वासुदेवो मर्दलं च कराभ्यामिदमाहनत् । अवगाहंश्चतुर्वक्त्रस्तुंबुरुर्मुखरो बभौ
वासुदेवाने हातांनी मृदंग वाजवला; चार मुख असलेला तुम्बुरू गूंजत तेजस्वी दिसत होता.
तानका गौतमाद्यास्तु तूष्णीं गातुं च वायुतः । गायके मधुरं गीतं हनूमति कपीश्वरे
तानक, गौतम आणि इतर शांत राहिले; कपिश्रेष्ठ हनुमान गायकांमध्ये मधुर गाणं गात होते.
म्लानमम्लानमभवत्कृशाः पुष्टास्तदाऽभवन् । स्वां स्वां गीतिमतः सर्वे तिरस्कृत्यैव मूर्च्छिताः
काही थकले, काही ताजेतवाने राहिले; सर्वांनी आपापली गाणी सोडून, त्या गाण्यात गुंग झाले.
तूष्णीं सर्वे समभवन्देवर्षिगणदानवाः । एकः स हनुमान्गाता श्रोतारः सर्व एव ते
सर्व देवर्षी, ऋषी आणि दानव गप्प झाले; फक्त हनुमान गात राहिले आणि सगळे ऐकत होते.
मध्याह्नकालवितते भोजनावसरे सति । दुकूलयुगमाधत्त शृण्वन्गीतिं महेश्वरः
मध्यान्हाचा काळ आला आणि जेवणाची वेळ झाली; महेश्वर गाणं ऐकत असताना दोन मुलायम वस्त्रे परिधान केली.
पीतवस्त्रद्वयं विष्णुरारक्तं चतुराननः । स्वस्वार्हाण्यथ सर्वेऽपि कृत्यं कृत्वापि कालिकम्
विष्णूंनी दोन पिवळी वस्त्रे घातली, आणि चारमुखांनी लाल वस्त्र परिधान केलं; सर्वांनी आपापली कामं करून, आपल्या योग्य कर्तव्याकडे वळले.
स्वं स्वं वाहनमारुह्य निर्गताः सर्वदेवताः । गानप्रियो महेशस्तु जगाद प्लवगेश्वरम्
प्रत्येक देवतेने आपापल्या वाहनावर बसून तिथून निघून गेल्या. गाण्याला आवडणारे महेश्वराने मग वानरांच्या राजाला असे सांगितले.
प्लवगत्वं मयाज्ञप्तो निःशंकं वृषमारुह । मम चाभिमुखो भूत्वा गायस्वाशेषगायनम्
माझ्या आज्ञेने तुला वानराचे रूप मिळाले आहे. आता अजिबात संकोच न करता वृषभावर बस, माझ्या समोर ये आणि सगळी गाणी गा.
अथाह कपिशार्दूलो भगवंतं महेश्वरम् । वृषभारोहसामर्थ्यं तव नान्यस्य विद्यते
मग वानरांमध्ये वाघासारखा असलेल्या हनुमानाने महेश्वराला म्हणाले, 'वृषभावर बसण्याचे बळ फक्त तुझ्याकडे आहे, दुसऱ्या कुणाकडे नाही.'
तव वाहनमारुह्य पातकी स्यामहं विभो । मामेवारुह देवेश विहंगः शिववाहनः
'मी तुझ्या वाहनावर बसलो तर पापी होईन, हे देवांच्या राजांनो! तूच माझ्यावर बस, शिवाचे वाहन असलेला पक्षी माझ्यावर बसू दे.'
तव चाभिमुखं गानं करिष्यामि विलोकय । अथेश्वरो हनूमंतमारुरोह वृषं यथा
'मी तुझ्या समोर बसून गाणे गाईन, बघ!' मग प्रभूने वृषभावर जसा बसतो तसा हनुमानावर बसला.
