क्रीडन्नास्ते महायोगी पद्मकिंजल्कसन्निभः । एवं चरितपुण्येन केन वा तद्वदस्व मे
तो कमळाच्या केसरासारखा दिसणारा, मोठा योगी खेळत बसला आहे; हे सर्व पुण्य कशामुळे मिळाले, ते मला सांग.
शंभुरुवाच- एष विप्रः पुरा राम सर्वसंपत्समन्वितः । नानाविधसुखोपेतो भार्य्यापोषणतत्परः
शंभू म्हणाले: हा ब्राह्मण, राम, पूर्वी सर्व संपत्तीने संपन्न होता, विविध सुखे उपभोगत होता आणि पत्नीच्या देखभालीत मन लावले होते.
अपुत्रो दानहीनश्च देवतार्चनवर्जितः । पंचयज्ञविहीनश्च स्वाध्यायपरिवर्जितः
तो मुलाबाळाविना, दान न करणारा, देवपूजा टाळणारा, पाच यज्ञ न करणारा आणि स्वाध्याय टाळणारा होता.
प्रातर्म्मध्याह्नसायाह्नभोजनप्रवणोऽशुचिः । कदाचिदगमद्गेहं गौतमस्य महात्मनः
तो सकाळ, दुपार आणि संध्याकाळी खाण्याचा आसक्त, अपवित्र होता; एकदा तो महात्मा गौतम यांच्या घरी गेला.
त्र्यंबकस्य गिरौ पुण्ये नानामुनिगणाश्रिते । तत्रापि शोभितगृहं स्फटिकस्तंभकल्पितम्
त्र्यंबकाच्या पवित्र डोंगरावर, जिथे अनेक ऋषीमुनी राहतात, तिथे स्फटिकाच्या खांबांनी सजलेलं एक सुंदर घर होतं.
अगुरुद्रवकस्तूरीचंद्र कुंकुमचर्चिता । भित्तिर्यस्य च संतानकुसुमामोदसौष्ठवम्
त्या घराच्या भिंतींना अगरू, कस्तुरी, चंदन आणि कुंकवाचं लेप लावलेलं होतं, आणि त्यातून सतत चंपकाच्या फुलांचा मनमोहक सुगंध दरवळत होता.
कस्तूरिका पुष्परस समुत्सेचितभूतलम् । सूक्ष्म सुश्वेतविविधवितानपरिशोभितम्
मजल्यावर कस्तुरी आणि फुलांच्या रसाचं शिंपण केलं होतं, आणि विविध प्रकारच्या नितळ पांढऱ्या छत्र्यांनी ते सुंदरपणे सजवलं होतं.
अंगणं शोभित महाकदलीपूगशोभितम् । समीपसरसीजात मंजुकूजन्मधुव्रतम्
आंगण मोठ्या केळीच्या आणि सुपाऱ्याच्या झाडांनी शोभून गेलं होतं, आणि जवळच्या कमळांच्या फुलांवर मधमाशा गोड गुणगुणत होत्या.
पाटीरतरुसंभूत गंधपूरितदिङ्मुखम् । शिक्षागीतकृताल्हाद गीतपूरितदिङ्मुखम्
पाटीराच्या झाडांच्या सुगंधाने सगळीकडे दरवळ पसरली होती, आणि संगीताचा सराव करणाऱ्यांच्या गाण्यांनी सगळं वातावरण आनंदी झालं होतं.
निदाघजनिताताप नाशयंत्रविनिर्मितम् । कदलीदलसंच्छादि पावकाकल्पितच्छदम्
उन्हाळ्याच्या उष्णतेपासून संरक्षणासाठी एक यंत्र बनवलं होतं, ज्याचं छप्पर केळीच्या पानांनी झाकलेलं आणि अग्नीने कुशलतेने तयार केलेलं होतं.
