श्रोतुश्च तूष्णीं मननं तूष्णीं श्रवणमेव वा । अन्यथा भारती क्रुद्ध्येत् तत्क्रोधान्मूकता भवेत्
ऐकणाऱ्याने शांतपणे मनन करावे किंवा शांतपणे ऐकावे; अन्यथा वाणीची देवी रागावते आणि तिच्या रागामुळे माणूस मुक होतो.
तस्मात्पुराणश्रोता च तांबूलादिसमर्पणम् । वक्तुश्च जीविकाकार्या स्वसामर्थ्यानुसारतः
म्हणून पुराण ऐकणाऱ्याने तांबूल वगैरे अर्पण करावे आणि वाचणाऱ्याला आपल्या सामर्थ्यानुसार उपजीविकेची वस्तू द्यावी.
पुराणप्रक्रमे देयं सचेलोद्गमनीयकम् । सूक्ष्मांबरमथो वापि वस्त्रद्वितयमर्पयेत्
पुराण सुरू करताना एक वस्त्र आणि उपरणे किंवा दोन सूक्ष्म वस्त्रे द्यावीत.
आसनं तु महच्चित्रं रम्यमूर्जस्वलं मृदु । सुवर्णं वा तथा दद्याद्गो भू गेहादिकं तथा
मोठे, सुंदर, मऊ आसन, किंवा सोने, गाय, जमीन, घर वगैरे द्यावे.
एतत्समस्तं विप्रेंद्रा दक्षिणामूर्तिना पुरा । शंकरेण मुनीनां हि भाषितं च दिवौकसाम्
हे सर्व पूर्वी दक्षिणामूर्ती या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने, शंकराने आणि ऋषींनी देवांना सांगितले होते.
अथ ते मुनयः सर्वे तं प्रणम्यासनस्थितम् । पृथक्पृथक्च तांबूलं दत्वा शुश्रूषवः स्थिताः
मग त्या सर्व ऋषींनी आसनावर बसलेल्या त्यांना वंदन करून, वेगवेगळे तांबूल अर्पण केले आणि ऐकायला तयार राहिले.
तेनापि कथितं सर्वं पुराणं सर्वसंप्रदम् । उपांताध्यायपर्य्यंतं श्रुतवंतो द्विजोत्तमाः
त्यांनी सर्व पुराण, शेवटच्या अध्यायापर्यंतचे सर्व उपदेश, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांना सांगितले आणि त्यांनी ते ऐकले.
दिलीप उवाच- कामगेन विमानेन सर्वसंपत्समृद्धिना । सर्वतः सुखयुक्तेन पुण्यस्थानमुपस्थितम्
दिलीप म्हणाला: सर्व सुख-समृद्धीने युक्त, इच्छेनुसार उडणाऱ्या विमानाने मी या पुण्यस्थळी आलो आहे.
वसिष्ठ उवाच- नालं पृष्टं त्वया राजन्नितोप्यतिशयांतरैः । क्रीडमाना भविष्यंति येन तत्पुण्यमुच्यते
वसिष्ठ म्हणाले: राजन, तू विचारले ते पुरेसे नाही; आणखी मोठ्या विशेष गोष्टी आहेत, ज्यामुळे खेळता खेळता ते पुण्य मिळते.
सुधाधवलितं कृत्वा शिववेश्मसमं ततः । स्त्रियो रूपविलासाढ्याः सर्वालंकारभूषिताः
ते स्थान अमृतासारखे शुभ्र करून, शिवाच्या घरासारखे केले, आणि तिथे सर्व सुंदर, अलंकारांनी सजलेल्या स्त्रिया होत्या.
नानासुगीतकुशला नानानृत्यविशारदाः । चतस्रोऽष्टौ षडथवा मर्द्दलध्वनिकाः स्त्रियः
त्या स्त्रिया विविध गाण्यात कुशल, नृत्यात पारंगत, आणि चार, सहा किंवा आठ जणी मृदंग वाजवत होत्या.
वशिन्यौ द्वे आवजिक्यौ कोणिकाधमने उभे । लासिक्यस्तु चतस्रः स्युः संतुष्टैकाथ गायिका
त्यात दोन प्रमुख, दोन आवजिक्य वाजवणाऱ्या, दोन कोणिका वाजवणाऱ्या, चार नर्तिका, एक संतुष्ट गायिका आणि एक मुख्य गायिका होत्या.
एका द्वे वा सुगीतज्ञेऽमुखरे हि प्रकीर्तिते । कोणवाद्यकृते द्वे तु तूष्णींभूताः षडष्ट वा
एक किंवा दोन मधुर गाण्यात पारंगत 'अमुखरी' म्हणून ओळखल्या जातात; कोणवाद्य वाजवणाऱ्या दोन असतात, आणि सहा किंवा आठ जणी शांत बसतात.
सर्वा रूपविलासिन्यः सर्वाश्चापतितस्तनाः । रतितंत्राधिकुशलास्तत एवाविशंकिताः
सर्व स्त्रिया सुंदर, मोहक, भरगच्च स्तन असलेल्या, प्रेमकलेत निपुण आणि त्यामुळे निःसंकोच होत्या.
सुसूक्ष्मा वस्त्रवेषाश्च विद्युच्चंचलदृष्टयः । एतादृशीभिर्योषाभिर्येन नृत्यं हि कारितम्
त्यांचे वस्त्र अत्यंत सूक्ष्म, नजरा वीजेसारख्या चमकणाऱ्या; अशा स्त्रियांनी ते नृत्य साकारले.
