शिवेति पदमुच्चार्य भस्मसंमंत्रयेत्सुधीः । सप्तवारमथादाय शिवायेति शिरः क्षिपेत्
'शिव' हे शब्द उच्चारून, सुज्ञाने भस्म मंत्रित करावे. सात वेळा ते घेऊन 'शिवाय' असे म्हणून डोक्यावर लावावे.
शंकराय मुखे प्रोक्तं सर्वज्ञाय हृदि क्षिपेत् । स्थाणवे नम इत्युक्त्वा गुह्ये चापि स्वयंभुवे
'शंकराय' असे म्हणून तोंडावर, 'सर्वज्ञाय' असे म्हणून हृदयावर, 'स्थाणवे नमः' असे म्हणून गुप्त स्थानी आणि 'स्वयंभुवे' असे म्हणून भस्म लावावे.
उच्चार्य पादयोः क्षिप्त्वा भस्मशुद्धमतः परम् । नमः शिवायेत्युच्चार्य सर्वांगोद्धूलनं स्मृतम्
शुद्ध केलेली भस्म पायांवर लावून, 'शिवाला नमस्कार' असे म्हणावे. असे केल्यावर सर्व अंग शुद्ध करण्याचा विधी पूर्ण होतो.
तदभावे तु दूर्वाः स्युस्तदभावे तु राजतम् । संध्योपास्तिं जपं देव्याः कृत्वा देवगृहं व्रजेत्
भस्म नसेल तर दुर्वा घ्याव्यात, त्या नसतील तर चांदी घ्यावी. संध्योपासना आणि देवीची जप पूर्ण करून मग देवळात जावे.
देववेदिमथो वापि कल्पितं स्थंडिलं तु वा । मृण्मयं कल्पितं शुद्धं पद्मादिरचनायुतम्
देवाच्या वेदीवर, किंवा तयार केलेल्या चौथऱ्यावर, किंवा मातीच्या स्वच्छ आणि कमळादी रचना असलेल्या जागेत पूजा करावी.
चातुर्वर्णक रंगैश्च श्वेतेनैकेन वा पुनः । विचित्राणि च पद्मानि स्वस्तिकादि तथैव च
चार रंगांच्या रंगांनी किंवा फक्त पांढऱ्या रंगाने, वेगवेगळ्या कमळांच्या, स्वस्तिकासारख्या रचना कराव्यात.
उत्पलादि गदा शंख त्रिशूलं डमरुं तथा । सरोक्तपंचप्रासादं शिवलिंगमथैव च
नीलकमळ व इतर फुलांची, गदा, शंख, त्रिशूळ, डमरू, पाच शिखरांची आणि शिवलिंगाची चित्रे काढावीत.
सर्वकामफलं वृक्षं कुलकं कोलकं तथा । षट्कोणंचत्रिकोणंचनवकोणमथापिवा
सर्व इच्छा पूर्ण करणारे झाड, गट, लहान ढिगारे, सहा कोपऱ्याचे, त्रिकोणी, नवकोनी अशा रचना कराव्यात.
कोणद्वादशकांदोलां पादुकाव्यजनानि च । चामरच्छत्रयुगलं विष्णुब्रह्मादिकं तथा
बारा कोपऱ्याच्या झुला, पादत्राणे, पंखे, चामर, छत्रीची जोडी, विष्णू, ब्रह्मा इत्यादींची चित्रे काढावीत.
चूर्णैर्विरचयेद्वेद्यां धीमान्देवालयेऽपि वा । यत्रापि देवपूजा स्यात्तत्रैवं कल्पयेद्बुधः
बुद्धिमान माणसाने वेदीवर किंवा देवळात रंगांची सजावट करावी. जिथे देवाची पूजा होते तिथे असेच करावे.
स्वहस्तरचितं मुख्यं क्रीतं चैव तु मध्यमम् । याचितं तु कनिष्ठं स्याद्बलात्कारमथाधमम्
स्वतःच्या हाताने केलेले श्रेष्ठ, विकत घेतलेले मध्यम, मागून मिळवलेले कनिष्ठ, आणि जबरदस्तीने घेतलेले सर्वात खालचे मानले जाते.
अर्हेषु यत्त्वनर्हेषु बलात्कारात्तु निष्फलम् । रक्तशालि जपा स्थाण कलमासित रक्तकैः
योग्य पात्राला दिले तर फळ मिळते, अयोग्याला जबरदस्तीने दिले तर ते निष्फळ ठरते. रक्तशाली, जपाकुसुम, उभ्या धान्याचे कण, काळे वाटाणे आणि लाल वस्तू वापराव्यात.
तंदुलैर्व्रीहिमात्रोत्थैः कर्णैश्चैव यथाक्रमम् । उत्तमैर्मध्यमैश्चैव कथितैरधमैस्तथा
तांदूळ, ज्वारी, आणि त्यांच्या कणसांसह, योग्य त्या प्रमाणात, उत्तम, मध्यम आणि कनिष्ठ असे धान्य वापरावे.
पद्मादिस्थापनैरेव तत्सम्यग्यागमाचरेत् । प्रागुत्तरमुखो वापि यदि वा प्राङ्मुखो भवेत्
कमळ वगैरे ठेवून, योग्य पद्धतीने शास्त्रानुसार पूजा करावी. पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, शक्य असेल तर पूर्वेकडे तोंड करून बसावे.
आसनं च प्रवक्ष्यामि यथादृष्टं यथाश्रुतम् । कौशं चार्म्मं चैलतुल्यं दारवं ताडपत्रकम्
आता मी आसन कसे असावे ते सांगतो: कुशा, कातडी, कापड, लाकूड किंवा ताडपत्र यापासून आसन बनवावे.
