स चापि तदन्नं षड्रसोपेतं सौवर्णभाजनगतमीक्षमाणइवेतस्ततो विलोकयामास
त्या पाहुण्याने पाहिले की ते अन्न सहा रसांनी युक्त आणि सुवर्णाच्या भांड्यात ठेवलेले आहे; ते पाहून त्याने आजूबाजूला पाहिले.
तस्मिन्नेवावसरे सीता पद्मकिंजल्कप्रभेषदरुणवसनं बिभ्रती नीलकुटिलकुंतलैश्चलद्भिर्यूनां मनांस्याकर्षयद्भिः प्रेक्षमाणदृष्टिभग्नकलैरिव स्त्रीणां चित्तमीदृशमिति दर्शयद्भिरिवोपशोभित-ललाटानंगचापसुभ्रूपद्मपत्रारुणविलोचना तिलप्रसूननासामृदुस्निग्धरो मशकपोलानंतरा रक्तोष्ठराक्तासनमाणिक्यनिभदाडिमीदशना जपाकुसुमारुणाधरातिशोभितचिबुकाशुक्ति-कर्णासमदीर्घकंठातिमांसलवक्षाः पीनोद्भिन्नकुचकुड्मलानेकहारोपशोभिता सुभगाका-। रानतिमांसलबाहुलता मुग्धायतसमानांगुलिशिखापद्मारुणपल्लवाविविधबहुरत्नांगुलिभूषणामुष्टिग्राह्यमध्यासु रोमराजिगंभीरनाभिः पृथुजघनाकरिकरोरुस्तूणीरजंघासुपादकमला-नूपुरादि पादविभूषणा पादांगुलीभूषिता विकसितसौगंधिकं विदधती भुंजानमारीचस्य पुरतश्चागता
त्याच वेळी, सीता कमळाच्या केशरासारख्या लाल वस्त्रात, निळ्या कुरळ्या केसांनी तरुणांचे मन खेचणारी, तिच्या कटाक्षाने स्त्रियांचे हृदय मोडणारी, शोभिवंत कपाळ, मदनबाणासारख्या भुवया, कमळाच्या पाकळीसारखी डोळे, तिळाच्या फुलासारखी नाक, मऊ गाल, बिंब फळासारखे ओठ, डाळिंबाच्या दाण्यासारखे दात, जपाकुसुमासारखा ठसठशीत हनुवटी, शिंपल्यासारखे कान, लांब गळा, भरदार छाती, अनेक दागिन्यांनी सजलेली, गोड बांधा, मऊ हातपाय, कमळाच्या कळीसारख्या बोटा, विविध रत्नांच्या अंगठ्या, सुडौल कंबर, खोल नाभी, रुंद कंबरे, हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे मांड्या, कमळासारखे पाय, नूपूर व पैंजणांनी सजलेले, सुगंधी फुलांचा दरवळ सोडणारी, मारीचाच्या समोर आली.
वीक्ष्यासावचिंतयदेनां कथमपहरामि कथमालिंगामि कथमन्यत्किंचित्करोमीत्येवमवसरमलभमानस्तूष्णीमेव विनिर्गतः
तीला पाहून तो मनात म्हणाला, 'कसे तिला पळवू? कसे मिठी मारू? अजून काय करू?' पण संधी न मिळाल्याने तो गप्पच बाहेर गेला.
अथ देवा धनुःसज्जीकरणाय यतमाना अहंपूर्विकया विद्यमाना अन्योन्यतिरस्कारेण महेंद्रः प्राप धनुरुत्तमं प्रांतद्वयात्परं नावनमयितुं शशाक
मग सर्व देव धनुष्य सज्ज करण्यासाठी स्पर्धा करू लागले. प्रत्येकाने एकमेकांना मागे टाकण्याचा प्रयत्न केला. महेंद्र धनुष्यापर्यंत गेला, पण दोन्ही टोकांनाही वाकवू शकला नाही.
अथ सूर्यो धनुरादाय नमयन्नेव निपपात
मग सूर्याने धनुष्य उचलून वाकवायचा प्रयत्न केला, पण तो खाली पडला.
