गृहाण देव तांबूलमित्युक्तवचने मुनौ । कपे गृहाण तांबूलं प्रयच्छ मम खंडकान्
मुनीने म्हणताच, "देवा, तांबूल घ्या," वानर म्हणाला, "तांबूल घ्या आणि माझे तुकडे मला द्या."
उवाच वानरो नास्ति मम शुद्धिर्महेश्वर । अनेकफलभुक्तत्वाद्वानरस्तु शुचिः कथम्
वानर म्हणाला, "महेश्वरा, मी शुद्ध नाही; अनेक फळं खाल्ल्यामुळे वानर कसा शुद्ध असू शकतो?"
सदाशिव उवाच-। मद्वाक्यादखिलं शुद्ध्येन्मद्वाक्यादमृतं विषम् । मद्वाक्यादखिला वेदा मद्वाक्याद्देवतादयः
सदाशिव म्हणाले, "माझ्या वचनाने सर्व काही शुद्ध होतं; माझ्या वचनाने अमृतही विष होतं; माझ्या वचनावरूनच सर्व वेद आणि देवताही आहेत."
मद्वाक्याद्धर्मविज्ञानं मद्वाक्यान्मोक्ष उच्यते । पुराणान्यागमाश्चैव स्मृतयो मम वाक्यतः
"माझ्या वचनाने धर्माचं ज्ञान मिळतं; माझ्या वचनाने मोक्ष सांगितला जातो; पुराणं, आगम आणि स्मृती सुद्धा माझ्या वचनानेच निर्माण झाले आहेत."
अतो गृहाण तांबूलं मम दद्याः सुखंडकान् । हरिर्वामकरेणादात्तांबूलं पूगखंडकम्
"म्हणून तांबूल घ्या आणि मला तुकडे द्या." हरिने डाव्या हाताने तांबूल आणि सुपारी घेतली.
ततः पत्राणि संगृह्य ततः खंडान्समर्पयत् । कर्पूरमग्रतो दत्तं गृहीत्वाऽभक्षयच्छिवः
मग पानं गोळा करून तुकडे दिले; पुढे कर्पूर ठेवला, तो शिवाने उचलून खाल्ला.
देवे तु कृततांबूले पार्वती मंदराचलात् । जया विजययोर्हस्तं गृहीत्वाऽऽयान्मुनेर्गृहम्
देवाने तांबूल खाल्ल्यावर पार्वतीने जया आणि विजयाच्या हाताला धरून मंदार पर्वतावरून मुनीच्या घरी गेली.
देवपादौ ततो नत्वा विनम्रवदनाऽऽभवत् । उन्नमय्य मुखं तस्या इदमाह त्रिलोचनः
मग देवीच्या पायाला वाकून ती नम्र झाली; तिने आपलं मुख वर केलं, तेव्हा त्रिनेत्री तिला बोलली.
त्वदर्थं देवदेवेशि अपराधः कृतो मया । यत्त्वां विहाय भुक्तं हि तथान्यच्छृणु सुंदरि
"देवतांच्या देवी, तुझ्या साठी मी अपराध केला; मी तुझ्याशिवाय खाल्लं, अजून एक गोष्ट सांगतो, सुंदरि, ती ऐक."
अथ स्वमंदिरे स्थाप्य देवदेवविवर्जिते । सर्वबंधविमुक्ते च महदेनो मया कृतम्
"मी तुला माझ्या घरी ठेवून, देवाधिदेवांनी सोडून दिलेल्या आणि सर्व नातलगांपासून मुक्त केलेल्या तुला, मोठा पाप केला आहे."
क्षंतुमर्हसि देवेशि त्यक्तकोपा विलोकय । न बभाषैवमुक्त्वा सा अरुंधत्या हि निर्ययौ
"देवी, तू राग सोडून मला क्षमा कर. असं म्हणून ती काही न बोलता अरुंधतीसोबत बाहेर गेली."
निर्गच्छंतीं मुनिर्ज्ञात्वा दंडवत्प्रणनाम च । तदारभ्य महेशाय दंडप्रणति संस्तुतिम्
ती बाहेर जात असल्याचं पाहून मुनीने दंडवत घातला; त्या वेळेपासून महेश्वराला दंडवत घालून स्तुती करू लागला.
कुर्यादुवाच च शिवा गौतम त्वं किमिच्छसि । गौतम उवाच- कृतकृत्योस्मि देवेशि यदि देयो वरो मम
मग शिवा म्हणाली, "गौतम, तुला काय हवं आहे?" गौतम म्हणाला, "देवी, मी कृतार्थ झालो आहे; जर वर द्यायचा असेल तर—"
मन्मंदिरे महाभागे भोक्तुमर्हसि सांप्रतम् । देव्युवाच- भोक्ष्यामि तव गेहेहं शंकरानुमता मुने
"महाभाग्यवती, आता तू माझ्या घरी जेवायला हवीस." देवी म्हणाली, "शंकरांच्या संमतीने मी तुझ्या घरी जेवीन, मुनी."
गत्वेशं गौतमो विप्रो लब्धानुज्ञः पुनर्गतः । भोजयामास गिरिजां देवीं चारुंधतीं तथा
परवानगी मिळाल्यावर गौतम ब्राह्मण गेला आणि पुन्हा परत आला; त्याने गिरिजा देवी आणि अरुंधतीला जेवायला घातलं.
