रुद्राक्षैः स्फटिकै रत्नैः कल्पिता ह्यक्षमालिका । व्याघ्रचर्मासनं कृत्वा पद्मासनगतो मुनिः
रुद्राक्ष, स्फटिक आणि रत्नांनी बनवलेली माळ तयार केली; व्याघ्राच्या कातडीवर बसून, पद्मासनात तो ऋषी बसला.
आवाहनासनं चार्घ्यं पाद्यं वाचमनीयकम् । निर्वर्त्य गंगासलिलैः स्नापयामास शंकरम्
आवाहनासाठी आसन, अर्घ्य, पाद्य आणि आचमन्याचं पाणी गंगाजलाने तयार करून, त्याने शंकराचं स्नान घातलं.
अष्टगंधकसंयुक्तैः पुष्पैर्बकुलपाटलैः । स्वर्णभांडस्थितैर्वस्त्रशोधितैर्वासितैर्दृढम्
आठ प्रकारच्या सुवासिक द्रव्यांनी मिसळलेली बकुळ आणि पाटलाची फुलं, सोन्याच्या भांड्यात ठेवली; स्वच्छ आणि सुगंधी वस्त्रांनी त्याने भक्तीपूर्वक पूजा केली.
द्वारे ताम्रकटाहश्च प्रबंधद्रोणिना शुभम् । गोशृंगेण विषाणेन गवयस्य तथा क्वचित्
दारात तांब्याचं भांडं आणि सुंदर परात ठेवली होती; कधी गायीच्या शिंगाने, तर कधी वनगायीच्या शिंगानेही पूजा केली.
दक्षिणावर्तशंखेन रत्नपात्रैरथापि वा । स्वर्णैर्वा राजतैर्वापि ताम्रैः कांस्यैरथापि वा
दक्षिणावर्त शंख, रत्नांची भांडी, सोनं, चांदी, तांबं किंवा कांस्य यांचा वापर केला.
स्वर्णैश्च सूक्ष्मकलशैः स्नापयामास चेच्छया । अथवा मृण्मयैः कुर्य्यात्पद्मपत्रैरथापि वा
सोन्याच्या नाजूक कलशांनी इच्छेनुसार स्नान घातलं; किंवा मातीच्या भांड्यांनी, किंवा कमळाच्या पानांनीही करता येतं.
पालाशैश्चूतजंब्वाद्यैः पात्रैः संस्नापयेद्विभुम् । स्नानानामथ सर्वेषां धारास्नानं विशिष्यते
पळस, आंबा आणि जांभूळ यांच्या भांड्यांनी प्रभूचं स्नान करावं; सर्व स्नानांमध्ये धारास्नान श्रेष्ठ मानलं जातं.
नमस्तेत्यादिमंत्रेण शतरुद्रियसंज्ञिना । शं चेत्याद्यनुवाकेन शांतिरूपेण चेश्वरम्
'नमः' या शब्दाने सुरू होणाऱ्या शतरुद्र मंत्राने, 'शं' या अनुक्रमणिकेने, आणि शांतिपाठाने त्याने ईश्वराची पूजा केली.
आवृत्य च यथाशक्ति पश्चाद्गंधादि विन्यसेत् । ततश्च शोभनैः पुष्पैः पत्रैर्बिल्वैः समर्चयेत्
शक्य तितकं झाकून, मग सुगंध आणि इतर द्रव्यं अर्पण केली; त्यानंतर सुंदर फुलं आणि बिल्वपत्रांनी पूजा केली.
तुलसीमारुवदलैः कल्हारैश्च महोत्पलैः । नीलोत्पलैरुत्पलैश्च शेषैश्च करवीरकैः
तुळस, मारवा, कल्हार, मोठी कमळं, निळी कमळं, कमळं आणि करवीराच्या फुलांनी पूजा केली.
कर्णिकारैः सितांभोजैरपराजितया तथा । तिलाक्षतैरक्षतैश्च श्रीपत्रैस्तिलमिश्रकैः
कर्णिकार, पांढरी कमळं, अपराजिता, तिळ, अक्षता, आणि तिळ मिसळलेल्या शुभ पानांनी पूजा केली.
एवं महेशमीशानं पूजयामास गौतमः । कर्पूरागरुकस्तूरी सर्ज्जागरुकचंदनैः
गौतमाने अशा प्रकारे महेशाची पूजा केली; कापूर, अगर, कस्तुरी, सर्ज, अगर आणि चंदन यांनी अर्पण केलं.
अन्यैश्च धूपयामास षोडशाथ प्रदीपिकाः । कर्पूरवर्त्तिसंयुक्ता दीपयंत्रोपरिस्थिताः
इतर धूपांनीही धूप केला आणि सोळा दिवे लावले; कापूरवाती असलेले दिवे दिव्यांच्या उंचावर ठेवले.
निवेदितं महेशाय अथ नैवेद्यमुत्तमम् । सुपक्वशालिपिष्टान्नं भक्ष्यं लेह्यं च चोष्यकम्
मग महेशाला उत्तम नैवेद्य अर्पण केला; छान शिजवलेलं तांदळाचं पीठ, खाण्याचं, चाटण्याचं आणि शोषण्याचं पदार्थ दिले.
मधुरादिसमोपेतं पंचभक्ष्यसमन्वितम् । अनेकपक्वशाकाढ्यमनेक पक्वमिश्रितम्
गोड आणि इतर चवींचे, पाच प्रकारच्या पदार्थांनी युक्त, अनेक शिजवलेल्या भाज्यांनी आणि वेगवेगळ्या शिजवलेल्या मिश्रणांनी परिपूर्ण नैवेद्य अर्पण केला.