कांबलं कांचनं चैव राजतं ताम्रमेव च । गोकरीषार्कजैर्वापि आसनं परिकल्पयेत्
कांबळे, सोने, चांदी, तांबे, गायीच्या शेणाचे किंवा उन्हात वाळवलेल्या मातीचे आसनही तयार करता येते.
वैयाघ्रं रौरवं चैव हारिणं मार्गमेव च । चार्मं चतुर्विधं ज्ञेयमथ बंधुकमेव च
वाघाची कातडी, रानडुक्कराची कातडी, हरिणाची कातडी किंवा रस्त्यावर सापडलेल्या प्राण्याची कातडी — अशी चार प्रकारची कातडी आणि बांधुक असे आसन ओळखावे.
यथासंभवमेतेषु ह्यासनं परिकल्पयेत् । कृतपद्मासनो वापि स्वास्तिकासन एव च
जशी उपलब्धता असेल तशी या सर्वांपासून आसन तयार करावे. पद्मासन किंवा स्वस्तिकासन घालावे.
दर्भभस्मसमासीनः प्राणानायम्य वाग्यतः । तावत्स देवतारूपो ध्यानं चान्तः समाचरेत्
दर्भ आणि भस्मावर बसून, श्वास आणि वाणी नियंत्रित करून, जोपर्यंत देवतेचे रूप मनाशी धरले जाते तोपर्यंत ध्यान करावे.
शिखांते द्वादशांगुल्ये स्थितं सूक्ष्मतनुं शिवम् । अंतश्चरंतं भूतेषु गुहायां विश्वमूर्तिषु
शिखेच्या टोकापासून बारा बोटांवर, सूक्ष्म स्वरूपातील शिव राहतो, जो सर्व प्राण्यांमध्ये, गुहेत, आणि विश्वरूपांत फिरतो.
सर्वाभरणसंयुक्तमणिमादि गुणान्वितम् । ध्यात्वा तं धारयेच्चित्ते तद्व्याप्त्या पूरयेत्तनूम्
सर्व प्रकारच्या दागिन्यांनी आणि मौल्यवान रत्नांनी सुशोभित अशा त्या रूपाचा मनात ध्यान करून, ते रूप मनाशी घट्ट धरावं आणि त्याच्या प्रकाशानं आपलं संपूर्ण शरीर व्यापून जावं.
तया दीप्त्या शरीरस्थं पापं नाशमुपागतम् । स्वर्णं पारदसंपर्काद्रक्तं श्वेतं यथा भवेत्
त्या तेजामुळे शरीरात असलेलं पाप नष्ट होतं, जसं सोनं पारदाच्या स्पर्शानं किंवा लाल रंग पांढरं होतं.
तद्द्वादशदलावृत्तमष्टपंचत्रिरेव वा । परिकल्प्यासनं शुद्धं तत्र लिंगं निधाय च
बारा, आठ किंवा पंधरा पाकळ्यांचं शुद्ध आसन मनात ठरवावं आणि त्यावर लिंगाची स्थापना करावी.
गुहास्थितं महेशानं लिंगे संचिंतयेत्तथा । शोधिते कलशे तोयं शोधितं गंधवासितम्
गुहेत असलेल्या महेशानाचं लिंगात ध्यान करावं; आणि शुद्ध केलेल्या पात्रात, सुवासिक केलेलं शुद्ध पाणी ठेवावं.
सुगंधपुष्पं निक्षिप्य प्रणवेनाभिमंत्रितम् । प्राणायामश्च प्रणवः शूद्रेषु न विधीयते
सुगंधी फुलं ठेवून, त्यावर प्रणव मंत्रानं अभिमंत्रण करावं; पण प्राणायाम आणि प्रणव मंत्र शूद्रांसाठी सांगितलेले नाहीत.
प्राणायामपदे ध्यानं शिवेत्योङ्कारमंत्रणम् । गंधपुष्पाक्षतादीनि पूजाद्रव्याणि यानि च
प्राणायामाच्या वेळी ध्यान करावं आणि 'शिव' किंवा 'ॐ' असा मंत्र म्हणावा; पूजेसाठी लागणारी सुवास, फुलं, अक्षता इत्यादी वस्तू तयार ठेवाव्यात.
तानि स्थाप्य समीपे तु ततः संकल्पयिष्यते । शिवपूजां करिष्यामि शिवतुष्ट्यर्थमेव च
त्या सर्व वस्तू जवळ ठेवून, 'मी शिवाची पूजा करणार आहे, शिवाला प्रसन्न करण्यासाठी' असा संकल्प करावा.
इति संकल्पयित्वा तु तत आवाहनादिकम् । कृत्वा तु स्नानपर्यंतं ततः स्नानं प्रकल्पयेत्
असा संकल्प केल्यानंतर, आवाहन वगैरे विधी करून, स्नानापर्यंतची क्रिया पूर्ण करावी आणि मग स्नानाची व्यवस्था करावी.
नमस्तेत्यादिमंत्रेण शतरुद्रियविधानतः । अविच्छिन्ना तु या धारा मुक्तिधारेति कीर्तिता
'नम:' या मंत्राने, शतरुद्रीय पद्धतीने, जी अखंड धारा वाहते तिला 'मोक्षधारा' असं म्हटलं जातं.
तया यः स्नापयेन्मासं जपन्रुद्रमुपांशु वा । एकवारं त्रिवारं च पंच सप्त नवापि वा
जो व्यक्ती त्या धारेने, रुद्र जप मनात किंवा हळू आवाजात, एकदा, तीन, पाच, सात किंवा नऊ वेळा म्हणत, महिना भर लिंगाचं अभिषेक करतो,