भुक्त्वाथ पार्वती सर्वं गंधपुष्पसभूषणा । सहानुचरकन्याभिः सहस्राभिर्हरं ययौ
पार्वतीने सर्व जेवल्यावर, सुगंधी फुलांनी सजून, हजारो सेविका कन्यांसह ती हराकडे गेली.
अथाह शंकरो देवीं गच्छ गौतममंदिरम् । संध्योपास्तिमहं कृत्वा आगच्छामि पुनर्गृहम्
मग शंकर म्हणाले, "देवी, गौतमाच्या घरी जा; मी संध्योपासना करून पुन्हा घरी येतो."
इत्युक्ता प्रययौ देवी गौतमस्यैव मंदिरम् । संध्यावंदनकामाश्च सर्वएव विनिर्गताः
असं सांगितल्यावर देवी गौतमाच्या घरी गेली; संध्यावंदन करायला इच्छुक सगळेजणही निघून गेले.
कृतसंध्यास्तटाके तु महेशाद्यास्तु कृत्स्नशः । अथोत्तरमुखः शंभुर्न्यासं कृत्वा जजाप ह
तळ्याजवळ संध्यावंदन करून महेश व इतर सर्व देवांनी पूर्णपणे ती पूजा केली. मग महेशाने उत्तर दिशेकडे तोंड करून, योग्य विधी करून जप सुरू केला.
अथविष्णुर्महातेजा महेशमिदमब्रवीत् । सर्वैर्नमस्यते यस्तु सर्वैरेव समर्च्यते
तेव्हा तेजस्वी विष्णूने महेशाला म्हटले, 'जो सर्वांच्या वंदनेस पात्र आहे, ज्याची सर्वजण पूजा करतात—'
हूयते सर्वयज्ञेषु स भवान्किं जपिष्यति । रचितांजलयः सर्वे त्वामेवैकमुपासते
'तुम्ही प्रत्येक यज्ञात आवाहिले जाता; मग तुम्हाला जप करण्याची काय गरज आहे? सर्वजण हात जोडून फक्त तुमचीच उपासना करतात.'
स भवान्देवदेवेश कस्मै वा रचितांजलि । नमस्कारादि पुण्यानां फलदस्त्वं महेश्वर
'देवतांचा स्वामी, हात जोडून नमस्कार कुणाला करावा? महेश्वर, नमस्कारासारख्या पुण्य कर्मांचे फळ देणारे तुम्हीच आहात.'
तव कः फलदो वंद्यः को वा त्वत्तोधिको वद । शंकर उवाच- ध्याये न किंचिद्गोविंद न नमस्येह किंचन
'तुमच्यापेक्षा श्रेष्ठ, वंदनीय आणि फळ देणारा असा कोण आहे? सांगा.' शंकर म्हणाले—'गोविंदा, मी कोणत्याही गोष्टीचे ध्यान करत नाही, इथे कोणालाही नमस्कार करत नाही.'
नोपास्ये कंचन हरे न जपिष्येह किंचन । किंतु नास्तिकजंतूनां प्रवृत्त्यर्थमिदं मया
'हरी, मी कोणाचीही उपासना करत नाही, इथे काहीही जप करत नाही; पण हे सर्व मी नास्तिक लोकांच्या वर्तनासाठी करतो.'
दर्शनीयं हरे ते स्युरन्यथा पापकारिणः । तस्माल्लोकोपकारार्थमिदं सर्वं कृतं मया
'हरी, त्यांना हे पाहता यावे म्हणून मी असे करतो, नाहीतर ते पाप करायला लागतील; म्हणून लोकांच्या भल्यासाठी हे सर्व मी केले आहे.'
ओमित्युक्त्वा हरिरथ तं नत्वा समतिष्ठत । अथ ते गौतमगृहं प्राप्ता देवगणर्षयः
मग 'ॐ' असे उच्चारून, हरिने त्यांना वंदन केले आणि उभा राहिला; त्यानंतर सर्व देव आणि ऋषी गौतमांच्या घरी आले.
सर्वे पूजामथो चक्रुर्देवदेवे पिनाकिने । देवो हनूमता सार्द्धं गायन्नास्ते रघूत्तम
तेव्हा सर्वांनी देवांचा देव पिनाकी यांची पूजा केली; देव हनुमानासोबत बसून गाणे गात राहिला, हे रघुकुळश्रेष्ठ.
पञ्चाक्षरीं महाविद्यां सर्व एव तदा जपन् । हनूमत्करमालंब्य देव्यभ्याशं गतो हरः
त्या वेळी सर्वजण पंचाक्षरी महाविद्या जपत होते; हरा, हनुमानाचा हात धरून, देवीजवळ गेला.
एकशय्यासमासीनौ तावुभौ देवदंपती । गायन्नास्ते स हनुमांस्तुंबुरुर्नारदस्तथा
ते दोघे देवदांपत्य एकाच पलंगावर बसले होते; हनुमान, तुम्बुरू आणि नारद गाणे गात राहिले.
नानाविधिविलासांश्च चकार परमेश्वरः । आहूय पार्वतीमीश इदं वाक्यमुवाच ह
परमेश्वराने अनेक प्रकारचे खेळ केले; पार्वतीला बोलावून, ईशाने असे शब्द सांगितले.