षितास्त्राश्चागता आवां च युवाभ्यां युध्यावो रावणः पुष्पकमारुह्यापरभागेन त्वामेव निहनिष्यति
इतरही बलवान, मोठे, अस्त्रशस्त्र शिकलेले आले आहेत. आम्ही दोघे तुमच्याशी लढू; रावण पुष्पकावर बसून दुसऱ्या भागातून तुम्हाला ठार करील.
अन्ये च राक्षसाः कुंभकर्णमुखाश्चात्मरूपं कृत्वा त्वां परिवार्य गृहीत्वा सीतायै दर्शयित्वा तत्संनिधावेव हनिष्यति
कुंभकर्ण आणि इतर राक्षस तुझं रूप धारण करून तुला वेढून पकडतील, आणि सीतेसमोर तुला दाखवून तिथेच तिच्या डोळ्यांसमोर तुला ठार मारतील.
रामः प्राह अहो बलवतां किमसाध्यमेवं भवति दैवगतिः कुटिला सुग्रीवोऽतिकोपनः सक्रोधं दृष्ट्वा राममुवाच
राम म्हणाला, 'शूरांसाठी अशक्य असं काहीच नाही! नशीबाची वाट फारच वाकडी असते.' सुग्रीवाला हे ऐकून खूप राग आला आणि तो संतापून रामाकडे पाहून बोलला.
वध्यावेतौ न मोचनीयौ
हे दोघं मारायचेच आहेत; त्यांना सोडू नका.
रामः प्राहावध्यौ मोचनीयावेतौ वसनानि भूषणान्यानयेत्युक्तमात्रे हनूमता तान्यानीतानि रामस्ताभ्यां दत्तवान्
राम म्हणाला, 'हे दोघं मारायचे नाहीत; त्यांना सोडून द्या. त्यांचे कपडे आणि दागिने आणा.' हनुमानाला सांगितल्यावर त्याने ते लगेच आणले आणि रामाने ते दोघांना दिले.
नत्वा यदेतल्लंकाद्वारे दृश्यते दारुपंचवक्त्रं शुक्रेणोक्तमेतेन च्छिन्नेन रावणो हन्यते
नमस्कार करून तो म्हणाला, 'लंकेच्या दरवाजाजवळ जे लाकडी पाच तोंडांचं पुतळं दिसतं, ते जर तोडलं तर रावण मरेल असं शुक्राने सांगितलं आहे.'
अथ च दारुच्छेदनसमनंतरं पातालं गंतव्यमिति भार्गवभाषितं शासनं लिखितम्
आणि ते लाकूड तोडल्यानंतर लगेच पाताळात जायचं, असं भार्गवाने सांगितलं आणि लिहून ठेवलं आहे.
तस्मात्त्वमिदं दार्वेकप्रयत्नैकबाणनिपातेन पंचधाच्छिंधि ततस्तव शक्तिं ज्ञात्वा युद्धमतिदृढं कुर्वीमहि
म्हणून तू एकाच प्रयत्नात एक बाण मारून हे लाकडी पुतळं पाच तुकड्यांत विभाग, मग तुझी ताकद कळल्यावर आपण जोरात युद्ध करू.
अथ भार्गववचोविज्ञाय रामः पूर्वकोट्यां स्पर्शमात्रेण सज्यं कृत्वा धनुषि बाणं संयोज्य रक्षोभ्यां हनूमताश्रावयन्नेव बाणं मुमोच
मग भार्गवाचं बोलणं समजून रामाने पूर्व दरवाजाजवळ धनुष्याला फक्त स्पर्श करून ते सज्ज केलं, बाण लावला, आणि हनुमान व त्या दोन्ही राक्षसांना ऐकू येईल असं करून बाण सोडला.
बाणं धनुषश्चलितं तौ राक्षसौ बाणमार्गं निरीक्षमाणौ दारु बाणेन पंचधा च्छिन्नं निरीक्ष्य रामं व्यज्ञापयतामावयोः शिशवो रक्षणीयास्त्वयेति तथेत्याह रामः राक्षसौ लंकां प्रविष्टौ
बाण धनुष्यातून सुटला तेव्हा ते दोन्ही राक्षस बाणाचा मार्ग पाहत होते; बाणाने लाकूड पाच तुकड्यांत विभागलेलं पाहून त्यांनी रामाला विनंती केली, 'आमच्या मुलांचं रक्षण कर.' रामाने होकार दिला आणि ते राक्षस लंकेत गेले.
अथ प्राकारयुद्धं कर्तुं वानरा गत्वा सर्वतो वरणमात्रं हि पार्ष्णिभिः पादैर्जानुभिः करैः पृष्ठैश्च तलसमं कृत्वा द्वितीयप्राकारं गतास्तदा च रावणः समागत्य सर्वानेवेषुभिर्द्रावयित्वा तदनुगच्छन्राममगात्
मग वानरांनी प्राकारावर लढायला जाऊन, टाचा, पाय, गुडघे, हात आणि पाठ याने संपूर्ण किल्ल्याच्या भिंती सपाट केल्या आणि दुसऱ्या प्राकारापर्यंत पोहोचले. त्याच वेळी रावण आला, सर्वांना बाणांनी पिटाळलं आणि त्यांचा पाठलाग करत रामाकडे गेला.
अथ राममपि पंचभिर्बाणैर्विव्याध
मग त्याने रामालाही पाच बाणांनी जखमी केलं.
अथ रामो दशभिर्बाणै रावणं सव्रणं चकार
मग रामाने दहा बाणांनी रावणाला जखमी केलं.
अनयोरतिदारुणमन्योन्यं युद्धं बभूव
त्यांच्यात फार भयंकर युद्ध सुरू झालं.
रावणो दशभिर्बाणैर्विव्याध
रावणाने दहा बाणांनी हल्ला केला.
अथ रामबाणैश्च क्षतशरीरो राक्षसः पलायनपरोऽभवत्
मग रामाच्या बाणांनी जखमी झाल्यावर तो राक्षस पळू लागला.
वानरा लक्ष्मणश्च कोटिकोटिराक्षसानघ्नन्
वानर आणि लक्ष्मण यांनी कोट्यवधी राक्षसांचा संहार केला.
अथपरस्मिन्नहनि विभीषणो रावणं विचार्येदमुवाच
मग दुसऱ्या दिवशी विभीषणाने विचार करून रावणाला असं सांगितलं.
तृतीयोपायकालोऽयं चतुर्थं न विचारय । चतुर्थो विपरीतो न शस्तः शस्तार्थकारिणः
हा तिसऱ्या उपायाचा काळ आहे; चौथा उपाय विचारू नकोस. चौथा उपाय उलट आहे आणि योग्य गोष्टीसाठी योग्य नाही.