किमर्थमागता यूयं शीघ्रं ब्रूत द्विजोत्तमाः । द्विजा ऊचुः - वयमिच्छामहे सर्वे सर्वसंपत्समन्विते
तुम्ही इथे कशासाठी आलात? लवकर सांगा, द्विजश्रेष्ठांनो. द्विज म्हणाले - आम्हा सर्वांना सर्व प्रकारच्या समृद्धीने युक्त असलेल्या दिव्य विमानात राहायची इच्छा आहे.
विमाने कामगे रोढुं तत्संपादय नो गुरो । तत्तेषां चिंतितं श्रुत्वा वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्
गुरुजी, आम्हाला हवं तेव्हा अशा विमानात बसता यावं, ही कृपा आमच्यावर करा. आमची ही इच्छा पूर्ण करा. त्यांचं म्हणणं ऐकून वसिष्ठांनी असे शब्द सांगितले.
पुराणं सर्वदा विप्राः श्रोतव्यं पापनाशनम् । धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षस्तत्रैव दृश्यते
ब्रम्हणांनो, पुराण नेहमी ऐकावं, कारण ते पापांचा नाश करतं; त्यात धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे सर्व मिळतात.
तथेत्युक्त्वाथ सुनयः पुराणकुशलं मुनिम् । जग्मुरंगिरसं श्रेष्ठं सर्वशास्त्रविशारदम्
‘तसं होऊ द्या’ असं म्हणून, शहाण्या लोकांनी पुराणांमध्ये निपुण असलेल्या, अङ्गिरसांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व शास्त्रांमध्ये पारंगत असलेल्या त्या ऋषीकडे जाऊन भेट घेतली.
सर्वागमपुराणज्ञं सदा सत्कर्म्मचारिणम् । इदमूचुर्नमस्कृत्य वयं सफलजीविनः
सर्व आगम आणि पुराण जाणणाऱ्या, नेहमी चांगली कर्मं करणाऱ्या त्या महात्म्याला वंदन करून त्यांनी म्हटलं - आम्ही खरोखरच सुफळजीवन लाभलेले आहोत.
कृतकृत्या वयं ब्रह्मन्साक्षाद्दृष्टोऽसि यन्मुने । अंगिरा उवाच- यत्कार्यमागता यूयं तत्कार्यं करवाण्यहम्
ब्रम्हणांनो, आम्ही कृतार्थ झालो, कारण आम्ही तुम्हाला प्रत्यक्ष पाहिलं. अङ्गिरा म्हणाले - तुम्ही ज्या कारणासाठी आलात, ते काम मी नक्की पूर्ण करीन.
पुराणं श्रोतुकामास्तु यूयमत्र समागताः । कीर्तयिष्ये विधानं वः समस्ताघविनाशनम्
तुम्ही इथे पुराण ऐकायच्या इच्छेने जमला आहात; मी तुम्हाला सर्व पापांचा नाश करणारी ती पद्धत सांगतो.
सर्वज्ञानप्रदं देवं तत्वविज्ञानसंभवम् । शिवभक्तिप्रदं हृद्यं विष्णुभक्तिप्रदं शुभम्
ते सर्व ज्ञान देणारं आहे, सत्याच्या अनुभूतीतून उत्पन्न झालेलं आहे, शिवभक्ती देणारं, मनाला आनंद देणारं, विष्णुभक्ती देणारं आणि अत्यंत मंगल आहे.
विचित्रस्वगतिप्राप्ति ज्ञानदं रमणीप्रदम् । नानाविधशुभज्ञानं रतितंत्रप्रकाशकम्
त्यातून विविध अद्भुत गति मिळतात, ज्ञान प्राप्त होतं, मनाला आनंद मिळतो, अनेक प्रकारचं शुभज्ञान मिळतं आणि भोगाची तंत्रे उलगडली जातात.