वायुर्बलवतां श्रेष्ठो जग्राहाजगवमथ स्वेनैव करेणोत्कर्षयन्नधः पपात धनुश्च वायोरुपरि पपात अहसंस्तदा सर्वे
वायू, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ, त्याने धनुष्य उचलले आणि स्वतःच्या हाताने ओढताना खाली पडला. धनुष्यही त्याच्यावर पडले. हे पाहून सर्वजण आश्चर्यचकित झाले.
एतस्मिन्नंतरे तुरगवरमारुह्य बाणासुरः सहस्रबाहुरनेकानेकशिरोभिर्दैत्यैः परिवृतः प्रह्लादसमेतो विदेहपुरीमाजगाम
तेवढ्यात बाणासुर, ज्याला हजार हात होते, तो उत्तम घोड्यावर बसून, अनेक डोक्यांचे असुर आणि प्रह्लादासोबत, विदेह नगरीत आला.
अथ स्वविभूषणोद्भासितां दिशं कुर्वन्स्वतेजसापयशसो देवताः कुर्वन्नानाविधगीतं शृण्वन्द्व्यंगुलमात्रेण शक्तो विरराम
मग स्वतःच्या तेजाने आणि दागिन्यांनी दिशांना उजळवून, देवांना वेगवेगळ्या गाण्यांना लावून, तो फक्त दोन बोटांच्या वेळापुरता थांबला.
प्रह्लादोबलिश्चैवधावातेऽथविरेमतुः
प्रह्लाद आणि बळीही धावत आले, पण मग ते मागे फिरले.
अथ राक्षसेषु तूष्णींभूतेषु राजानोऽतिबलिनः समागता ज्याबंधाशक्ता अपसृत्य तस्थुः
राक्षस गप्प बसले तेव्हा बलाढ्य राजे एकत्र आले, त्यांनी धनुष्य सजवलं, पण ते मागे सरकून उभे राहिले.
अथ ब्राह्मणाः समागताः
मग ब्राह्मण एकत्र जमले.
अथ विश्वामित्रो धनुरादाय एकांगुलपर्यंतं सज्यं कृत्वा विरराम निवृत्ताश्चापरे
मग विश्वामित्रांनी धनुष्य उचलून, एक बोटभर सजवलं आणि थांबले; बाकीचेही मागे हटले.
अथ दिनमात्रे धनुषि तूष्णींभूतेषु राघवः सहानुजैरागत्य धनुर्निरीक्ष्यास्पृशत्
मग एक दिवसभर धनुष्य तसेच राहिल्यावर, राघव आपल्या भावांसह आला, धनुष्य पाहिलं आणि त्याला स्पर्श केला.
अथ राजकुमाराः शतशः समागताः सर्वाभरणभूषिता धनुर्दृष्ट्वापस्पृशुर्न चालनक्षमाः
मग शेकडो राजकुमार, सर्व दागिन्यांनी मढलेले, एकत्र आले; त्यांनी धनुष्य पाहून त्याला स्पर्श केला, पण हलवू शकले नाहीत.
अथ दाशरथिप्रमुखाःकुमाराः समागताः
मग दशरथपुत्रांसह इतर राजकुमार एकत्र जमले.
अथ वेत्रझर्झरपाणयः समागमन्सर्वानेवापसारयामासुः
मग वेत्र आणि झर्झर हातात घेणारे सगळे एकत्र आले आणि सर्वांना बाजूला हटवले.
अथ रामो लक्ष्मरणहस्तं गृहीत्वा सर्वाभरणभूषितो धनुरासाद्य स्पृष्ट्वा नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य धनुरादायोद्दधार
मग राम, सर्व दागिन्यांनी मढलेला, लक्ष्मणाचा हात धरून, धनुष्याजवळ गेला, त्याला स्पर्श केला, नमस्कार केला, प्रदक्षिणा घातली, धनुष्य उचललं आणि वर धरलं.
