जाते विषादे तु व्रतमसम्यगिति निश्चयः । सोमवाराः समायांति यावंतोब्दशतानि तु
पण जर दुःख वाटलं, तर समजावं की व्रत नीट पार पडलं नाही; शेकडो वर्षांत जसे जसे सोमवारे येतात—
तावंति मत्पुरे देवि सर्वभोगसमन्वितः । सभार्य्यपुत्रबंधुश्च वेदोक्तायुष्यजीवितः
तेवढ्या वर्षे, देवी, माझ्या नगरीत सर्व सुखसोयींनी, पत्नी, मुले, नातेवाईकांसह, वेदांनी सांगितलेल्या आयुष्याचा उपभोग घेत जगतो.
पश्चाद्वाराणसीं गत्वा मृतो मुक्तिमवाप्स्यति । शंभुरुवाच- अथ देवे स्थिते तत्र मुनयस्त्रिः प्रदक्षिणम्
नंतर जो वाराणसीला जाऊन तिथे मृत्यू पावतो, त्याला मुक्ती मिळते. शंभू म्हणाले — त्या वेळी देव तिथे असताना, ऋषींनी तिथे तीन वेळा प्रदक्षिणा केली.
कृत्वा पंचनमस्कारान्पुनः कृत्वा प्रदक्षिणम् । पुनश्च दंडवद्भूत्वा विसृष्टा निर्ययुस्ततः
पाच वेळा नमस्कार करून, त्यांनी पुन्हा प्रदक्षिणा केली. मग सर्वांनी दंडवत घालून, तिथून निघून गेले.
अथ शोणः शोभितांगीं भार्यामाप ह्यनिंदिताम् । राज्यं च भारते वर्षे धर्मेणापालयद्द्विजः
नंतर शोणाला तेजस्वी आणि निष्कलंक पत्नी मिळाली. त्या द्विजाने भारत देशात धर्माने राज्य केले.
मानुषानखिलान्भोगान्बुभुजे शिवभक्तिमान् । नित्यं देवार्चनपरो नित्यं ब्राह्मणपूजकः
तो शिवभक्त सर्व मानवसुखांचा उपभोग घेत होता. तो नेहमी देवांची पूजा करणारा आणि ब्राह्मणांचा सन्मान करणारा होता.
नित्यदाता नित्ययाजी नित्यश्रोता पुराणकम् । मृतः स गतवांल्लोकं शंकरस्य विभोः शुभम्
तो नेहमी दान करणारा, नेहमी यज्ञ करणारा आणि नेहमी पुराण ऐकणारा होता. मृत्यू झाल्यावर तो शंकराच्या शुभ लोकात गेला.
शंभुरुवाच- नामकीर्तनमाहात्म्यं प्रसंगात्परिकीर्तितम् । शृण्वतां सर्वपापघ्नं भक्तानां च तथा नृप
शंभू म्हणाले — नामस्मरणाचे महात्म्य प्रसंगाने सांगितले आहे. हे ऐकणाऱ्यांचे आणि भक्तांचे सर्व पाप नष्ट करते, हे राजा.
सर्वकल्याणदं नित्यं सुभार्य्या राज्यदं शिवम् । शिवभक्तिप्रदं गोप्यं यस्य कस्यापि नेरयेत्
हे नेहमी सर्व शुभ देणारे, चांगली पत्नी आणि राज्य देणारे आहे. हे शिवभक्ती देणारे आणि गुप्त ठेवावे असे आहे — कुणालाही उघड करू नये.
त्रयोदशोत्तरशततमोऽध्यायः 5.113 श्रीराम उवाच- खे दृश्यंते विमानस्था नानारूपधराः शुभाः । सर्वकामफलोपेताः सुभार्य्याः शतयोषितः
श्रीराम म्हणाले — आकाशात विविध सुंदर रूपे घेतलेल्या, सर्व इच्छित फळांनी युक्त, चांगल्या पत्नी आणि शेकडो स्त्रिया सोबत असलेल्या विमानात वास करणारे लोक दिसतात.