आरूढे शंकरे देवे हनूमान्कंधराशिरः । छित्त्वा त्वचं परावृत्य मुखं गायति पूर्ववत्
शंकर देव बसल्यावर, हनुमानाने खांद्यावर डोके वाकवले, त्वचा थोडी बाजूला केली आणि पूर्वीप्रमाणेच तोंडाने गाणे गायले.
शृण्वन्गीतिसुधां शंभुर्गौतमस्य गृहं गतः । सर्वे चाप्यागतास्तत्र देवर्षिगणदानवाः
शंभू गाण्याचा अमृतरस ऐकत गौतमाच्या घरी गेला. तिथे सगळ्या देवता, ऋषी आणि दानवही आले.
पूजिता गौतमेनाथ भोजनावसरे सति । यच्छुष्कदारुसंभूतं गृहोपकरणादिकम्
गौतमाने सर्वांना जेवणाच्या वेळी आदराने पूजले. त्या वेळी घरातील सुक्या लाकडापासून बनवलेली सर्व भांडी व इतर वस्तू—
प्ररूढमभवत्सर्वं गायमाने हनूमति । तस्मिन्गाने समस्तानां चित्रदृष्टिरतिष्ठत
—हनुमान गात असताना सगळीच फुलून आली. त्या गाण्यात सर्वांच्या नजरेला अद्भुत दृश्य दिसू लागले.
द्विबाहुरीशस्य पदाभिवंदनः समस्तगात्राभरणोपपन्नः । प्रसन्नमूर्तिस्तरुणः सुमध्ये विन्यस्तमूर्द्धांजलिभिः सुरैः स्तुतः
दोन हातांनी प्रभूच्या पायांना वंदन करणारा, सर्व अंगावर दागिने घातलेला, प्रसन्न आणि तरुण रूप असलेला, देवतांनी डोक्यावर हात जोडून वेढलेला तो स्तुतीला पात्र ठरला.
शिरः कराभ्यां परिगृह्य शंकरो हनूमतः पूर्वमुखं चकार । पद्मासनासीन हनूमतांजलौ निधाय पादं त्वपरं मुखे च
शंकराने हनुमानाचे डोके हातात धरून त्याचे तोंड पुढे केले. कमळासनावर बसून, एक पाय हनुमानाच्या जोडलेल्या हातात आणि दुसरा त्याच्या तोंडावर ठेवला.
पादांगुलीभ्यामथ नासिकां विभुः स्नेहेन जग्राह च मंदमंदम् । स्कंधे मुखे त्वंसतले च कंठे वक्षःस्थले च स्तनमध्यमे हृदि
मग प्रभूने आपले पायाचे बोट हळुवारपणे हनुमानाच्या नाकाला लावले, आणि प्रेमाने त्याच्या खांद्याला, तोंडाला, हाताच्या तळव्याला, गळ्याला, छातीला, स्तनाच्या मधोमध आणि हृदयाला स्पर्श केला.
ततश्च कुक्षावथ नाभिमंडले ततो द्वितीयं निदधाति चांजलौ । शिरो गृहीत्वावनमय्य शंकरः पस्पर्श पृष्ठं चिबुकेन सध्वनि
मग पोटाच्या नाभीच्या भागाला आणि पुन्हा दुसरा पाय हनुमानाच्या जोडलेल्या हातात ठेवला. डोके धरून शंकराने वाकून, हनुमानाच्या पाठीला हनुवटीने स्पर्श केला आणि एक नाद केला.
हारं च मुक्तापरिकल्पितं शिवो हनूमतः कंठगतं चकार ह । अथ विष्णुर्महेशानमिदं वचनमुक्तवान्
शिवाने मोत्यांचा हार हनुमानाच्या गळ्यात घातला. मग विष्णूने महेशानाला असे शब्द सांगितले—
हनूमता समो नास्ति कृत्स्नब्रह्मांडमंडले । श्रुति देवाद्यगम्यं हि पदं तव किलस्थितम्
'संपूर्ण ब्रह्मांडात हनुमानासारखा कोणीच नाही. वेद, देवता आणि इतरांना जे गाठता येत नाही ते स्थान तुझ्यातच आहे.'
