गौतमं चापि ते वीक्ष्यावरुह्य च गजादिकात् । नमश्चक्रुरथो दैत्यास्तं नमस्कृत्य भार्गवम्
गौतमांना पाहून ते सर्वजण हत्ती वगैरे वाहनांवरून खाली उतरले; दैत्यांनी त्यांना वंदन केलं आणि नंतर भृगुवंशीयालाही नमस्कार केला.
आलिंग्य राक्षसान्सर्वान्पूजयित्वा यथाविधि । सेनायाः सन्निवेशं च चकार मुनिपुंगवः
सर्व राक्षसांना मिठी मारून, योग्य रीतीने त्यांचा सन्मान केला आणि मग त्या महर्षींनी त्यांच्या सैन्याची छावणी लावली.
पादौ प्रक्षाल्य शुक्रस्य जलं मूर्ध्नि धृतं तथा । विचित्रफलसंयुक्तं दत्तवानर्हणं मुनिः
त्यांनी शुक्राचे पाय धुऊन, डोक्यावर पाणी घातलं आणि विविध फळांनी सजवलेलं योग्य अर्घ्य दिलं.
वापीतडागसरसी स्नानपूर्वकृत क्रियाः । संगमे वर्तमाने तु गौतमस्याश्रमे शुभे
तलाव, तडाग आणि सरोवरात स्नान करून, विधिपूर्वक कर्म केल्यानंतर, सर्वजण गौतमांच्या पवित्र आश्रमात एकत्र आले.
तद्गेहं तु प्रविश्याथ राक्षसास्सपुरोहिताः । देवपूजाप्रपत्तिं च चक्रुः सर्वे द्विजालये
मग त्या सर्व राक्षसांनी, आपापल्या पुरोहितांसह, द्विजांच्या घरात देवपूजेत मन लावलं.
सद्यः प्रकल्पितायां च वेद्यां शुक्रोऽयजच्छिवम् । तस्यैव वामभागे तु प्रह्लादोयजदच्युतम्
तिथे लगेच तयार केलेल्या वेदीवर शुक्राने शिवाची पूजा केली; त्याच्याच डाव्या बाजूला प्रह्लादाने अच्युताची पूजा केली.
सोमं च बलिरप्येवमन्ये चासुरपुंगवाः । अथ बाणोऽयजद्देवमेकमेव त्रियंबकम्
सोम, बळी आणि इतर असुरांचे प्रमुख यांनीही तसेच केले; मग बाणाने त्र्यंबक या एकमेव देवतेची भक्ती केली.
शुक्रोपि भगवन्तन्तमुमानाथमपूजयत् । गौतमोप्यथ मध्याह्ने पूजयामास शंकरम्
शुक्रानेही त्या उमानाथाचे पूजन केले; आणि गौतमाने दुपारी शंकराची पूजा केली.
सर्वे शुक्लांबरधरा भस्मोद्धूलितविग्रहाः । सितेन भस्मना कृत्वा सर्वस्थाने त्रिपुंड्रकम्
सर्वजण पांढरे वस्त्र घालून, अंगावर भस्म फासून होते; त्यांनी पांढऱ्या भस्माने सर्व अंगावर त्रिपुंड लावले.
नत्वा तु भार्गवं सर्वे भूतशुद्धिं प्रचक्रमुः । हृत्पद्ममध्ये सुषिरं तत्रैव भूतपंचकम्
सर्वांनी भृगुवंशीयाला वंदन करून, भूतशुद्धी केली; हृदयकमळाच्या मध्यभागी असलेल्या पोकळीत पंचमहाभूत आहेत असे ध्यान केले.
तेषां मध्ये महाकाशमाकाशे निर्मलानलम् । तन्मध्ये च महेशानं ध्यायेद्दीप्तिमयं शुभम्
त्यांच्या मध्ये महाकाश आहे, आणि त्या आकाशात निर्मळ अग्नी आहे; त्या अग्नीच्या मध्यभागी तेजस्वी, शुभ महेशाचा ध्यान करावे.