सहस्रनरनारीभिः पूज्यमानाः पदे पदे । गायंति विंशतिर्योषा रूपलावण्यकोमलाः
हजारो पुरुष आणि स्त्रिया प्रत्येक ठिकाणी त्यांचा सन्मान करतात. रूप, सौंदर्य आणि कोमलतेने युक्त वीस स्त्रिया गाणे गातात.
करंकवाहिनी चैका चामरासक्तबाहवः । तालवृंतद्वयं नार्य्यो वीजयंति प्रगृह्य वै
एकजण हत्तीवर बसलेला आहे, काहीजणी हातात चामर धरून आहेत. दोन स्त्रिया ताडाच्या पंख्यांनी हळुवार वारा घालत आहेत.
सचक्रे चांकमध्ये स्या उपधानं तथापरः । एकस्याः करयोर्हस्तः स्तावकानेकसंयुतः
एकजण वर्तुळाच्या मध्यभागी गादी ठेवते, दुसरी आधार देते. एका स्त्रीचे हात दुसरीच्या हातात असून, अनेक स्तुती ऐकू येतात.
नानाविधपरीहास कृतोत्फुल्लमुखांबुजः । एकैकत्र विमाने तु दृश्यते चंद्रदीधितिः
विविध प्रकारच्या हास्याने त्यांची चेहरे फुललेली आहेत. प्रत्येक विमानात चंद्राच्या किरणांसारखा प्रकाश दिसतो.
स्त्रीशतेषु विमानेषु दृश्यते ईश्वरः शुभः । एते किं पुण्यकर्तारो विष्णुमायाथवा मुने
विमानातील शेकडो स्त्रियांच्या मध्ये शुभ ईश्वर दिसतो. हे पुण्य करणारे आहेत का, की हे विष्णुमाया आहे, हे ऋषी?
शंभुरुवाच- एते हि ब्राह्मणाः पुण्या गृहस्थाश्रमवासिनः । येषामेव च स ग्रासो दत्तो दशरथेन ते
शंभू म्हणाले — हे सर्व पुण्यवान ब्राह्मण आहेत, जे गृहस्थाश्रमात राहतात. त्यांना दशरथाने तो भोजन दिला होता.
तेषां तु ममचित्तानां कदाचिदभवन्मतिः । यथेह सुखिनः सर्वे वयं चान्योपजीविनः
माझ्या मनाशी एकदा त्यांना असे वाटले — जसे इथे सर्व सुखी आहेत, तसे आपणही दुसऱ्यांवर अवलंबून आहोत.
अस्मानेवानुजीवंति शतशो मनुजा इह । येन पुण्येन च वयं सर्वेकामानुमोदिनः
इथे शेकडो माणसे आपल्यावरच अवलंबून आहेत. ज्या पुण्यामुळे आपण सर्वजण सर्व इच्छा पूर्ण करत आहोत.
सुस्त्रीकृतोपचाराश्च सर्वे राज्यसुखान्विताः । जरामरणहीनाश्च युवानः सर्वदैव हि
सर्वांना चांगल्या स्त्रियांचे सेवासुख मिळते, सर्वांना राज्यसुख आहे. ते वृद्धत्व आणि मृत्यूपासून मुक्त, नेहमी तरुणच असतात.
विचार्यैवं द्विजाः सर्वे वसिष्ठस्याश्रमं ययुः । आगतानथ संपूज्य वसिष्ठो वाक्यमुक्तवान्
असे विचार करून सर्व ब्राह्मण वसिष्ठांच्या आश्रमात गेले. आलेल्यांचे स्वागत करून वसिष्ठांनी बोलायला सुरुवात केली.
किमर्थमागता यूयं शीघ्रं ब्रूत द्विजोत्तमाः । द्विजा ऊचुः - वयमिच्छामहे सर्वे सर्वसंपत्समन्विते
तुम्ही इथे कशासाठी आलात? लवकर सांगा, द्विजश्रेष्ठांनो. द्विज म्हणाले - आम्हा सर्वांना सर्व प्रकारच्या समृद्धीने युक्त असलेल्या दिव्य विमानात राहायची इच्छा आहे.