पाटीरतरुसुस्निग्ध सांद्र द्वारकपाटकम् । सौगंधिकमहामोदि कल्पितांतर भित्तिकम्
पाटीराच्या झाडाच्या गुळगुळीत आणि दाट लाकडापासून बनवलेले दरवाजे निळ्या कमळाच्या सुगंधाने भरलेले होते, आणि आतील भिंतीही तशाच सुगंधित केल्या होत्या.
ईशानभागसुभग रतिकल्पित वेदिकम् । हाटिकाकल्पितपदं विचित्रवेदिकायुतम्
ईशान्य दिशेला सुंदर असा एक आनंदमंच तयार केला होता, जिथे बाजाराच्या पायऱ्यांसारख्या पायऱ्या आणि विविध रंगीबेरंगी वेदिका होत्या.
सुस्निग्धनि बिडच्छायं वटमूलोपकल्पितम् । प्रसूनकदलीखंड सरोभिः प्रांतशोभितम्
त्याच्या पायथ्याशी घनदाट सावली असलेला वडाचा वृक्ष लावला होता, आणि कडेला केळीच्या फुलांचे घोस व तलावांनी शोभा आणली होती.
महावटाग्रसंलग्न तुषारितपयोधरम् । नाकोपवनसंपन्न विचित्राराम शोभितम्
मोठ्या वडाच्या शेंड्यावर हिमाने थंडावलेले ढग टेकले होते, आणि तिथे स्वर्गीय बागा व सुंदर रमणीय उद्याने होती.
वापीकूपतडागाद्यमनेकवनशोभितम् । मंदं मंदं ववौ वायुर्यत्र गेहे सुखप्रदः
विविध वन, विहिरी, तळे आणि सरोवरांनी ते स्थान सुंदर झालं होतं, आणि त्या घरात नेहमी मंद, सुखद वारा वाहत असे.
वादिन्यश्चारुसर्वांग्यो वाद्यानि स्मरसंपदः । वीणां वेणुं त्रिवेणुं च वादयंति वरांगनाः
तेथे सुंदर अंगकाठीच्या, संगीताची जाण असलेल्या स्त्रिया, वीणा, बासरी आणि त्रिवेणी वाजवत, प्रेमाची समृद्धी दाखवत होत्या.
तौर्य्यत्रिककृतो नार्य्यश्चतुर्दिक्षु तथोर्द्ध्वतः । सुवर्णादिकपात्रेषु वटका भस्मनः शुभाः
स्त्रिया सर्व दिशांना आणि वरच्या बाजूलाही तीन प्रकारच्या वाद्यांचा गजर करत, आणि सुवर्णाच्या पात्रांत पवित्र भस्माचे गोळे ठेवले होते.
वासिताः सर्वगंधैश्च सुधूपैरपि धूपिताः । कुशग्रथितसंघाश्च अक्षमालाश्च कोटिशः
सगळीकडे विविध सुगंधी द्रव्यांनी सुवासिक केलेलं, उत्तम धूपाने धुरळलेलं, आणि कुशाच्या गाठी व अक्षयमाळा कोट्यवधी प्रमाणात मांडलेल्या होत्या.
कृष्णाजिनसहस्राणि बहिः प्रांते स्थितानि च । एतादृशे गृहवरे देववंद्यो मुनीश्वरः
काळ्या कृष्णमृगाच्या हजारो कातड्या बाहेर कडेला ठेवलेल्या होत्या; अशा सुंदर घरात, देवताही ज्या ऋषीला वंदन करतात, तो ऋषिराज राहत होता.
कर्पूरादींश्च संस्थाप्य चतुर्दिक्षु मुनीश्वरः । पाटीरपीठे कर्पूरसिंहासनमकल्पयत्
त्या ऋषिराजाने चारही दिशांना कर्पूर व इतर द्रव्ये ठेवली, आणि पाटीराच्या आसनावर कर्पूराचं सिंहासन मांडलं.
