अथ प्रदक्षिणं कृत्वा नमस्काराननंतरम् । अष्टयोषास्ततः प्राप्तास्तंत्रीवेण्वादिधारिकाः
मग प्रदक्षिणा घालून नमस्कार केल्यानंतर, आठ स्त्रिया तंत्री, वेणू आणि इतर वाद्यं घेऊन आल्या.
विचित्रवाद्यवादिन्यः संप्राप्ता मुनिसन्निधिम् । क्षुद्रतालयुगं गृह्य स्वयं गातुं प्रचक्रमे
विविध वाद्यं वाजवण्यात कुशल अशा त्या स्त्रिया ऋषींच्या उपस्थितीत आल्या; त्यांनी लहान झांज घेतल्या आणि स्वतः गायला सुरुवात केली.
गौतमे गातुमुद्युक्ते तानं कुर्युरथांगनाः । मंदं मंदं च वाद्यानि वादयंति तथापराः
गौतम गाण्याची तयारी करत असताना, स्त्रियांनी सूर लावला आणि इतरांनी हलक्या हाताने वाद्यं वाजवायला सुरुवात केली.
मधुरं गायति मुनौ स्वरामूर्तिभृतस्तथा । प्रानृत्यंत महेशाग्रे तदद्भुतमिवाभवत्
मुनिंच्या समोर एक जण गोड गात होती, जणू सूर मूर्तिमंत झाला होता; त्या महादेवांसमोर नाचू लागल्या आणि ते दृश्य अद्भुत वाटत होतं.
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो भगवान्नारदो मुनिः । तमागतं गौतमोपि संपूज्य प्रणिपत्य च
याच वेळी भगवंत नारद ऋषी आले; गौतमांनी त्यांना पाहून सन्मान केला आणि वंदन केलं.
आहचैनंकृतार्थोस्मिनचकश्चिन्मयासमः । तवागमनकृत्यं किं कुत आगमनं तथा
त्यांना संबोधून म्हणाले, 'माझं काम इथे पूर्ण झालं; माझ्यासारखा दुसरा कोणी नाही. तुझं इथे येण्याचं कारण काय? कुठून आलास?'
श्रीनारद उवाच- पातालादागतोस्मीह भुक्त्वा वै बाणमंदिरे । आयास्यंति महात्मानो बाणशुक्रादयो गृहम्
श्रीनारद म्हणाले—'मी पाताळातून आलो आहे, बाणाच्या महालात जेवून. लवकरच बाण, शुक्र आणि इतर महात्मे या घरात येणार आहेत.'
अथ क्षणादभ्यगाच्च बाणः परपुरंजयः । विंशत्यक्षौहिणीयुक्तो गजमारुह्य सोसुरः
तेवढ्यातच दुसऱ्या क्षणी शत्रूंच्या नगरांचा विजेता बाण वीस अक्षौहिणी सैन्यासह, हत्तीवर बसून, असुरांसह आला.
अपरं हि गजं शुक्रः प्रह्लादो रथमुत्तमम् । वृषपर्वा रथवरं बलिस्तुरगमुत्तमम्
दुसऱ्या हत्तीवर शुक्र बसला होता; प्रह्लाद उत्तम रथावर, वृषपर्वा सुंदर रथावर आणि बळी उत्कृष्ट घोड्यावर बसला होता.
आगतानथ तान्सर्वानाज्ञाय स तु गौतमः । सशिष्यो निर्जगामाथ ह्यादायार्घ्यादिकं त्वरा
सर्वजण आलेले पाहून गौतम आपल्या शिष्यांसह, त्वरित अर्घ्य वगैरे घेऊन त्यांना भेटायला बाहेर गेला.
गौतमं चापि ते वीक्ष्यावरुह्य च गजादिकात् । नमश्चक्रुरथो दैत्यास्तं नमस्कृत्य भार्गवम्
गौतमांना पाहून ते सर्वजण हत्ती वगैरे वाहनांवरून खाली उतरले; दैत्यांनी त्यांना वंदन केलं आणि नंतर भृगुवंशीयालाही नमस्कार केला.
आलिंग्य राक्षसान्सर्वान्पूजयित्वा यथाविधि । सेनायाः सन्निवेशं च चकार मुनिपुंगवः
सर्व राक्षसांना मिठी मारून, योग्य रीतीने त्यांचा सन्मान केला आणि मग त्या महर्षींनी त्यांच्या सैन्याची छावणी लावली.
पादौ प्रक्षाल्य शुक्रस्य जलं मूर्ध्नि धृतं तथा । विचित्रफलसंयुक्तं दत्तवानर्हणं मुनिः
त्यांनी शुक्राचे पाय धुऊन, डोक्यावर पाणी घातलं आणि विविध फळांनी सजवलेलं योग्य अर्घ्य दिलं.
वापीतडागसरसी स्नानपूर्वकृत क्रियाः । संगमे वर्तमाने तु गौतमस्याश्रमे शुभे
तलाव, तडाग आणि सरोवरात स्नान करून, विधिपूर्वक कर्म केल्यानंतर, सर्वजण गौतमांच्या पवित्र आश्रमात एकत्र आले.
तद्गेहं तु प्रविश्याथ राक्षसास्सपुरोहिताः । देवपूजाप्रपत्तिं च चक्रुः सर्वे द्विजालये
मग त्या सर्व राक्षसांनी, आपापल्या पुरोहितांसह, द्विजांच्या घरात देवपूजेत मन लावलं.