एकस्मिन्दिवसे राजन्वत्सरान्सविमानगः । शतस्त्रीवीक्षितमुखो युवा बहुभिरर्चितः
राजा, एका दिवसात विमानासह, शंभर स्त्रिया ज्याच्याकडे पाहतात, असा तरुण, अनेकांनी सन्मानित होतो आणि त्याला वर्षांचे सुख मिळते.
आनंदपोषसंपूर्णः क्रोधेर्ष्यादिविवर्जितः । पंचगंधविलिप्तांगः सचंद्रा हिदलाननः
आनंद आणि पोषण यांनी पूर्ण, राग, हेवा वगैरेपासून मुक्त, त्याचे अंग पाच सुवासिकांनी लावलेले आहे आणि त्याचा चेहरा कमळाच्या पाकळ्या आणि चंद्राने शोभलेला आहे.
सूर्योपमस्तु योषाश्च सर्वास्ता दशनान्विताः । सद्योविकसितामोदि पारिजातकृतस्रजः
त्या स्त्रिया सूर्यासारख्या तेजस्वी आहेत, सर्वांच्या दात सुंदर आहेत आणि त्या ताज्या उमललेल्या, सुवासिक पारिजाताच्या फुलांच्या माळा घालतात.
सर्वा विकसितारोहि रक्तसंधिकृतस्रजः । धम्मिल्ले वक्षसि तथा बिभ्रत्यः सुस्मिताधराः
सर्वजणी उमललेल्या फुलांनी आणि लाल सांध्यांनी केलेल्या माळांनी सजलेल्या आहेत, त्यांचे केस नीट मांडलेले आहेत, त्या माळा छातीवर घालतात आणि त्यांच्या ओठांवर सुंदर हास्य असते.
चरत्येतादृशीभिस्तु नृत्यगीतानुमोदितः । एवं विमानगो भूत्वा उषित्वा कालमक्षयम्
तो अशा स्त्रियांच्या सहवासात, त्यांच्या नृत्य आणि गाण्याने आनंदी होतो; अशा रीतीने तो दिव्य विमानात राहून, अमर काळपर्यंत सुख उपभोगतो.
पश्चाज्जायेत नृपतिरेवं कृत्वा पुनस्तथा । राज्यं स्वर्गफलं भुक्त्वा शिवभक्तो भविष्यति
नंतर तो पुन्हा राजा म्हणून जन्म घेतो, पुन्हा असेच कर्म करतो, राज्य आणि स्वर्गाचे फळ भोगतो आणि मग तो शंकरभक्त होतो.
शंभुरुवाच-। दिलीपाय वसिष्ठोक्तं मुनीनामंगिरोब्रवीत् । ते तथा कृतवंतश्च तौर्य्यत्रिकमुमापतेः
शंभू म्हणाले: वसिष्ठांनी दिलीपाला जसे सांगितले, तसेच अङ्गिरसांनी ऋषींना सांगितले; त्यांनीही उमापतीचे त्रैत्रिक व्रत असेच केले.
श्रुत्वा पुराणं पाद्मं च समग्रं सुखिनो भवन् । त एते ब्राह्मणा राम विमानवरमास्थिताः
पद्मपुराण पूर्ण ऐकल्यावर ते सुखी झाले; हे राम, ते ब्राह्मण उत्तम विमानात पोहोचले.
दृश्यंते खे च सुखिनः सदा मुदितमानसाः । एतत्ते सर्वमाख्यातं पुराणेषु विनिश्चितम्
ते आकाशात नेहमीच आनंदी आणि समाधानी दिसतात; हे सर्व मी तुला सांगितले, जे पुराणांमध्ये निश्चित आहे.
इतः परं च किं भूयः श्रोतुमिच्छसि राघव
यापुढे तुला आणखी काय ऐकायचे आहे, हे राघव?
ति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शिवराघवसंवादे त्रयोदशोत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील शिव-राघव संवादातील एकशेतेराव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.
राम उवाच- क एष दृश्यते व्योम्नि सर्वाभरणभूषितः । विमानस्थो महादीप्त मध्याह्नार्क इवापरः
राम म्हणाले: हा आकाशात कोण आहे, जो सर्व दागिन्यांनी सजलेला आहे, विमानात बसलेला आहे आणि मध्यान्हाच्या सूर्यासारखा तेजस्वी आहे?
दुष्प्रेक्ष्यः सर्वमर्त्यानां तस्यांके चारुहासिनी । अपरा श्रीरिव ब्रह्मंस्तथा पंचसुयोषितः
तो सर्व माणसांना पाहायला कठीण आहे; त्याच्या मांडीवर सुंदर हसणारी स्त्री बसली आहे, ब्राह्मण, आणि त्याच्यासोबत आणखी पाच स्त्रिया आहेत.
गायंति मधुरां गीतिं सुभ्रूभंगनिरीक्षणैः । मंदस्मितैः करतलशब्दास्फोटिकया तथा
त्या मधुर गाणी गातात, सुंदर भुवया हलवत पाहतात, मंद हास्य करतात आणि टाळ्या वाजवतात.
क्वचिद्गलकृतैर्गीतैरन्योन्य करताडनैः । अन्योन्य मुखमालोक्य प्रलोभैर्गीतपूर्वकैः
कधी गळ्यातून गाणी काढतात, कधी एकमेकींच्या हातावर टाळ्या मारतात, एकमेकींच्या चेहऱ्याकडे पाहतात आणि मोहक गाणी गातात.