तदादानसमये सर्व एवैत्य सहासमूचुः अत्र भग्ना महारथा इति
तेव्हा सगळेजण एकत्र येऊन हसत म्हणाले, 'इथे मोठे रथी पराभूत झाले.'
अथ स रामो धनुर्ज्यास्थानमवनमय्य धनुषि जानुं कृत्वा सज्यमेककरेणोत्पादयन्कोट्यामनामयत्
मग रामाने धनुष्याच्या दोरीचे स्थान धनुष्यावर ठेवून, गुडघा टेकवला, एक हाताने सजवलं आणि टोकाने वाकवलं.
अथसज्जीकृतं दृष्ट्वा सर्व एव नासाग्रन्यस्तांगुलयोऽभवन्
मग धनुष्य सजवलं पाहून, सगळ्यांनी आपली बोटं नाकाच्या टोकावर ठेवली.
रामोऽपि ज्यामन्वनादयत् । तेन नादेन सर्वेषां मनांसि क्षुभितान्यासन्
रामाने दोरी वाजवली; त्या आवाजाने सगळ्यांची मनं हलली.
रामेणसज्यितं धनुरिति सर्वत्र वादः संजातः
सर्वत्र चर्चा झाली, 'रामाने धनुष्य सजवलं.'
जनकोऽपि सीतां रामाय ददौ राजभिश्च युद्धं कृत्वा तान्निर्ज्जित्य स्वपुरीमागात्
जनकाने सीता रामाला दिली, राजांशी युद्ध करून त्यांना हरवून, आपल्या नगरीत परतला.
अथैकदा दशरथो रामं यौवराज्येभिषिच्य सुखी बभूव सर्वप्रजारंजनाच्च रामो राजानुमत इति सर्वप्रजावादोऽभूत्
एकदा दशरथाने रामाचा युवराज म्हणून अभिषेक केला, तो आनंदी झाला, आणि राम सर्व प्रजेला प्रिय असल्याने, 'राम राजा मान्य आहे' अशी सर्वत्र चर्चा झाली.
अथ कैकयदेशाधिपतितनया सुवेषा रामं राजानमसहमाना राजानमुवाच मम वरदानावसर इति राजाचिंतयत्किं देयमिति
मग कैकयी देशाच्या राजाची सुंदर पोशाखातील कन्या, रामाला राजा होताना पाहून सहन करू न शकता, राजाला म्हणाली, 'माझ्या मागणीचा वेळ आला आहे.' राजा मनात विचार करू लागला, 'काय द्यावं?'
देव्युवाच-। चतुर्दशवर्षाणि रामो वनं विशतु पालयतु राज्यं भरतः
राणी म्हणाली, 'रामाने चौदा वर्षे वनात जावं आणि भरताने राज्य सांभाळावं.'
राजानृतवचनदोषभयात्कथंकथमपि स्वीचकार
आपल्या शब्दाला तडा जाऊ नये म्हणून, राजा भीतीने तिची मागणी कसाबसा मान्य करतो.
अथ वसिष्ठं भावितयावोचत रामो वनाय निर्गच्छति अस्य किंवा भवेदिति विचार्य शुभाशुभं ब्रूहि
मग दुःखी मनाने, त्याने वसिष्ठांना विचारले, 'राम वनात जात आहे. याचा परिणाम काय होईल? नीट विचार करून, शुभ किंवा अशुभ काय ते सांगा.'
वसिष्ठो विचार्य सहर्षं राजानमुवाच
वसिष्ठांनी विचार करून आनंदाने राजाला सांगितले,
गत्वा वनं निखिलदानववीरहंता शंभोरनेकविधपूजनमातनोति । सीतावियोगरुषितः कपिसेनया च तीर्त्वोदधिं दशमुखं च निहंति रामः
राम वनात जाऊन सर्व राक्षसांचा नाश करेल; तो शंकराची अनेक प्रकारे पूजा करेल. सीतेपासून दूर झाल्याच्या दुःखाने, वानरसेनेच्या मदतीने समुद्र ओलांडून, दहा डोक्याच्या रावणाचा वध करेल.