भर्तृरूपमथास्थाय कलामेतदुवाच ह । मारीच उवाच- सप्तगोदावरीतीरे पवित्रं पापनाशनम्
पतीचं रूप घेऊन, कौशल्याने असे बोलला — मारीच म्हणाला — सात शाखांनी वाहणाऱ्या गोदावरीच्या काठी एक पवित्र, पाप नष्ट करणारे स्थान आहे,
द्राक्षाराममिति प्रोक्तं यत्र भीमः स्वयं स्थितः । भुक्तिमुक्तिप्रदो नॄणां स्मरणात्पापनाशनः
ज्याला द्राक्षाराम म्हणतात, जिथे भीम स्वतः वास करतो; तेथे लोकांना भोग आणि मोक्ष मिळतो, आणि त्याचे स्मरण केल्याने पाप नष्ट होतात.
तत्र गच्छावहे शीघ्रं त्वं तु निर्गच्छ सुंदरि । कलोवाच- इदानीमभिषेकाय प्रवृत्तो नाभिषिक्तवान्
चल, आपण तिथे लवकर जाऊ या; सुंदरिये, तू बाहेर ये. कला म्हणाली — आत्ता तू स्नानाच्या विधीत गुंतलेला आहेस, पण अजून स्नान केलेलं नाहीस.
कथमेतादृशं त्वं हि पूर्वानुक्तं वदिष्यसि । प्रकृतेरन्यथाभावमुत्पातं विदुरुत्तमाः
तू आधी जे बोललास त्याच्या विरुद्ध असं कसं बोलतोस? आपली स्वभावानुसार वागणूक बदलली की, शहाणे लोक ते अपशकुन समजतात.
मारीच उवाच- भर्तुरप्रतिकूलत्वं नारीणां धर्म उच्यते । प्रतिकूलानुकूला वा मम शीघ्रं वदस्व तत्
मारीच म्हणाला — स्त्रियांनी पतीला विरोध करू नये, असं धर्म सांगतो; अनुकूल असो वा प्रतिकूल, तू लवकर सांग काय हवंय.
तूष्णींभूत्वाथ सा साध्वी भर्तेत्येव विचार्य तम् । निर्ययौ तेन सा बाला वनमध्ये गता सती
मग ती सती गप्प राहिली, 'हा माझा पती आहे' असं मनाशी ठरवून त्याच्यासोबत बाहेर गेली; ती अजून लहानच होती, आणि त्या दोघांनी जंगलात प्रवेश केला.
अथ मध्याह्नकालोसौ क्रियतामाह्निकक्रियाः । राक्षसोथ वचः श्रुत्वा नानुष्ठानस्थलं त्विह
मग मध्यान्ह झाला, तेव्हा तो म्हणाला, 'आता दैनंदिन कर्म कर.' राक्षसाचं बोलणं ऐकून ती म्हणाली, 'इथे विधी करण्यास योग्य जागा नाही.'
यत्र तत्रास्ति गंतव्यमितो गच्छावहे ततः । किंचित्प्रदेशं गत्वा तु गुहां वीक्ष्य सरस्तथा
'कुठेही असलं तरी, आपल्याला इथून जावंच लागेल; चला, आपण पुढे जाऊ.' थोडं पुढे गेल्यावर त्यांना एक गुहा आणि एक सरोवर दिसलं.
इह स्थानं हि मे स्थातुं कार्यं स्नानमथ प्रिये । इत्युक्त्वा सरसि स्नात्वा फलाहारं प्रकल्प्य च
'इथे मला थांबायचं आहे; प्रिय, मला स्नान करायचं आहे.' असं म्हणून त्याने सरोवरात स्नान केलं आणि फळांचा आहार तयार केला.
भोजनावसरे प्राप्ते कला दध्यावुमां शिवम् । अयं धवो मम न वा इति ध्यानपराभवत्
भोजनाची वेळ आली तेव्हा कला उमादेवी आणि शिवाचा स्मरण करत विचार करू लागली — 'हा माझा पती आहे की नाही?' आणि ध्यानात मग्न झाली.
