पार्वत्युवाच- भार्या पतीसमावेव विषमौ तु विगर्हितौ । तव चासदृशी चेयं सदृशीं प्रददाम्यहम्
पार्वती म्हणाली—'पत्नी पतीसमान असते; पण जे जुळत नाहीत, त्यांना नाकारावं. ही तुझ्यासाठी योग्य नाही; मी तुला योग्य पत्नी देईन.'
न च मन्मंदिरे प्राप्तां त्यक्ष्ये देहविवर्ज्जिताम् । शोण उवाच- यदि नो दीयते चेयं भार्य्यामन्यां मम प्रियाम्
माझ्या घरी जी आली आहे, जिचं शरीर नाही, तिला मी कधीच टाकणार नाही. शोन म्हणाला—'जर हीच प्रिय पत्नी मला मिळाली नाही, तर दुसरी—'
राज्यं महेश्वरे भक्तिं प्रयच्छ वरमुत्तमम् । भविष्यत्येव मे वैतदित्युक्त्वा चाब्रवीन्मुनीन्
'माझ्यासाठी महादेवाची भक्ती किंवा राज्य, हेच श्रेष्ठ वर दे; हेच मला मिळेल.' असं म्हणून त्याने ऋषींना सांगितलं.
भोक्तव्यमिह युष्माभिर्ममास्मिन्दिवसत्रयम् । प्रतींदुवारे देवस्य महेशस्यैव तुष्टये
'माझ्याकडे तीन दिवस तुम्ही सर्वांनी भोजन केलं पाहिजे, प्रतिंदु व्रताच्या निमित्ताने महेशाचा संतोष व्हावा म्हणून.'
भोजनीयाः सदा कालमष्टौ विप्रा मुनीश्वराः । इच्छया यत्र कुत्रापि व्रतमेतदुपक्रमेत्
'आठ ब्राह्मण ऋषींना नेहमी योग्य वेळी जेवायला घालावं; जिथे इच्छा असेल तिथे हे व्रत करता येतं.'
वत्सरे परिपूर्णे तु महाराज तमीश्वरम् । चतुर्निष्कप्रमाणेन तदर्द्धेनैव कारयेत्
'वर्ष पूर्ण झाल्यावर, राजन, त्या ईश्वरासाठी चार निष्कांच्या प्रमाणात किंवा त्याच्या अर्ध्या प्रमाणात हे करावं.'
श्वेतवस्त्रयुगं सूक्ष्मं चामरे व्यजने तथा । पादुकोपानहं च्छत्रं सर्वं विप्रे नियोजयेत्
'शुभ्र, सूक्ष्म वस्त्रांची जोडी, चामर, पंखा, पादत्राणं, चपला आणि छत्र—हे सर्व ब्राह्मणाला द्यावं.'
स्वशक्त्या दक्षिणां दत्वा ब्राह्मणांश्च विसर्जयेत् । एतदुद्यापने कुर्यादादौ मध्ये तथा सुधीः
'आपल्या शक्तीनुसार दक्षिणा देऊन ब्राह्मणांना निरोप द्यावा; या व्रतात सुरुवातीला, मध्ये आणि शेवटी असं करावं.'
दिनेदिने तथा पूजा सोमस्य परमात्मनः
दररोज सोम या परब्रह्माची अशी पूजा केली जाते.
तत्पुरुषस्य विद्महे महादेवस्य धीमहि । तन्नो रुद्र प्रःचोदयात्
आपण त्या पुरुषाचं चिंतन करतो, महादेवाचं ध्यान करतो; तो रुद्र आपल्याला प्रेरणा देवो.
इति पूजामंत्रः । स्थंडिले पूजयेद्देवं प्रतिमायामथापि वा । एकभक्तं स्वयं कुर्याद्ब्रह्मचर्यसमन्वितम्
हा पूजा मंत्र आहे. पवित्र जागी किंवा मूर्तीसमोर देवाची पूजा करावी आणि स्वतः एकदाच जेवावं, ब्रह्मचर्य पाळावं.
एतत्सोमव्रतं प्रोक्तं शिवतुष्टिप्रदं शुभम् । य एवं कुरुते भक्त्या नारी वा पुरुषोपि वा
हेच सोमव्रत सांगितलं आहे, शिवाला संतोष देणारं आणि शुभ. जो कोणी भक्तीने हे करतो, स्त्री असो वा पुरुष,
छायेव शंकरस्यासौ नित्यमेवानुवर्तते । अद्य सोमदिनं प्राप्तं मध्याह्नात्परतो भुजिः
तो शंकराच्या सावलीसारखा नेहमी त्याच्या मागे राहतो. आज सोमवारी आला आहे, दुपारनंतर जेवू शकता.
यूयं च सर्वे मुनयः कृतपौर्वाह्णिकक्रियाः । माध्याह्निकीं क्रिंयां कृत्वा भोक्तुमर्हथ सत्तमाः
मुनिजनांनो, तुम्ही सर्वांनी सकाळच्या क्रिया पूर्ण केल्या आहेत. आता दुपारची पूजा करून, तुम्ही श्रेष्ठजन जेवू शकता.
मातुर्वचनमाकर्ण्य तथेत्युक्त्वा नमस्य च । अनुष्ठानाय ते सर्वे गता भागीरथीं नदीम्
आईचं बोलणं ऐकून, 'तसं करतो' असं म्हणून आणि वाकून, ते सर्व भागीरथी नदीकाठी व्रत करण्यासाठी गेले.