भुक्तिमुक्तिप्रधानं च विधिदर्शनदीपकम् । विचित्रभक्तिकथनं भक्तिसाहसकीर्तनम्
ते मुख्यत्वे भोग आणि मोक्ष देणारं आहे, योग्य आचरणाचा मार्ग दाखवणारं दीप आहे, भक्तीच्या अद्भुत कथा सांगतं आणि भक्तांच्या शौर्याची कीर्ती गातं.
व्रतप्रतिष्ठादानादि भस्मपूजाविधिप्रद्रम् । पुराणं पाद्ममुदितं ब्रह्मपद्मोपनिर्वृतम्
त्यात व्रतांची स्थापना, त्यांचं पालन, भस्माने पूजा कशी करावी हे शिकवलं आहे आणि हेच ते पद्मपुराण, ब्रह्मा आणि पद्म यांनी रचलेलं.
महेश्वरेण कथितं प्रमथाकृतिवर्णनम् । एतदन्यत्र कथितं पुराणे पाद्म एव तु
महेश्वराने सांगितलेलं, प्रमथांच्या रूपांचे वर्णन असलेलं हे, इतरत्र जरी सांगितलं गेलं असलं तरी, ते फक्त पद्मपुराणातच सापडतं.
दिलीपेनपुरापृष्टोवसिष्ठःप्रोक्तवानिदम् । तच्छृणुध्वं मुनिवरा ज्ञानं सर्वं भविष्यति
पूर्वी दिलीपाने विचारल्यावर वसिष्ठांनी हे सांगितलं होतं; हे ऐका, ऋषिश्रेष्ठांनो, सर्व ज्ञान तुमच्याकडे येईल.
अथ तद्वचनाद्विप्राः पुराणश्रवणे रताः । कथं श्रोतव्यमधुना किं कृत्वेत्यब्रुवन्मुनिम्
मग त्या शब्दांनंतर, पुराण ऐकायला उत्सुक असलेल्या ब्राह्मणांनी त्या ऋषींना विचारलं - आता हे कसं ऐकावं? काय करावं?
सोऽपि सर्वं समाचष्ट शृणु धर्मं सनातनम् । नमस्कृत्य पुराणज्ञं दद्याच्चार्घासनं ततः
त्यांनी सर्व काही सांगितलं - 'हे सनातन धर्म ऐका. पुराण जाणणाऱ्याला वंदन करून, त्याला पाय धुण्यासाठी पाणी आणि बसायला आसन द्यावं.'
निषीद तत्र चेत्युक्त्वा गंधपुष्पैः समर्चयेत् । आत्मयोगं च तांबूलमधिकं वा समर्पयेत्
'इथे बसा' असं सांगून, सुगंधी फुलांनी त्याची पूजा करावी आणि आपल्या क्षमतेनुसार तांबूल किंवा त्याहून काही चांगलं अर्पण करावं.'
ब्रूहि पुण्यकथां ब्रह्मन्पौराणिकीमितीरयेत् । न खट्वासनमारुह्य नोच्चासनमथापि वा
'ब्रम्हणांनो, पुराणातील पुण्यकथा सांगा' असं म्हणावं. पलंगावर किंवा उंच आसनावर बसून ऐकू नये.'
नीचासनो वै शृणुयाद्धर्म्मकामार्थसिद्धये । शृण्वित्युक्त्वा पुराणज्ञ इमं मंत्रमुदीरयेत्
'नीच आसनावर बसून ऐकावं, म्हणजे धर्म, काम आणि अर्थ मिळतात. 'ऐका' असं सांगून, पुराण जाणणाऱ्याने हा मंत्र म्हणावा.'
नमो हरिंहरमथो गणेशं भारतीमतः । इष्टदेवं नमस्कृत्वा पुराणं वक्तुमर्हति
हरि, हर, गणेश आणि वाणीची देवी यांना नमस्कार करून, आपला आवडता देवता वंदन केल्यावरच पुराण वाचायला योग्य होतो.