अज्ञानसंयुतं भूतं शमलं सर्वसंगतम् । तद्देहमाकाशदीपे प्रदहेज्ज्ञानवह्निना
अज्ञानाने भरलेले, अशुद्ध आणि सर्व बंधनांनी वेढलेले हे शरीर, आकाशरूपी दीपात ज्ञानरूपी अग्नीने जाळावे.
आकाशस्यावृतं चाहं दग्ध्वाऽऽकाशमथो दहेत् । दग्ध्वाकाशमयो वायुमग्निभूतं तदा दहेत्
आकाशाने व्यापलेले जे काही आहे ते प्रथम जाळावे, मग आकाशच जाळावे; आकाश जाळल्यावर, आकाश व अग्नीमिश्र वायू जाळावा.
अब्भूतं च ततो दग्ध्वा पृथिवीभूतमेव च । तदाश्रितान्गुणान्दग्ध्वा ततो देहं प्रदाहयेत्
मग जलतत्त्व आणि पृथ्वी तत्त्व जाळावे; त्यात असलेले गुण जाळून, शेवटी शरीर जाळावे.
एवं दहित्वा भूतानि देही तज्ज्ञानवह्निना । शिखामध्यस्थितं विष्णुमानंदरसनिर्भरम्
अशा प्रकारे ज्ञानाग्नीने पंचमहाभूत जाळून, ज्याच्या अंतःकरणात विष्णूच्या आनंदाचा अनुभव आहे, तो जीव,
निष्पन्नचंद्रकिरणसंकाशकिरणं शिवम् । शिवांगोत्पन्नकिरणैरमृतद्रवसंयुतैः
शिवाचे तेज चंद्रकिरणांसारखे, शिवाच्या देहातून निघणाऱ्या किरणांनी युक्त, आणि अमृतरसाने ओतप्रोत असे पाहतो.
सुशीतला ततो ज्वाला प्रशांता चन्द्ररश्मिवत् । प्रसारितसुधारुग्भिः सांद्रीभूतश्च संप्लवः
मग ती ज्वाळा अतिशय शीतल, शांत आणि चंद्राच्या किरणांसारखी होते; अमृताच्या धारांनी भरून, ती घनदाट पूरासारखी होते.
क्रमेण प्लावितं भूतग्रामं संचिंतयेत्परम्
क्रमाने तो पूर पंचमहाभूतांना व्यापतो, असे ध्यान करावे.
इत्थं कृत्वा भूतशुद्धिं क्रियार्हो मर्त्यः शुद्धो जायते एव शुद्धः । पूजां कर्तुं जाप्यकर्म्मापि पश्चाद्देवध्याने ब्रह्महत्यादि हानिः
अशा प्रकारे भूतशुद्धी केल्यावर, माणूस कर्मासाठी पात्र होतो, खरोखर शुद्ध होतो; नंतर पूजा किंवा जप करताना, देवाचे ध्यान केल्याने ब्रह्महत्या यांसारखे पापही नष्ट होते.
एवं ध्यात्वा चंद्रदीप्तिप्रकाशं ध्यानेनारोप्याशु लिंगे शिवस्य । सदाशिवं दीपमध्ये विचिंत्य पंचाक्षरेणार्चनमव्ययं तु
चंद्राच्या तेजाचे ध्यान करून, ते ध्यानाने लवकरच शिवलिंगात स्थापन करावे; दीपाच्या मध्यभागी सदा शिवाचे ध्यान करावे आणि पंचाक्षरी मंत्राने अव्यय पूजा करावी.
आवाहनादीनुपचारांस्तथापि कृत्वा स्नानं पूर्ववच्छंकरस्य । उदुंबरं राजतं स्वर्णपीठं वस्त्रादिछन्नं सर्वमेवेह पीठम्
आवाहनादी उपचार करून, पूर्वीप्रमाणे शंकराचे स्नान करावे; उंबर, चांदी किंवा सोन्याचा पाट, वस्त्राने झाकलेला, असा आसन येथे वापरावा.