अथ ध्यानेन तं चोरं निश्चित्य च पतिव्रता । भीतातिनम्रवदना अश्रुपूर्णमुखी तदा
मग ध्यानाने तिने ओळखलं की हा चोर आहे; घाबरून, खाली मान घालून, डोळ्यांत अश्रू भरून ती बसली.
कष्टमापतितं पापमित्युक्त्वा निपापत च । रुदतीं तामथो दृष्ट्वा राक्षसः पापनिश्चयः
'माझ्यावर मोठं पाप आलं' असं म्हणून ती खाली कोसळली. तिला रडताना पाहून, तो पापी राक्षस मग —
धर्षितुं तामथारेभे न चैतद्धर्षणं प्रति । बलात्कारमथो कर्तुं यतमाने तु राक्षसे
त्या राक्षसाने तिच्यावर जबरदस्ती करण्याचा प्रयत्न केला. ती विरोध करताच, त्याने तिला जबरदस्तीने वश करण्याचा आटोकाट प्रयत्न केला.
आजानुनाभिपर्यंतं शैलस्थानमकल्पयत् । शिला समभवद्वस्त्रं राक्षसो वीक्ष्य तामथ
तीने आपले गुडघ्यांपासून नाभीपर्यंत डोंगरासारखा अडथळा निर्माण केला. ती शिला तिच्या वस्त्रासारखी झाली आणि राक्षसाने तिला तसे पाहिले.
इत्येवं तां हनिष्यामि खादयिष्याम्यतः परम् । इत्युक्त्वा भ्रामयित्वासिं शिरश्छेत्तुं प्रचक्रमे
तो म्हणाला, 'मी तिला मारून मग खाईन.' असे म्हणून त्याने तलवार फिरवली आणि तिचे डोके छाटायला सुरुवात केली.
कलाहं मत्पतिर्ज्ञात्वा शापं दास्यति मा हर । इत्युक्तमात्रे वचसि शिरश्चिच्छेद राक्षसः
ती म्हणाली, 'तू मला मारलंस तर माझे पती जाणतील आणि तुला शाप देतील, म्हणून माझा जीव घेऊ नकोस.' पण तिने एवढेच बोलताच, त्या राक्षसाने तिचे डोके छाटले.
प्राप्ता यां दुर्मृतिं तस्यामथ शैवाः समागताः । दूता विचित्राभरणाः सर्वायुधधराः शुभाः
ती दुर्दैवी मृत्यूला सामोरी गेल्यावर, शिवाचे दूत तेथे आले. ते सर्व शस्त्रांनी सज्ज, विविध अलंकारांनी सुशोभित आणि तेजस्वी होते.
एतां विमानमारोप्य शिवालोकमुपागमन् । तामागतां गिरिसुता हर्षेण प्रतिपूज्य च
त्या दूतांनी तिला दिव्य विमानात बसवले आणि शिवाच्या लोकात नेले. पर्वतराजकन्या तेथे आनंदाने आणि सन्मानाने स्वागत करण्यात आली.
स्वपादप्रणतां शुद्धामुमा वाक्यमभाषत । पातिव्रत्येन ते तुष्टा अभीष्टं प्रददामि ते
ती पवित्र आणि नम्रपणे उमा देवीच्या पायांपाशी वाकली. उमा म्हणाली, 'तुझ्या पतीव्रतेपणामुळे मी तुष्ट झाले आहे. तुला जे हवे ते वर मी देईन.'
कलोवाच- दासीभावं प्रयच्छ त्वं त्वत्पादाब्जं मम प्रियम् । प्रार्थ्यैःकिमन्यैर्बहुभिस्तथास्त्विति शिवाब्रवीत्
कलाने नम्रपणे म्हटले, 'मला तुझी दासी होण्याचा वर दे. तुझे कमळासारखे पायच मला प्रिय आहेत. मला दुसऱ्या कोणत्याही गोष्टीची इच्छा नाही.' शिवाने उत्तर दिले, 'तसेच होऊ दे.'