विमाने कामगे रोढुं तत्संपादय नो गुरो । तत्तेषां चिंतितं श्रुत्वा वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्
गुरुजी, आम्हाला हवं तेव्हा अशा विमानात बसता यावं, ही कृपा आमच्यावर करा. आमची ही इच्छा पूर्ण करा. त्यांचं म्हणणं ऐकून वसिष्ठांनी असे शब्द सांगितले.
पुराणं सर्वदा विप्राः श्रोतव्यं पापनाशनम् । धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षस्तत्रैव दृश्यते
ब्रम्हणांनो, पुराण नेहमी ऐकावं, कारण ते पापांचा नाश करतं; त्यात धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे सर्व मिळतात.
तथेत्युक्त्वाथ सुनयः पुराणकुशलं मुनिम् । जग्मुरंगिरसं श्रेष्ठं सर्वशास्त्रविशारदम्
‘तसं होऊ द्या’ असं म्हणून, शहाण्या लोकांनी पुराणांमध्ये निपुण असलेल्या, अङ्गिरसांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व शास्त्रांमध्ये पारंगत असलेल्या त्या ऋषीकडे जाऊन भेट घेतली.
सर्वागमपुराणज्ञं सदा सत्कर्म्मचारिणम् । इदमूचुर्नमस्कृत्य वयं सफलजीविनः
सर्व आगम आणि पुराण जाणणाऱ्या, नेहमी चांगली कर्मं करणाऱ्या त्या महात्म्याला वंदन करून त्यांनी म्हटलं - आम्ही खरोखरच सुफळजीवन लाभलेले आहोत.
कृतकृत्या वयं ब्रह्मन्साक्षाद्दृष्टोऽसि यन्मुने । अंगिरा उवाच- यत्कार्यमागता यूयं तत्कार्यं करवाण्यहम्
ब्रम्हणांनो, आम्ही कृतार्थ झालो, कारण आम्ही तुम्हाला प्रत्यक्ष पाहिलं. अङ्गिरा म्हणाले - तुम्ही ज्या कारणासाठी आलात, ते काम मी नक्की पूर्ण करीन.
पुराणं श्रोतुकामास्तु यूयमत्र समागताः । कीर्तयिष्ये विधानं वः समस्ताघविनाशनम्
तुम्ही इथे पुराण ऐकायच्या इच्छेने जमला आहात; मी तुम्हाला सर्व पापांचा नाश करणारी ती पद्धत सांगतो.
सर्वज्ञानप्रदं देवं तत्वविज्ञानसंभवम् । शिवभक्तिप्रदं हृद्यं विष्णुभक्तिप्रदं शुभम्
ते सर्व ज्ञान देणारं आहे, सत्याच्या अनुभूतीतून उत्पन्न झालेलं आहे, शिवभक्ती देणारं, मनाला आनंद देणारं, विष्णुभक्ती देणारं आणि अत्यंत मंगल आहे.
विचित्रस्वगतिप्राप्ति ज्ञानदं रमणीप्रदम् । नानाविधशुभज्ञानं रतितंत्रप्रकाशकम्
त्यातून विविध अद्भुत गति मिळतात, ज्ञान प्राप्त होतं, मनाला आनंद मिळतो, अनेक प्रकारचं शुभज्ञान मिळतं आणि भोगाची तंत्रे उलगडली जातात.
भुक्तिमुक्तिप्रधानं च विधिदर्शनदीपकम् । विचित्रभक्तिकथनं भक्तिसाहसकीर्तनम्
ते मुख्यत्वे भोग आणि मोक्ष देणारं आहे, योग्य आचरणाचा मार्ग दाखवणारं दीप आहे, भक्तीच्या अद्भुत कथा सांगतं आणि भक्तांच्या शौर्याची कीर्ती गातं.