अर्द्धयामं प्रतिदिनं यदि वापीच्छया भवेत् । एवं पाठसमाप्तिं च श्रुत्वा कृत्यं समाचरेत्
दररोज आपल्याला हवे तसे अर्धा प्रहर पुराणाचे वाचन पूर्ण केल्यावर, वाचन संपल्यावर आवश्यक ते विधी करावेत.
श्रोतुश्च तूष्णीं मननं तूष्णीं श्रवणमेव वा । अन्यथा भारती क्रुद्ध्येत् तत्क्रोधान्मूकता भवेत्
ऐकणाऱ्याने शांतपणे मनन करावे किंवा शांतपणे ऐकावे; अन्यथा वाणीची देवी रागावते आणि तिच्या रागामुळे माणूस मुक होतो.
तस्मात्पुराणश्रोता च तांबूलादिसमर्पणम् । वक्तुश्च जीविकाकार्या स्वसामर्थ्यानुसारतः
म्हणून पुराण ऐकणाऱ्याने तांबूल वगैरे अर्पण करावे आणि वाचणाऱ्याला आपल्या सामर्थ्यानुसार उपजीविकेची वस्तू द्यावी.
पुराणप्रक्रमे देयं सचेलोद्गमनीयकम् । सूक्ष्मांबरमथो वापि वस्त्रद्वितयमर्पयेत्
पुराण सुरू करताना एक वस्त्र आणि उपरणे किंवा दोन सूक्ष्म वस्त्रे द्यावीत.
आसनं तु महच्चित्रं रम्यमूर्जस्वलं मृदु । सुवर्णं वा तथा दद्याद्गो भू गेहादिकं तथा
मोठे, सुंदर, मऊ आसन, किंवा सोने, गाय, जमीन, घर वगैरे द्यावे.
एतत्समस्तं विप्रेंद्रा दक्षिणामूर्तिना पुरा । शंकरेण मुनीनां हि भाषितं च दिवौकसाम्
हे सर्व पूर्वी दक्षिणामूर्ती या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने, शंकराने आणि ऋषींनी देवांना सांगितले होते.
अथ ते मुनयः सर्वे तं प्रणम्यासनस्थितम् । पृथक्पृथक्च तांबूलं दत्वा शुश्रूषवः स्थिताः
मग त्या सर्व ऋषींनी आसनावर बसलेल्या त्यांना वंदन करून, वेगवेगळे तांबूल अर्पण केले आणि ऐकायला तयार राहिले.
तेनापि कथितं सर्वं पुराणं सर्वसंप्रदम् । उपांताध्यायपर्य्यंतं श्रुतवंतो द्विजोत्तमाः
त्यांनी सर्व पुराण, शेवटच्या अध्यायापर्यंतचे सर्व उपदेश, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांना सांगितले आणि त्यांनी ते ऐकले.
दिलीप उवाच- कामगेन विमानेन सर्वसंपत्समृद्धिना । सर्वतः सुखयुक्तेन पुण्यस्थानमुपस्थितम्
दिलीप म्हणाला: सर्व सुख-समृद्धीने युक्त, इच्छेनुसार उडणाऱ्या विमानाने मी या पुण्यस्थळी आलो आहे.
वसिष्ठ उवाच- नालं पृष्टं त्वया राजन्नितोप्यतिशयांतरैः । क्रीडमाना भविष्यंति येन तत्पुण्यमुच्यते
वसिष्ठ म्हणाले: राजन, तू विचारले ते पुरेसे नाही; आणखी मोठ्या विशेष गोष्टी आहेत, ज्यामुळे खेळता खेळता ते पुण्य मिळते.
सुधाधवलितं कृत्वा शिववेश्मसमं ततः । स्त्रियो रूपविलासाढ्याः सर्वालंकारभूषिताः
ते स्थान अमृतासारखे शुभ्र करून, शिवाच्या घरासारखे केले, आणि तिथे सर्व सुंदर, अलंकारांनी सजलेल्या स्त्रिया होत्या.