यमलोकगतानां तु सर्वमेतद्विनिश्चितम् । ममलोकगतानां च गतिरन्या न विद्यते
यमाच्या लोकात गेलेल्यांसाठी हे सर्व ठरलेलंच आहे; पण माझ्या लोकांत आलेल्यांसाठी दुसरं काहीही होऊ शकत नाही.
अनया कीर्तितं नाम प्राणनिर्गमने पुरा । तया यमलिपिर्मृष्टा कथमायुष्यनिर्णयः
पूर्वी प्राण जाताना ह्या नावाचा उच्चार झाला, त्यामुळे यमाच्या लेखातून तिचं नाव मिटलं; मग आयुष्य किती असावं याचा निर्णय कसा होईल?
अथवा गिरिजायै च निवेदयत कृत्स्नशः । अथ ते पार्वतीपाददर्शनाय गता द्विजाः
किंवा सर्व काही गिरिजेला सांगून द्या; मग त्या द्विज लोकांनी पार्वतीच्या पायांना वंदन करण्यासाठी प्रस्थान केलं.
प्रणम्य मातरं सर्वे विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् । दीनानाथाकृशा भार्या प्रणष्टपितृकाञ्छिशून्
सर्वांनी मातेला वंदन केल्यावर, विश्वामित्र म्हणाले, 'हिची पत्नी दीन, अनाथ, कृश आहे, तिचे आईवडील नाहीत आणि ती मुलंहीन आहे.'
रक्षयित्वा पुरा मातरिष्टदा त्वं सदा ह्यभूः । कला पौत्री ममैवेयं त्वामाराध्य पतिं त्वमुम्
माते, पूर्वी तू संकटात असणाऱ्यांना नेहमी वाचवलंस; ही माझी नात आहे, तिने तुझी भक्ती केली आहे, कृपया तिला हाच नवरा मिळू दे.
शोणं लब्धवती मातस्त्वत्पूजायाः फलं त्विदम् । तपसा लभ्यते पर्णे दानेन यदि वापि च
माते, शोन मिळणं हे तुझ्या पूजेचं फळ आहे; हे तप करून, किंवा एखादं पान दान देऊनही मिळू शकतं.
व्रतोपवासैरथवा कला सा लभ्यते मया । एतया परिविष्टान्नं भोक्तुमिच्छामि तत्कथम्
व्रत किंवा उपवास करूनही मला तीच प्राप्त झाली; तिच्या हातचं अन्न मला खायचं आहे—हे कसं शक्य होईल?
पार्वत्युवाच- यादृशी चेष्यते भार्य्या तादृशी दीयते मया । नैनां त्यक्तुमहं शक्ता किं वा त्वं मन्यसे मुने
पार्वती म्हणाली—'जशी पत्नी हवी आहे, तशीच मी देईन; तिला सोडण्याची माझी शक्ती नाही—मुनिवर, तुला काय वाटतं?'
विश्वामित्र उवाच- माता त्वमित्येव मया अविशंकितमीरितम् । शोणो मुनिरयं मातस्तव विज्ञापयिष्यति
विश्वामित्र म्हणाले—'माझ्या मनात शंका न ठेवता मी तुला आई म्हटलं; हा शोन ऋषी, माते, तुला सर्व काही सांगेल.'
शोण उवाच- तामेव भार्य्यां प्रतिमे प्रीतिरत्युक्तत्कटाति । सैव मे दीयतां भार्य्या चान्यथा मरणं भवेत्
शोन म्हणाला—'माझं त्या पत्नीवर फार प्रेम आहे; तीच मला पत्नी म्हणून मिळू दे, नाहीतर माझं मरणच होईल.'
पार्वत्युवाच- भार्या पतीसमावेव विषमौ तु विगर्हितौ । तव चासदृशी चेयं सदृशीं प्रददाम्यहम्
पार्वती म्हणाली—'पत्नी पतीसमान असते; पण जे जुळत नाहीत, त्यांना नाकारावं. ही तुझ्यासाठी योग्य नाही; मी तुला योग्य पत्नी देईन.'
न च मन्मंदिरे प्राप्तां त्यक्ष्ये देहविवर्ज्जिताम् । शोण उवाच- यदि नो दीयते चेयं भार्य्यामन्यां मम प्रियाम्
माझ्या घरी जी आली आहे, जिचं शरीर नाही, तिला मी कधीच टाकणार नाही. शोन म्हणाला—'जर हीच प्रिय पत्नी मला मिळाली नाही, तर दुसरी—'
राज्यं महेश्वरे भक्तिं प्रयच्छ वरमुत्तमम् । भविष्यत्येव मे वैतदित्युक्त्वा चाब्रवीन्मुनीन्
'माझ्यासाठी महादेवाची भक्ती किंवा राज्य, हेच श्रेष्ठ वर दे; हेच मला मिळेल.' असं म्हणून त्याने ऋषींना सांगितलं.
भोक्तव्यमिह युष्माभिर्ममास्मिन्दिवसत्रयम् । प्रतींदुवारे देवस्य महेशस्यैव तुष्टये
'माझ्याकडे तीन दिवस तुम्ही सर्वांनी भोजन केलं पाहिजे, प्रतिंदु व्रताच्या निमित्ताने महेशाचा संतोष व्हावा म्हणून.'
