श्रमैरिति वदेद्यस्तु संपूर्णं तत्फलं नहि । क्व पर्यंङ्कः क्व मे पत्नी क्व च मे च सुहृद्गृहम्
पण जो माणूस 'मला किती थकवा आला' असं सतत म्हणतो, त्याला पूर्ण फळ मिळत नाही; 'माझं पलंग कुठे? माझी पत्नी कुठे? माझं प्रिय घर कुठे?' असं म्हणणाऱ्यालाही नाही.
स्वपामि प्रांतरे भूमौ कथं वाहं समागतः । धनधान्यादिवस्तूनां का गतिर्वा गृहे मम
'मी जंगलात जमिनीवर झोपतो, इथे कसा आलो? माझ्या घरी धन, धान्य आणि इतर वस्तूंचं काय होतंय?' असं विचार करणाऱ्यालाही नाही.
कियद्भिर्दिवसैर्भूयो गमिष्याम्यहमालयम् । इति चिंताकुला ये च पथि गच्छंति मानवाः
'किती दिवसांनी मी पुन्हा घरी जाईन?' अशी चिंता करत जे प्रवास करतात,
गंगास्नानफलं तेषां संपूर्णं न भवेद्द्विज । गङ्गे गंतुं प्रतीतीरे यात्रेयं विहिता तव
त्यांना गंगास्नानाचं पूर्ण फळ मिळत नाही, हे द्विजांनो. गंगेच्या तीरावर जाण्यासाठीच ही यात्रा ठरवलेली आहे.
निर्विघ्नां सिद्धिमाप्नोमि त्वत्प्रसादात्सरिद्वरे । इमं मंत्रं समुच्चार्य यात्राकाले विशेषतः
हे नद्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या गंगे, तुझ्या कृपेने मला कोणताही विघ्न न येता सिद्धी मिळो; विशेषतः यात्रेच्या वेळी हा मंत्र म्हणावा.
हर्षितो निलयाद्गच्छेद्वैष्णवैः सह जैमिने । नातिवेगेन गंतव्यं न तथा च शनैः शनैः
जैमिनी, घरातून आनंदाने, वैष्णवांसोबत निघावं; फार वेगाने जाऊ नये, आणि फार हळूही जाऊ नये.
गङ्गायात्रासु कर्त्तव्यं नान्यत्कर्म विचक्षणैः । गंगातीरे प्रयागे तु वाणिज्यप्रमुखानि च
गंगायात्रेत सुज्ञ माणसाने दुसरं कोणतंही काम करू नये; गंगेच्या तीरावर, प्रयागात, व्यापार वगैरे कामंही टाळावीत.
कार्याणि कुरुते यस्तु तत्पुण्यार्द्धं विनश्यति । जन्मजन्मार्जितं पापं स्वल्पं वा यदि वा बहु
जो तिथे अशी कामं करतो, त्याचं पुण्य अर्धवट होतं; कितीही जन्मांची, थोडी किंवा जास्त पापं साठली असली,
गंगादेवीप्रसादेन सर्वं मे यास्यति क्षयम् । इत्युक्त्वा परमप्रीतः प्राज्ञो गङ्गातटं व्रजेत्
गंगा देवीच्या कृपेने ती सर्व माझी पापं नाहीशी होतील. असं म्हणून, अत्यंत आनंदाने, ज्ञानी माणसाने गंगेच्या तीराकडे जावं.
दृष्ट्वा च मातरं गङ्गामिमं मंत्रमुदीरयेत् । अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्
आई गंगेचं दर्शन घेतल्यावर हा मंत्र म्हणावा: 'आज माझं जन्म फळाला आलं, आणि माझं आयुष्य खरंच चांगलं जगलं गेलं.'
साक्षाद्ब्रह्मस्वरूपां त्वामपश्यमिति चक्षुषा । देवि त्वद्दर्शनादेव महापातकिनो मम
हे देवी, मी स्वतःच्या डोळ्यांनी तुला साक्षात् ब्रह्मस्वरूप पाहिलं; तुझ्या दर्शनामुळे माझ्या मोठ्या पापांचा नाश झाला.
विनष्टमभवत्पापं जन्मकोटिसमुद्भवम् । इत्युक्त्वा सकलं देहं निपात्य पृथिवीतले
कोट्यवधी जन्मांतून आलेलं पाप नष्ट झालं; असं म्हणून त्याने आपलं संपूर्ण शरीर पृथ्वीवर टाकलं.
प्रणमेज्जाह्नवीं देवीं भक्तिभावसमन्वितः । ततः स्रोतःसमीपे च बद्धाञ्जलिरिमं पुनः
तो भक्तिभावाने जाह्नवी देवीला वाकला; मग प्रवाहाजवळ हात जोडून पुन्हा
पठेन्मंत्रं भक्तिभावैः सुप्रीतो द्विजसत्तम । गंगे देवि जगद्धात्रि पादाभ्यां सलिलं तव
तो भक्तिभावाने मंत्र म्हणू लागला, अतिशय प्रसन्न होऊन — 'गंगे देवी, जगाची जननी, तुझ्या पायांतील पाणी'
स्पृशामीत्यपराधं मे प्रसन्ना क्षंतुमर्हसि । स्वर्गारोहणसोपानं त्वदीयमुदकं शुभे
'मी स्पर्श करतो, म्हणून माझा अपराध तू प्रसन्न होऊन क्षमा कर; शुभे, तुझं शुद्ध पाणी म्हणजे स्वर्गारोहणाचं पाऊल आहे.'