सद्यः प्रकल्पितायां च वेद्यां शुक्रोऽयजच्छिवम् । तस्यैव वामभागे तु प्रह्लादोयजदच्युतम्
तिथे लगेच तयार केलेल्या वेदीवर शुक्राने शिवाची पूजा केली; त्याच्याच डाव्या बाजूला प्रह्लादाने अच्युताची पूजा केली.
सोमं च बलिरप्येवमन्ये चासुरपुंगवाः । अथ बाणोऽयजद्देवमेकमेव त्रियंबकम्
सोम, बळी आणि इतर असुरांचे प्रमुख यांनीही तसेच केले; मग बाणाने त्र्यंबक या एकमेव देवतेची भक्ती केली.
शुक्रोपि भगवन्तन्तमुमानाथमपूजयत् । गौतमोप्यथ मध्याह्ने पूजयामास शंकरम्
शुक्रानेही त्या उमानाथाचे पूजन केले; आणि गौतमाने दुपारी शंकराची पूजा केली.
सर्वे शुक्लांबरधरा भस्मोद्धूलितविग्रहाः । सितेन भस्मना कृत्वा सर्वस्थाने त्रिपुंड्रकम्
सर्वजण पांढरे वस्त्र घालून, अंगावर भस्म फासून होते; त्यांनी पांढऱ्या भस्माने सर्व अंगावर त्रिपुंड लावले.
नत्वा तु भार्गवं सर्वे भूतशुद्धिं प्रचक्रमुः । हृत्पद्ममध्ये सुषिरं तत्रैव भूतपंचकम्
सर्वांनी भृगुवंशीयाला वंदन करून, भूतशुद्धी केली; हृदयकमळाच्या मध्यभागी असलेल्या पोकळीत पंचमहाभूत आहेत असे ध्यान केले.
तेषां मध्ये महाकाशमाकाशे निर्मलानलम् । तन्मध्ये च महेशानं ध्यायेद्दीप्तिमयं शुभम्
त्यांच्या मध्ये महाकाश आहे, आणि त्या आकाशात निर्मळ अग्नी आहे; त्या अग्नीच्या मध्यभागी तेजस्वी, शुभ महेशाचा ध्यान करावे.
अज्ञानसंयुतं भूतं शमलं सर्वसंगतम् । तद्देहमाकाशदीपे प्रदहेज्ज्ञानवह्निना
अज्ञानाने भरलेले, अशुद्ध आणि सर्व बंधनांनी वेढलेले हे शरीर, आकाशरूपी दीपात ज्ञानरूपी अग्नीने जाळावे.
आकाशस्यावृतं चाहं दग्ध्वाऽऽकाशमथो दहेत् । दग्ध्वाकाशमयो वायुमग्निभूतं तदा दहेत्
आकाशाने व्यापलेले जे काही आहे ते प्रथम जाळावे, मग आकाशच जाळावे; आकाश जाळल्यावर, आकाश व अग्नीमिश्र वायू जाळावा.
अब्भूतं च ततो दग्ध्वा पृथिवीभूतमेव च । तदाश्रितान्गुणान्दग्ध्वा ततो देहं प्रदाहयेत्
मग जलतत्त्व आणि पृथ्वी तत्त्व जाळावे; त्यात असलेले गुण जाळून, शेवटी शरीर जाळावे.
एवं दहित्वा भूतानि देही तज्ज्ञानवह्निना । शिखामध्यस्थितं विष्णुमानंदरसनिर्भरम्
अशा प्रकारे ज्ञानाग्नीने पंचमहाभूत जाळून, ज्याच्या अंतःकरणात विष्णूच्या आनंदाचा अनुभव आहे, तो जीव,
निष्पन्नचंद्रकिरणसंकाशकिरणं शिवम् । शिवांगोत्पन्नकिरणैरमृतद्रवसंयुतैः
शिवाचे तेज चंद्रकिरणांसारखे, शिवाच्या देहातून निघणाऱ्या किरणांनी युक्त, आणि अमृतरसाने ओतप्रोत असे पाहतो.
सुशीतला ततो ज्वाला प्रशांता चन्द्ररश्मिवत् । प्रसारितसुधारुग्भिः सांद्रीभूतश्च संप्लवः
मग ती ज्वाळा अतिशय शीतल, शांत आणि चंद्राच्या किरणांसारखी होते; अमृताच्या धारांनी भरून, ती घनदाट पूरासारखी होते.
क्रमेण प्लावितं भूतग्रामं संचिंतयेत्परम्
क्रमाने तो पूर पंचमहाभूतांना व्यापतो, असे ध्यान करावे.
इत्थं कृत्वा भूतशुद्धिं क्रियार्हो मर्त्यः शुद्धो जायते एव शुद्धः । पूजां कर्तुं जाप्यकर्म्मापि पश्चाद्देवध्याने ब्रह्महत्यादि हानिः
अशा प्रकारे भूतशुद्धी केल्यावर, माणूस कर्मासाठी पात्र होतो, खरोखर शुद्ध होतो; नंतर पूजा किंवा जप करताना, देवाचे ध्यान केल्याने ब्रह्महत्या यांसारखे पापही नष्ट होते.
एवं ध्यात्वा चंद्रदीप्तिप्रकाशं ध्यानेनारोप्याशु लिंगे शिवस्य । सदाशिवं दीपमध्ये विचिंत्य पंचाक्षरेणार्चनमव्ययं तु
चंद्राच्या तेजाचे ध्यान करून, ते ध्यानाने लवकरच शिवलिंगात स्थापन करावे; दीपाच्या मध्यभागी सदा शिवाचे ध्यान करावे आणि पंचाक्षरी मंत्राने अव्यय पूजा करावी.