इंद्रादिवनिताभिः सा पूजिताथ कलानिधिः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः शोणो मुनिरथो गृहम्
इंद्र आणि इतर देवस्त्रियांकडून कलाचा सन्मान करण्यात आला. त्या वेळी, शोन ऋषी आपल्या घरी परतले.
न तत्र दृष्ट्वा तां भार्यां ध्यानयोगपरोभवत् । रक्षोहृतां मृतां प्राप्तां शिवालोकमुमां प्रति
आपली पत्नी तेथे दिसली नाही म्हणून तो ध्यानयोगात मग्न झाला. त्याला समजले की, राक्षसाने तिला पळवले, ती मरण पावली आणि शिवाच्या लोकात गेली.
उमादत्तवरां चापि दृष्टवाञ्ज्ञानचक्षुषा । किंचिद्दुःखश्चिरं ध्यात्वा परावृत्य मुनिस्तदा
ज्ञानदृष्टीने त्याने उमा देवीने दिलेला वर पाहिला. काही काळ दुःखात ध्यान करून, तो ऋषी तिथून निघून गेला.
श्वशुरं गतवान्सोऽथ देवरातं मुनीश्वरः । निवेद्य सर्वं सहितो विश्वामित्रमगान्मुनिम्
मग तो आपल्या सासऱ्याजवळ, म्हणजे देवराताकडे गेला आणि सर्व घडलेली गोष्ट सांगून, दोघे मिळून विश्वामित्र ऋषीकडे गेले.
निवेद्य तद्वसिष्ठस्य वसिष्ठोऽप्याह तान्मुनीन् । गत्वा कैलासमादौ तु दृष्ट्वा देवं महेश्वरम्
त्यांनी ती घटना वसिष्ठ ऋषींना सांगितली. वसिष्ठांनी त्या सर्व ऋषींना सांगितले, 'कैलासावर जा आणि महादेवाचे दर्शन घ्या.'
अनुज्ञां शिवतो लब्ध्वा पार्वतीमंदिरे गताः । देव्यै विज्ञाप्य तत्सर्वं यथार्थं प्रवदामतत्
शिवाची परवानगी घेऊन, ते पार्वतीच्या निवासस्थानी गेले. त्यांनी देवीला सर्व घडलेली गोष्ट खरीखुरी आणि सविस्तर सांगितली.
तथेत्युक्त्वा मुनिवराः कैलासं शंकरालयम् । गत्वा प्रणम्य देवेशं वीरभद्रेण पूजिताः
त्या श्रेष्ठ ऋषींनी 'तसेच करू' असे सांगून कैलास, शंकराचे निवासस्थान गाठले. त्यांनी देवेशाचे वंदन केले आणि वीरभद्राने त्यांचा सन्मान केला.
विज्ञापयामासुरिदं शोणभार्य्याहृतेति च । शिवः प्राह मुनींद्रास्तांञ्ज्ञातमेव मया त्विदम्
त्यांनी सांगितले, 'शोनाची पत्नी पळवली गेली आहे.' शिवाने त्या ऋषीप्रमुखांना उत्तर दिले, 'हे मला आधीच माहीत आहे.'
अकालमरणं त्वस्या आयुर्वर्षशतं स्थितम् । अकालमृत्युयुक्तानां पुनर्ज्जीवनमस्ति च
'तिचा मृत्यू अकाली झाला; तिचे आयुष्य शंभर वर्षे ठरले होते. अकाली मृत्यू आलेल्यांना पुन्हा जीवन मिळू शकते.'
दशपुत्रप्रसूर्वीरा रूपसौभाग्यवत्यपि । भवद्भिरिति निश्चित्य समागतमिह द्विजाः
'ती दहा पुत्रांना जन्म देईल, शूर असेल आणि सौंदर्य व भाग्य लाभेल. हे सर्व ठरवून, तुम्ही ब्राह्मण येथे एकत्र आला आहात.'