हूयते सर्वयज्ञेषु स भवान्किं जपिष्यति । रचितांजलयः सर्वे त्वामेवैकमुपासते
'तुम्ही प्रत्येक यज्ञात आवाहिले जाता; मग तुम्हाला जप करण्याची काय गरज आहे? सर्वजण हात जोडून फक्त तुमचीच उपासना करतात.'
स भवान्देवदेवेश कस्मै वा रचितांजलि । नमस्कारादि पुण्यानां फलदस्त्वं महेश्वर
'देवतांचा स्वामी, हात जोडून नमस्कार कुणाला करावा? महेश्वर, नमस्कारासारख्या पुण्य कर्मांचे फळ देणारे तुम्हीच आहात.'
तव कः फलदो वंद्यः को वा त्वत्तोधिको वद । शंकर उवाच- ध्याये न किंचिद्गोविंद न नमस्येह किंचन
'तुमच्यापेक्षा श्रेष्ठ, वंदनीय आणि फळ देणारा असा कोण आहे? सांगा.' शंकर म्हणाले—'गोविंदा, मी कोणत्याही गोष्टीचे ध्यान करत नाही, इथे कोणालाही नमस्कार करत नाही.'
नोपास्ये कंचन हरे न जपिष्येह किंचन । किंतु नास्तिकजंतूनां प्रवृत्त्यर्थमिदं मया
'हरी, मी कोणाचीही उपासना करत नाही, इथे काहीही जप करत नाही; पण हे सर्व मी नास्तिक लोकांच्या वर्तनासाठी करतो.'
दर्शनीयं हरे ते स्युरन्यथा पापकारिणः । तस्माल्लोकोपकारार्थमिदं सर्वं कृतं मया
'हरी, त्यांना हे पाहता यावे म्हणून मी असे करतो, नाहीतर ते पाप करायला लागतील; म्हणून लोकांच्या भल्यासाठी हे सर्व मी केले आहे.'
ओमित्युक्त्वा हरिरथ तं नत्वा समतिष्ठत । अथ ते गौतमगृहं प्राप्ता देवगणर्षयः
मग 'ॐ' असे उच्चारून, हरिने त्यांना वंदन केले आणि उभा राहिला; त्यानंतर सर्व देव आणि ऋषी गौतमांच्या घरी आले.
सर्वे पूजामथो चक्रुर्देवदेवे पिनाकिने । देवो हनूमता सार्द्धं गायन्नास्ते रघूत्तम
तेव्हा सर्वांनी देवांचा देव पिनाकी यांची पूजा केली; देव हनुमानासोबत बसून गाणे गात राहिला, हे रघुकुळश्रेष्ठ.
पञ्चाक्षरीं महाविद्यां सर्व एव तदा जपन् । हनूमत्करमालंब्य देव्यभ्याशं गतो हरः
त्या वेळी सर्वजण पंचाक्षरी महाविद्या जपत होते; हरा, हनुमानाचा हात धरून, देवीजवळ गेला.
एकशय्यासमासीनौ तावुभौ देवदंपती । गायन्नास्ते स हनुमांस्तुंबुरुर्नारदस्तथा
ते दोघे देवदांपत्य एकाच पलंगावर बसले होते; हनुमान, तुम्बुरू आणि नारद गाणे गात राहिले.
नानाविधिविलासांश्च चकार परमेश्वरः । आहूय पार्वतीमीश इदं वाक्यमुवाच ह
परमेश्वराने अनेक प्रकारचे खेळ केले; पार्वतीला बोलावून, ईशाने असे शब्द सांगितले.
श्रीसदाशिव उवाच- रचयिष्यामि धम्मिल्लमेहि मत्पुरतः शुभे । देव्याह न च युक्तं तद्भर्त्राशुश्रूषणं स्त्रियः
श्री सदाशिव म्हणाले—'शुभे, मी तुझ्या समोर तुझे केस मोकळे करून बांधीन.' देवी म्हणाली, 'पतीने पत्नीची सेवा करणे योग्य नाही.'
केशप्रसाधनकृतावनर्थांतरमापतेत् । केशप्रसाधने देव तत्वं सर्वं न चेप्सितम्
'पतीने केस विंचरणे हे अशुभ मानले जाते; देवा, मला केसांची सजावट तुझ्याकडून नको आहे.'
अथ बंधे कृते पश्चादंसप्रांतप्रमार्जनम् । तनोश्चरमसंलग्न केशपुष्पादिमार्जनम्
मग केस बांधून झाल्यावर, खांद्याच्या टोकांवरचे स्वच्छ करणे, आणि शरीराला चिकटलेले केस, फुले वगैरे काढणे हे होते.
एतस्मिन्वर्तमाने तु महात्मानो यदागमन् । तदा किमुत्तरं वाच्यं तव देवादिवंदिनः
हे चालू असताना, जेव्हा मोठ्या आत्म्यांचे आगमन झाले, तेव्हा देव आणि स्तुती करणाऱ्यांना तू काय उत्तर द्यावे?
नायांति चेदथ विभो भीतिर्नाशमुपेष्यति । एवं हि भाषमाणां तां करेणाकृष्य शंकरः
'जर ते आले नाहीत, तर भयामुळे नाश होईल.' असे बोलताना शंकरांनी तिचा हात धरून तिला जवळ ओढले.