सूक्ष्मं श्वेतं च सुस्रिग्धमावृत्तं घनसारकैः । सुगंधवासितजलैः स्नाप्य क्षीरेण शंकरम्
त्याने शंकराला सुगंधी पाण्याने आणि दूधाने स्नान घातलं, नितळ, शुभ्र, तेल लावलेल्या वस्त्राने, घट्ट धाग्यांनी गुंडाळून.
अन्यैश्च वैदिकैर्मंत्रैः स्नापयित्वा सदाशिवम् । दारुचंद्रोपपीठे तु वस्त्रपीठं निधाय च । पात्रिकामग्रतः स्थाप्य स्थापयित्वा दलेष्वमून्
इतर वैदिक मंत्रांनी सदा शिवाचे स्नान घालून, चंदन व कर्पूराच्या पाटावर वस्त्राचं आसन ठेवून, समोर लहान पात्र आणि पाने नीट मांडली.
एकस्मिन्नक्षताः पात्रे अन्यस्मिन्सतिलाक्षताः । पंचगंधकमेकस्मिन्नन्यस्मिन्नष्टगंधकम्
एका भांड्यात तांदूळ तुटलेले नसतात, दुसऱ्यात तांदळात तीळ मिसळलेले असतात. एका भांड्यात पाच प्रकारचे सुवासिक द्रव्ये असतात, तर दुसऱ्यात आठ प्रकारचे सुगंध ठेवलेले असतात.
काश्मीरं मृगनाभिं तु कर्पूरं चंदनं तथा । पात्रेष्वन्येषु विन्यस्य पूजास्थाने प्रकल्प्य च
कश्मिर, कस्तुरी, कपूर आणि चंदन ही द्रव्ये वेगवेगळ्या भांड्यात ठेवून, पूजा करण्याच्या जागी नीट मांडली जातात.
नानावरणमार्गेण पूजा तत्र विधीयते । लिंगमध्ये स्थितो देवः पंचवक्त्रः सदाशिवः
विविध आवरणांनी आणि पद्धतींनी तिथे पूजा केली जाते; लिंगाच्या मध्यभागी पाच मुखांचा सदा शिव वास करतो.
तस्य प्रावरणं लिंगं शक्तिस्तस्य विधीयते । शक्तेरावरणं विष्णुर्विष्णोरावरणं विधिः
त्या देवाचे लिंग हेच त्याचे आवरण आहे; त्या लिंगाचे आवरण म्हणजे शक्ती, शक्तीचे आवरण विष्णू, आणि विष्णूचे आवरण विधी म्हणजे ब्रह्मा आहे.
ब्रह्मप्रावरणं चंद्रस्तस्य सूर्यस्ततः श्रुतिः । दिग्देवतासु तद्गुप्तिस्तासामावरणं दिशः
ब्रह्माचे आवरण चंद्र आहे; चंद्राचे आवरण सूर्य, त्यानंतर वेद, आणि दिशा-पालक देवतांमध्ये त्यांचे रक्षण म्हणजेच दिशा हेच त्यांचे आवरण आहे.
दिशामावरणं शंभुस्तस्य चावरणं गुणाः । दशप्रावरणं ह्येतच्छिवलिंगार्चनं शुभम्
दिशांचे आवरण शंभू आहे; त्याचे आवरण म्हणजे गुण. ही दहा आवरणे म्हणजेच शुभ शिवलिंगाची पूजा आहे.
केषांचिन्मतमेतत्स्यादथ प्रावरणांतरम् । विद्यावरणमाख्यातं तदुमावरणं स्मृतम्
काहींच्या मते, आणखी एक आवरणांची मांडणी आहे; ज्ञानाचे आवरण सांगितले आहे आणि त्याचे आवरण म्हणून उमा ओळखली जाते.
विष्णुरावरणं तस्या विष्णोश्चावरणं विधिः । ब्रह्मप्रावरणंचंद्रस्तस्य भानुरथावृतिः
त्या उमाचे आवरण विष्णू आहे; विष्णूचे आवरण विधी म्हणजे ब्रह्मा, ब्रह्माचे आवरण चंद्र, आणि त्यानंतरचे आवरण सूर्य आहे.