संगमे मध्यतो वृत्ते कृत्वा माध्याह्निकीं क्रियाम् । विश्वेशपूजां कृत्वा च षोडशैरुपचारकैः
संगमावर दुपार झाल्यावर, त्यांनी दुपारची पूजा केली आणि विश्वेश्वराची सोळा उपचारांनी पूजा केली.
अथ ते पार्वतीगेहं गत्वा देवीं प्रणम्य च । लोकमातुर्नियोगेन शालंकायनकात्मजः
नंतर ते पार्वतीच्या घरी जाऊन देवीला वंदन करून, लोकमातेच्या आज्ञेने शालंकायनाचा मुलगा
पादप्रक्षालनमुखानुपचारानकल्पयत् । पंचगंधकमादाय तान्मुनीनभ्यलेपयत्
पाय धुण्यापासून सुरू होणारे उपचार तयार केले. पाच प्रकारचे सुगंधी लेप घेऊन, त्याने त्या मुनींना लावले.
राज्यं च महदाप्नोति यो दद्यात्पंचगंधकम् । पंचबाणसमो भूत्वा स्त्रीणां वल्लभतामियात्
जो कोणी पाच प्रकारचे सुगंध देतो, त्याला मोठं राज्य मिळतं; तो कामदेवासारखा होतो आणि स्त्रियांमध्ये प्रिय होतो.
विष्णवे यो हि दद्यात्तु सोपि मारसमो भवेत् । कामीत्वकामी यः कुर्यात्कैलासे पंचवत्सरान्
जो कोणी विष्णूला हे देतो, तोही कामदेवासारखा होतो; जो कैलासावर पाच वर्षे इच्छा किंवा अनिच्छा पाळतो,
सर्वगंधसमोपेतो भोगी चेष्टार्थसंयुतः । यथेष्टवर्तनो भूत्वा ततो जायेत भूमिपः
तो सर्व सुगंधांनी युक्त होतो, सुख आणि इच्छित वस्तू मिळवतो, मनासारखं वागतो आणि शेवटी राजा होतो.
कस्तूरीचंदनं चंद्रमगरुद्वितयं तथा । पंचगंधं समाख्यातं सर्वकार्येषु शोभनम्
कस्तुरी, चंदन, कापूर आणि दोन प्रकारचे अगर हे पाच सुगंध आहेत, जे सर्व कार्यांसाठी शुभ मानले जातात.
विलिप्तपंचगंधेषु ब्राह्मणेषु महात्मसु । आसीनेषु तदाभ्यागाद्ब्राह्मणः स्थविरः कृशः
महात्मा ब्राह्मण पाच सुगंधांनी लेपलेले बसले असताना, तिथे एक वृद्ध, कृश ब्राह्मण आला.
उन्मत्तवेषो दिग्वासा जराजर्ज्जरितस्त्वरी । खल्वाटः श्वासकासी च बहुहिक्की क्षुधान्वितः
तो वेड्यासारखा दिसणारा, अंगावर वस्त्र नसलेला, म्हातारा, टक्कल पडलेला, श्वास घेताना खोकणारा, वारंवार हिक्की येणारा आणि उपाशी होता.
लालास्नुतः श्मश्रुकूर्चश्लेष्मानम्रः स्खलत्पदः । द्व्यष्टवर्षा तथा नारी सर्वाभरणभूषिता
त्याच्या तोंडातून लाळ गळत होती, दाढी विस्कटलेली, कफामुळे वाकलेला, पाय घसरत होते; आणि एक अठ्ठावीस वर्षांची स्त्री, सर्व दागिन्यांनी सजलेली,
रूपलावण्यसंयुक्ता लोकोत्कृष्टस्वरूपिणी । पुरुषान्रूपसंयुक्तान्वीक्षंती च ततस्ततः
ती सौंदर्य आणि लावण्याने युक्त, जगात सर्वश्रेष्ठ रूपाची होती; आणि सुंदर पुरुषांकडे इकडे तिकडे पाहत होती.
गायंती त्वथ नृत्यंती तं दृष्ट्वाह सती पतिम् । प्रबाधते वृद्धधवं शीघ्रमेहि कृशाधम
ती गात नाचत असताना, पतीला पाहून त्या सतीने म्हटलं, "लवकर ये, पटकन ये, या कृश आणि वृद्ध माणसा!"
आलंब्य त्वत्करं वृद्ध दुःखिता नित्यमस्म्यहम् । भूषणं वसनं घ्राणं स्रग्विलेपनमेव च
तुझा हात धरून, हे वृद्धा, मी नेहमीच दुःखी असते; दागिने, कपडे, सुवास, हार, उटणं — काहीही असो,
हासो गीतिस्तथा पानं मंडनं शोभनं गृहम् । सर्वऋतुसमृद्धिश्च कामस्यैवाभिवृद्धये
हास्य, गाणं, मद्यपान, सजावट, सुंदर घर, सगळ्या ऋतूंचं सुख — हे सगळं फक्त कामवासना वाढवण्यासाठीच असतं.
सर्वेषामेव कामानां रतिरेका प्रयोजनम् । सुखानि सर्वाण्येकत्र रतिरेकत्र च स्थिता
सर्व इच्छा फक्त सुखासाठीच असतात; सर्व सुखं एकत्र येतात आणि ते सुख फक्त तिथेच मिळतं.