अतः स्पृशामि पादाभ्यां गंगे देवि नमो नमः । ततस्तु मस्तके धृत्वा गांगेयं वारि भक्तितः
'म्हणून मी तुझे पाय स्पर्श करतो, गंगे देवी, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.' मग त्याने भक्तिभावाने गंगेचं पाणी डोक्यावर घेतलं.
स्नानार्थं प्रविशेत्स्रोतः प्राज्ञो गंगेति कीर्तयन् । त्वत्कर्दमैरतिस्निग्धैः सर्वपापप्रणाशनैः
स्नानासाठी तो ज्ञानी प्रवाहात प्रवेश करतो, 'गंगे' असं उच्चारतो; तुझ्या अतिशय स्निग्ध गाळाने, जो सर्व पापांचा नाश करतो,
मया संलिप्यते गात्रं मातर्मे हर पातकम् । गङ्गाकर्दमलिप्ताङ्गो गङ्गागङ्गेति कीर्तयन्
माझं अंग त्या गाळाने लिप्त झालं, आई, माझं पाप दूर कर; गंगेच्या गाळाने अंग लावून, 'गंगे, गंगे' असं म्हणत
सर्वकल्मषनाशिन्यां गङ्गायां स्नानमाचरेत् । भूयः पूर्वोक्तमन्त्रेण गृहीत्वा मृत्तिकां ततः
सर्व कल्मष नष्ट करणाऱ्या गंगेत स्नान करावं; मग पूर्वी सांगितलेल्या मंत्राने माती घ्यावी.
वक्ष्यमाणेन मन्त्रेण गृहीत्वा मृत्तिकां पुनः । वक्ष्यमाणेन मंत्रेण भक्तितः स्नानमाचरेत्
पुढे सांगितलेल्या मंत्राने पुन्हा माती घ्यावी; त्या मंत्राने भक्तिभावाने स्नान करावं.
ब्रह्मस्वरूपे हे गङ्गे स्नानमाचर्यते मया । त्वदीये निर्मले तोये यथोक्तफलदा भव
हे गंगे, ब्रह्मस्वरूपे, मी तुझ्यात स्नान करतो; तुझ्या निर्मळ पाण्यात, सांगितलेलं फळ मला मिळू दे.
ततो निजेच्छया विप्र गङ्गायां लोकमातरि । स्नानं समाचरेत्प्राज्ञो गङ्गानारायणं स्मरन्
मग स्वतःच्या इच्छेने, हे ब्राह्मण, ज्ञानीजन गंगा, जगाची माता, हिच्यात स्नान करावा आणि गंगानारायणाचं स्मरण करावं.
एवं स्नात्वा तु गङ्गायां गात्रं वस्त्रेण मार्जयेत् । परिधेयांबरांबूनि गङ्गास्रोतसि न त्यजेत्
अशा प्रकारे गंगेत स्नान करून, कपड्याने शरीर पुसावं; स्नानासाठी वापरलेले वस्त्र आणि पाणी गंगेच्या प्रवाहात टाकू नये.
न दंतधावनं कुर्याद्गङ्गागर्भे विचक्षणः । कुर्याच्चेन्मोहतः पुण्यं न गङ्गास्नानजं लभेत्
शहाण्या माणसाने गंगेच्या पाण्यात दात घासू नयेत; अज्ञानाने असं केलं, तर गंगास्नानाचं पुण्य मिळत नाही.
प्रभातेऽन्यत्र तां कृत्वा दंतकाष्ठादिकक्रियाम् । रात्रिवासं परित्यज्य गङ्गायां स्नानमाचरेत्
सकाळी इतरत्र दात घासावेत वगैरे करावं; रात्रीचं निवासस्थान सोडून गंगेत स्नान करावं.
बाह्यभूमिमगत्वा यो गङ्गायां स्नानमाचरेत् । गङ्गास्नानफलं सोऽपि संपूर्णं च लभेन्नहि
जो बाहेरच्या जमिनीवर न जाता गंगेतच स्नान करतो, त्याला गंगास्नानाचं पूर्ण फळ मिळत नाही.
स्नात्वा च गङ्गामृत्पुंड्रं स्थाने स्थाने नयेद्बुधः । ततः स्थिरमनाः कुर्याद्विधिना तर्पणादिकम्
स्नान केल्यावर ज्ञानीजन गंगेची माती शरीरावर लावावी; मग स्थिर मनाने विधीनुसार तर्पण वगैरे करावं.
गाङ्गेयैरुदकैर्यस्तु कुरुते पितृतर्पणम् । पितरस्तस्य तृप्यंति वर्षकोटिशतावधि
जो गंगेच्या पाण्याने पितरांना तर्पण करतो, त्याचे पितर कोट्यवधी वर्षे तृप्त होतात.
गङ्गायां कुरुते यस्तु पितृश्राद्धं द्विजोत्तम । पितरस्तस्य तिष्ठंति संतुष्टास्त्रिदशालयम् ५० 7.9.
जो कुणी गंगेत आपल्या पितरांसाठी श्राद्ध करतो, त्याचे पितर देवांच्या लोकात आनंदाने राहतात.
समाप्य स्नानकर्माणि गङ्गायां समुपोषितः । दानं देवार्चनं चैव जयोऽन्याश्च क्रियास्तथा । कृतास्तु यास्तु गङ्गायां क्षयस्तासां न विद्यते
गंगेत स्नानाचे सर्व विधी करून, उपवास पाळून, तिथे दान, देवांची पूजा, विजय आणि इतर विधी केले, तर त्या कधीच नष्ट होत नाहीत.