सर्वोपनिषदव्यक्तं त्वत्पदं कपि सर्वयुक् । यमादिसाधनैर्योगैर्न क्षणं ते पदं स्थितम्
'सर्व उपनिषदांचे अगम्य स्वरूप, तेच तुझ्या ठिकाणी आहे, वानरा. यमादी योगसाधनांनीही तुझे स्थान क्षणभरही मिळत नाही.'
महायोगिहृदंभोजे बलं स्वच्छं हनूमति । वर्षकोटिसहस्रेषु तपः कृत्वा तु दुष्करम्
'महायोग्यांच्या हृदयातील कमळात जे निर्मळ बळ असते, ते हनुमानात आहे. कोट्यवधी वर्षे कठीण तप करूनही—'
त्वद्रूपं नाभिजानाति कुतः पादं मुनीश्वराः । अहो भाग्यं विचित्रं हि चपलो वा नरो मृगः
'तुझ्या रूपाची ओळख कुणालाही होत नाही, पायांची तर कल्पनाही नाही. खरंच, जर चंचल मनाचा मनुष्य किंवा प्राणी हे जाणतो, तर ते किती अद्भुत भाग्य आहे!'
धत्ते पादयुगं चांगे योगिहृद्यपि न क्षमम् । मया वर्षसहस्रं तु सहस्राब्दं तथान्वहम्
मी तुझ्या दोन पायांना माझ्या अंगावर आणि योग्यांच्या हृदयात ठेवले आहे, तरीही ते पुरेसे वाटत नाही; हजारो वर्षे, दररोज मी असेच करत आलो आहे.
भक्त्या संपूजितोऽपीश पादो नो दर्शितस्त्वया । लोके वादो हि सुमहाञ्छुंभुर्नारायणप्रियः
देवा, मी तुझी भक्तीने पूजा केली, तरीही तू मला तुझा पाय दाखवला नाहीस; कारण या जगात शुंभू, जो नारायणाचा प्रिय आहे, त्याच्याबद्दल मोठा वाद आहे.
हरिः प्रियस्तथा शंभोर्न तादृग्भाग्यमस्ति मे । सदाशिव उवाच- न त्वया सदृशो मह्यं प्रियोस्ति भगवन्हरे
हरि शंकराला जितका प्रिय आहे, तितकाच तूही आहेस, पण मला तशी भाग्याची प्राप्ती नाही; सदाशिव म्हणाले: भगवंत हरया, तुझ्यासारखा मला दुसरा कोणीही प्रिय नाही.
पार्वती वा त्वया तुल्या न चान्यो विद्यते मम । अथ देवाय महते गौतमः प्रणिपत्य च
फक्त पार्वतीच तुझ्याशी समकक्ष आहे; माझ्यासाठी दुसरा कोणी नाही. त्यानंतर गौतम त्या महान देवाला वंदन करून म्हणाला,
व्यज्ञापयदमेयात्मन्देवैहि करुणानिधे । मध्याह्नोऽयं व्यतिक्रांतो भुक्तिवेलाऽखिलस्य च
त्या अमाप करुणेच्या सागर असलेल्या देवाला, देवांसह गौतम म्हणाला: 'मध्यान्हाचा काळ संपला आहे, आता सर्वांच्या जेवणाचा वेळ झाला आहे.'
अथाचम्य महादेवो विष्णुना सहितो विभुः । प्रविश्य गौतमगृहं भोजनायोपचक्रमे
मग महादेव आणि विष्णू यांनी आचमन करून, दोघे मिळून गौतमाच्या घरी गेले आणि जेवणाची तयारी करू लागले.