भोजनीयाः सदा कालमष्टौ विप्रा मुनीश्वराः । इच्छया यत्र कुत्रापि व्रतमेतदुपक्रमेत्
'आठ ब्राह्मण ऋषींना नेहमी योग्य वेळी जेवायला घालावं; जिथे इच्छा असेल तिथे हे व्रत करता येतं.'
वत्सरे परिपूर्णे तु महाराज तमीश्वरम् । चतुर्निष्कप्रमाणेन तदर्द्धेनैव कारयेत्
'वर्ष पूर्ण झाल्यावर, राजन, त्या ईश्वरासाठी चार निष्कांच्या प्रमाणात किंवा त्याच्या अर्ध्या प्रमाणात हे करावं.'
श्वेतवस्त्रयुगं सूक्ष्मं चामरे व्यजने तथा । पादुकोपानहं च्छत्रं सर्वं विप्रे नियोजयेत्
'शुभ्र, सूक्ष्म वस्त्रांची जोडी, चामर, पंखा, पादत्राणं, चपला आणि छत्र—हे सर्व ब्राह्मणाला द्यावं.'
स्वशक्त्या दक्षिणां दत्वा ब्राह्मणांश्च विसर्जयेत् । एतदुद्यापने कुर्यादादौ मध्ये तथा सुधीः
'आपल्या शक्तीनुसार दक्षिणा देऊन ब्राह्मणांना निरोप द्यावा; या व्रतात सुरुवातीला, मध्ये आणि शेवटी असं करावं.'
दिनेदिने तथा पूजा सोमस्य परमात्मनः
दररोज सोम या परब्रह्माची अशी पूजा केली जाते.
तत्पुरुषस्य विद्महे महादेवस्य धीमहि । तन्नो रुद्र प्रःचोदयात्
आपण त्या पुरुषाचं चिंतन करतो, महादेवाचं ध्यान करतो; तो रुद्र आपल्याला प्रेरणा देवो.
इति पूजामंत्रः । स्थंडिले पूजयेद्देवं प्रतिमायामथापि वा । एकभक्तं स्वयं कुर्याद्ब्रह्मचर्यसमन्वितम्
हा पूजा मंत्र आहे. पवित्र जागी किंवा मूर्तीसमोर देवाची पूजा करावी आणि स्वतः एकदाच जेवावं, ब्रह्मचर्य पाळावं.
एतत्सोमव्रतं प्रोक्तं शिवतुष्टिप्रदं शुभम् । य एवं कुरुते भक्त्या नारी वा पुरुषोपि वा
हेच सोमव्रत सांगितलं आहे, शिवाला संतोष देणारं आणि शुभ. जो कोणी भक्तीने हे करतो, स्त्री असो वा पुरुष,
छायेव शंकरस्यासौ नित्यमेवानुवर्तते । अद्य सोमदिनं प्राप्तं मध्याह्नात्परतो भुजिः
तो शंकराच्या सावलीसारखा नेहमी त्याच्या मागे राहतो. आज सोमवारी आला आहे, दुपारनंतर जेवू शकता.
यूयं च सर्वे मुनयः कृतपौर्वाह्णिकक्रियाः । माध्याह्निकीं क्रिंयां कृत्वा भोक्तुमर्हथ सत्तमाः
मुनिजनांनो, तुम्ही सर्वांनी सकाळच्या क्रिया पूर्ण केल्या आहेत. आता दुपारची पूजा करून, तुम्ही श्रेष्ठजन जेवू शकता.
मातुर्वचनमाकर्ण्य तथेत्युक्त्वा नमस्य च । अनुष्ठानाय ते सर्वे गता भागीरथीं नदीम्
आईचं बोलणं ऐकून, 'तसं करतो' असं म्हणून आणि वाकून, ते सर्व भागीरथी नदीकाठी व्रत करण्यासाठी गेले.
संगमे मध्यतो वृत्ते कृत्वा माध्याह्निकीं क्रियाम् । विश्वेशपूजां कृत्वा च षोडशैरुपचारकैः
संगमावर दुपार झाल्यावर, त्यांनी दुपारची पूजा केली आणि विश्वेश्वराची सोळा उपचारांनी पूजा केली.
अथ ते पार्वतीगेहं गत्वा देवीं प्रणम्य च । लोकमातुर्नियोगेन शालंकायनकात्मजः
नंतर ते पार्वतीच्या घरी जाऊन देवीला वंदन करून, लोकमातेच्या आज्ञेने शालंकायनाचा मुलगा
पादप्रक्षालनमुखानुपचारानकल्पयत् । पंचगंधकमादाय तान्मुनीनभ्यलेपयत्
पाय धुण्यापासून सुरू होणारे उपचार तयार केले. पाच प्रकारचे सुगंधी लेप घेऊन, त्याने त्या मुनींना लावले.
राज्यं च महदाप्नोति यो दद्यात्पंचगंधकम् । पंचबाणसमो भूत्वा स्त्रीणां वल्लभतामियात्
जो कोणी पाच प्रकारचे सुगंध देतो, त्याला मोठं राज्य मिळतं; तो कामदेवासारखा होतो आणि स्त्रियांमध्ये प्रिय होतो.
विष्णवे यो हि दद्यात्तु सोपि मारसमो भवेत् । कामीत्वकामी यः कुर्यात्कैलासे पंचवत्सरान्
जो कोणी विष्णूला हे देतो, तोही कामदेवासारखा होतो; जो कैलासावर पाच वर्षे इच्छा किंवा अनिच्छा पाळतो,