अंते कृत्वा बुद्बुदानां च वृष्टिं पीठे पीठे नागमेकं पुरस्तात् । कुर्यात्पीठे चोर्ध्वके नागयुग्मं देवाभ्याशे दक्षिणे वामतश्च
शेवटी, प्रत्येक पाटावर फुग्यांची वृष्टी करावी; प्रत्येक पाटासमोर एक नाग ठेवावा, आणि वरच्या पाटावर उजवीकडे व डावीकडे, देवाजवळ नागांची जोडी ठेवावी.
जपापुष्पं नागमध्ये निधाय मध्ये वस्त्रं द्वादश प्रातिगुण्ये । सुश्वेतेन तस्य मध्ये महेशं लिंगाकारं पीठयुक्तं प्रपूज्यम्
नागांच्या मध्ये जपाकुसुम ठेवावे, मध्यभागी वस्त्र ठेवावे, ते बारा पट असावे; त्या मध्यभागी स्वच्छ पांढऱ्या रंगात, पाटावर ठेवलेले लिंगरूप महेशाचे पूजन करावे.
एवं कृत्वा बाणमुख्या दितीशा दत्त्वा दत्त्वा पंचगंधाष्टगंधम् । पुष्पैः पत्रैः श्री तिलैरक्षतैश्च तिलोन्मिश्रैः केवलैश्च प्रपूज्य
असे केल्यावर, बाणांचा प्रमुख दैत्याधिपती, पंचगंध आणि अष्टगंध अर्पण करतो; फुलांनी, पानांनी, शुभ तीळ, तांदूळ-तीळ मिसळून आणि शुद्ध तांदळाने पूजन करतो.
धूपं दत्त्वा विधिवत्संप्रयुक्तं दीपं दत्त्वा चोक्तमेवोपहारम् । पूजाशेषं ते समाप्याथ सर्वे गीतं नृत्यं तत्रतत्रापि चक्रुः
विधीप्रमाणे धूप अर्पण करून, नंतर दिवा आणि ठरलेली नैवेद्ये अर्पण केली. पूजा पूर्ण झाल्यावर सर्वांनी वेगवेगळ्या ठिकाणी गाणं आणि नृत्य केलं.
अथास्मिन्नंतरे गौतमस्यप्राप्तः शिष्यः शंकरात्मेति नाम्ना
तेव्हाच गौतम यांचा शिष्य, शंकरात्मा नावाचा, तिथे आला.
उन्मत्तवेशो दिग्वासा अनेकावृतिमाश्रितः । क्वचिद्द्विजातिप्रवरः क्वचिच्चंडालसन्निभः
तो कधी वेड्यासारखा वागत असे, अंगावर फक्त दिशा घालून, अनेक वस्त्रं अंगावर घेऊन फिरत असे; कधी तो श्रेष्ठ ब्राह्मणासारखा दिसे, तर कधी चांडाळासारखा वाटे.
क्वचिच्छूद्र समो योगी तापसः क्वचिदप्युत । गर्जत्युत्पतते चैव नृत्यति स्तौति गायति
कधी तो शूद्रासारखा, कधी योगी किंवा तपस्वी वाटे; कधी तो मोठ्याने गर्जना करी, उडी मारी, नाच करी, स्तुती करी आणि गाणंही गाई.
रोदिति शृणुते व्यक्तं पतत्युत्तिष्ठति क्वचित् । शिवज्ञानैकसंपन्नः परमानंदनिर्भरः
कधी तो रडे, कधी लक्ष देऊन ऐके, कधी पडून जाई, कधी उठे; त्याच्या मनात फक्त शिवज्ञान भरलेलं होतं आणि तो परमानंदात न्हालेला होता.
संप्राप्तो भोज्यवेलायां गौतमस्यांतिकं ययौ । बुभुजे गुरुणा साकं क्वचिदुच्छिष्टमेव च
भोजनाची वेळ झाली तेव्हा तो गौतम यांच्या जवळ गेला; कधी गुरुंसोबत बसून जेवला, तर कधी गुरुंच्या उरलेल्या अन्नावरही तृप्त झाला.