पानं विंशतिसंयुक्तं द्राक्षारंभाफलान्वितम् । सूपाष्टकादिसंयुक्तं युक्तं मूलफलादिना
वीस पदार्थांनी बनवलेलं, द्राक्ष आणि आरंभा फळांनी युक्त, सूप आणि इतर पदार्थ, तसेच कंद, फळं यांचाही समावेश असलेलं पान दिलं.
यथासंभवसंयुक्तैरन्यैरप्युपकल्पितम् । अग्रपुष्पसमोपेतं नैवेद्यं प्रददौ मुनिः
जे काही उपलब्ध होतं त्याने सजवलेलं, आणि सुंदर फुलांनी शोभिवलेलं नैवेद्य ऋषीने अर्पण केलं.
सौवर्णपात्रिका न्यस्तनीराजनसहस्रकम् । सोपहाराय देवाय दत्वा चैव नमस्य च
सोन्याच्या भांड्यात ठेवून हजार वेळा आरती केली; देवाला नैवेद्य अर्पण करून नमस्कार केला.
पूगखंडानथो घृष्टान्पत्राणि क्षालितानि च । अपृष्ठाग्राणि सुश्वेतच्छदयावृतिकानि च
नंतर सुपारीचे तुकडे बारीक वाटून, स्वच्छ धुतलेली, टोक न तुटलेली, शुभ्र आणि मऊ आवरण असलेली पानं आणली.
घनसारकचूर्णं च न्यस्तपत्रत्रयं शुभम् । सौवर्णपात्रविन्यस्तमिदं तांबूलमीश्वरे
त्यात सुगंधी कापूर पूड, तीन शुभ पानं एकत्र ठेवून, सोन्याच्या ताटात हे तांबूल प्रभूला अर्पण केलं.
अथ प्रदक्षिणं कृत्वा नमस्काराननंतरम् । अष्टयोषास्ततः प्राप्तास्तंत्रीवेण्वादिधारिकाः
मग प्रदक्षिणा घालून नमस्कार केल्यानंतर, आठ स्त्रिया तंत्री, वेणू आणि इतर वाद्यं घेऊन आल्या.
विचित्रवाद्यवादिन्यः संप्राप्ता मुनिसन्निधिम् । क्षुद्रतालयुगं गृह्य स्वयं गातुं प्रचक्रमे
विविध वाद्यं वाजवण्यात कुशल अशा त्या स्त्रिया ऋषींच्या उपस्थितीत आल्या; त्यांनी लहान झांज घेतल्या आणि स्वतः गायला सुरुवात केली.
गौतमे गातुमुद्युक्ते तानं कुर्युरथांगनाः । मंदं मंदं च वाद्यानि वादयंति तथापराः
गौतम गाण्याची तयारी करत असताना, स्त्रियांनी सूर लावला आणि इतरांनी हलक्या हाताने वाद्यं वाजवायला सुरुवात केली.
मधुरं गायति मुनौ स्वरामूर्तिभृतस्तथा । प्रानृत्यंत महेशाग्रे तदद्भुतमिवाभवत्
मुनिंच्या समोर एक जण गोड गात होती, जणू सूर मूर्तिमंत झाला होता; त्या महादेवांसमोर नाचू लागल्या आणि ते दृश्य अद्भुत वाटत होतं.
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो भगवान्नारदो मुनिः । तमागतं गौतमोपि संपूज्य प्रणिपत्य च
याच वेळी भगवंत नारद ऋषी आले; गौतमांनी त्यांना पाहून सन्मान केला आणि वंदन केलं.
आहचैनंकृतार्थोस्मिनचकश्चिन्मयासमः । तवागमनकृत्यं किं कुत आगमनं तथा
त्यांना संबोधून म्हणाले, 'माझं काम इथे पूर्ण झालं; माझ्यासारखा दुसरा कोणी नाही. तुझं इथे येण्याचं कारण काय? कुठून आलास?'
श्रीनारद उवाच- पातालादागतोस्मीह भुक्त्वा वै बाणमंदिरे । आयास्यंति महात्मानो बाणशुक्रादयो गृहम्
श्रीनारद म्हणाले—'मी पाताळातून आलो आहे, बाणाच्या महालात जेवून. लवकरच बाण, शुक्र आणि इतर महात्मे या घरात येणार आहेत.'
अथ क्षणादभ्यगाच्च बाणः परपुरंजयः । विंशत्यक्षौहिणीयुक्तो गजमारुह्य सोसुरः
तेवढ्यातच दुसऱ्या क्षणी शत्रूंच्या नगरांचा विजेता बाण वीस अक्षौहिणी सैन्यासह, हत्तीवर बसून, असुरांसह आला.
अपरं हि गजं शुक्रः प्रह्लादो रथमुत्तमम् । वृषपर्वा रथवरं बलिस्तुरगमुत्तमम्
दुसऱ्या हत्तीवर शुक्र बसला होता; प्रह्लाद उत्तम रथावर, वृषपर्वा सुंदर रथावर आणि बळी उत्कृष्ट घोड्यावर बसला होता.
आगतानथ तान्सर्वानाज्ञाय स तु गौतमः । सशिष्यो निर्जगामाथ ह्यादायार्घ्यादिकं त्वरा
सर्वजण आलेले पाहून गौतम आपल्या शिष्यांसह, त्वरित अर्घ्य वगैरे घेऊन त्यांना भेटायला बाहेर गेला.