स्वोर्वोस्तां स्थापयित्वैव विस्रस्य कचबंधनम् । विभज्य च कराभ्यां स प्रससार नखैरपि
आपल्या मांडीवर तिला बसवून, केसांचा गुंता मोकळा केला; दोन्ही हातांनी विभागून, नखांनी ते नीट पसरवले.
विष्णुदत्तां पारिजातस्रजं कचगतामपि । कृत्वा धम्मिल्लमकरोदथ मालां करागताम्
विष्णूने दिलेली पारिजाताची माळ तिच्या केसात असतानाही, त्याने तिचे केस नीट बांधून ती माळ तिच्या हातात ठेवली.
मल्लिकास्रजमादाय बबंध कचबंधने । कल्पप्रसूनमालां च ब्रह्मदत्तां महेश्वरः
मल्लिकेची माळ घेऊन त्याने तिच्या केसात गुंफली आणि ब्रह्मदेवाने दिलेली कल्पवृक्षाची फुलांची माळही महादेवाने ठेवली.
पार्वतीवसने गूढगंधाढ्ये च समादधात् । अथांसपृष्ठसंलग्नमार्जनं कृतवान्विभुः
पार्वतीच्या वस्त्रात, गुप्त सुगंध असलेल्या ठिकाणी, त्याने ती ठेवली आणि मग प्रभूने तिच्या खांद्यामागे एक स्वच्छतेसाठीचा कापड बांधला.
श्लथनीवेरधो देव्या वस्त्रवेष्टेरधोगतः । देवः किमिदमित्युक्त्वा नीवीबंधं चकार ह
देवीचे खालील वस्त्र सैल होऊन खाली सरकले होते; ते पाहून देव म्हणाला, 'हे काय?' आणि मग तिने कंबरपट्टा घट्ट बांधला.
नासाभूषणमेतत्ते पश्यामि स मदात्ततः । इत्युक्त्वा स्वयमादाय विच्छायं मौक्तिकं सती
'हे तुझे नाकातील दागिने आहे, मी पाहते,' असे म्हणून सतीने स्वतः मोती घेतला आणि त्याची नीट पाहणी केली.
हरिद्रायाः समायोगे मुक्ताफलमदीप्तिमत् । इदं हि ध्रियतां मुक्ताफलं मम तव प्रियम्
हळदीसोबत मिळाल्यावर मोत्याला तेज येते; 'हा मोती, जो मला प्रिय आहे, तो तूच ठेव,' असे तिने सांगितले.
पार्वत्युवाच- अहो त्वन्मंदिरं शंभो सर्ववस्तुसमृद्धिमत् । पूर्वमेव मया सर्वं वस्तुज्ञातं विभूषणैः
पार्वती म्हणाली, 'शंभो, तुझे घर सर्व प्रकारच्या संपत्तीने भरलेले आहे; तुझ्या दागिन्यांमुळे मी आधीच तुझ्याकडील सर्व वस्तू ओळखल्या आहेत.'
अहो द्रविणसंपत्तिर्भूषणैरवगम्यते । शिरोविभूषितं देव ब्रह्मशीर्षस्य मालया
'खरंच, माणसाची संपत्ती त्याच्या दागिन्यांवरून कळते; प्रभो, तुझ्या डोक्यावर ब्रह्मदेवाच्या शिरोमाल्याने शोभा आली आहे.'
नरकस्य तथा माला वक्षःस्थलविभूषणम् । शेषश्च वासुकिश्चैव सविषौ तव कंकणे
'नरकाची माळ तुझ्या छातीचे अलंकार आहे; शेष आणि वासुकी, दोघेही विषयुक्त, हे तुझे कडे आहेत.'
दिशोंऽबरे जटा केशा भसितं चांगरागकम् । महोक्षो वाहनं गोत्रं कुलं चाज्ञातमेव च
'दिशा आणि आकाश हे तुझे जटाजूट आणि केस आहेत, राख हे तुझ्या अंगाचे लेप आहे; मोठा बैल तुझे वाहन आहे, तुझा कुळ आणि घराणे कोणालाच माहीत नाही.'
ज्ञायेते पितरौ नैव विरूपाक्षं तथा वपुः । एवं वदंतीं गिरिजां विष्णुः प्राहाति कोपनः
'तुझे आई-वडील कोण आहेत हे कळत नाही, तुझा खरा रूपही ओळखता येत नाही, हे त्रिनेत्री.' अशी गिरिजा बोलत असताना, विष्णू रागावून म्हणाला:
किमर्थं निंदसे देवि देवदेवं जगत्पतिम् । त्यक्ष्ये प्राणान्प्रियान्भद्रे तव नूनमसंयमम्
'देवी, तू देवांचा देव, जगाचा स्वामी यांची निंदा का करतेस? हे शुभे, मी आपले प्राण सोडीन, कारण तुझ्यात संयम नाही.'
यत्रेशनिंदनं भद्रे तत्र नो मरणं व्रतम् । इत्युक्त्वाथ नखाभ्यां हि हरिश्छेत्तुं शिरोगतः
'जिथे ईशाची निंदा होते, तिथे आमच्यासाठी मृत्यूचे व्रत आहे.' असे म्हणून हरिने आपल्या नखांनी स्वतःचे डोके कापण्याचा प्रयत्न केला.
महेशस्तु करं गृह्य प्राह मा साहसं कृथाः । पार्वतीवचनं सर्वं प्रियं मम तवाप्रियम्
मग महेशाने त्याचा हात धरून सांगितले, 'अशी घाई करू नकोस; पार्वतीचे सर्व बोल मला आवडले, पण तुला ते अप्रिय वाटले.'