वपुर्विदलितं यस्य दृश्यते तत्फलं शृणु । दिवि दिव्यांगनापीनप्रोत्तुङ्गरुचिरस्तनैः
ज्याचं शरीर तुटलेलं दिसतं, त्याचं फळ ऐक: स्वर्गात दिव्य स्त्रियांच्या सुंदर, भरगच्च उराशी तो राहतो.
श्लिष्टवक्षाश्च पर्यंके निद्राति नित्यमेव सः । पिपीलिकाभिः कीटैश्च मक्षिकाभिश्च वेष्टितः
तो नेहमी त्यांच्या मिठीत पलंगावर झोपतो; जरी त्याच्या भोवती मुंग्या, किडे आणि माशा असले,
गंगायां यस्य दृश्यंते अस्थीनि पतितानि च । तस्याक्षयं फलं विप्र वदतो मे निशामय
ज्याची हाडं गंगेच्या पाण्यात पडलेली दिसतात, त्या व्यक्तीचं अमर्याद फळ मी सांगतो, ब्राह्मण, ऐक.
प्रणमत्त्रिदशव्यूह शिरोमुकुटभूषणैः । हतपादरजाः स्वर्गे स च शक्रायते चिरम्
त्याला त्रिदशांच्या सैन्यांनी मुकुटांनी सजून वंदन केलं जातं; त्याच्या पायांतील धूळ स्वर्गात उडते आणि तो दीर्घकाळ इंद्रासारखा होतो.
अनिच्छयापि गङ्गायां यद्देहपतनं भवेत् । स विमुक्तोऽखिलैः पापैर्नरो नारायणो भवेत्
जरी एखाद्याचं शरीर अनिच्छेने गंगेत पडलं, तरी तो मनुष्य सगळ्या पापांतून मुक्त होतो आणि नारायणाशी एकरूप होतो.
यस्यांगाराश्च दृश्यंते गङ्गायां चलिता जलैः । अङ्गारसङ्ख्यया स्वर्गे तिष्ठेत्कल्पशताधिकम्
गंगेच्या पाण्यात वाहणारे जिथे जिथे निखारे दिसतात, तिथे त्या निखाऱ्यांच्या संख्येइतक्या शतकं तो स्वर्गात राहतो.
सर्वेषामेव पुण्यानां कदाचित्क्षयमीक्षते । गङ्गायां पतिते देहे भवेत्पुण्यक्षयो न हि
सर्व पुण्यं कधी ना कधी संपतात, पण गंगेत शरीर पडलं तर त्याचं पुण्य कधीच संपत नाही.
बहुनात्र किमुक्तेन निश्चितं कथ्यतेऽधुना । गङ्गायां त्यक्तदेहस्य महिमा ज्ञायते नहि
याहून जास्त काय सांगावं? आता ठाम सत्य सांगतो—गंगेत देह सोडणाऱ्याचं महत्त्व पूर्णपणे कधीच कळू शकत नाही.
विषमदुरितराशीनाशि गाङ्गं नरो यः स्पृशति भुवि कदाचिद्भावुको भक्तिभावैः । जगदुदधिजलं विलंघ्य घोरं व्रजति स पारमपारतुष्टि नावा
ज्याने कधी एकदातरी भक्तिभावाने गंगेचं पाणी स्पर्श केलं, ते पाणी भयंकर पापांचा नाश करतं. अशा माणसाला जगाच्या दुःखाच्या समुद्रावरून जणू काही नौकेने पार जाता येतं आणि तो अत्युच्च समाधानाच्या काठी पोहोचतो.
जैमिनिरुवाच- भूय एव गुरो ब्रूहि गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । गङ्गाकथामृतं पातुं माधुर्यात्पुनरिष्यते
जैमिनी म्हणतो—गुरुजी, पुन्हा एकदा गंगेचं श्रेष्ठ महात्म्य सांगा. गंगेच्या कथांचं अमृत इतकं मधुर आहे की, ते पुन्हा ऐकावंसं वाटतं.
व्यास उवाच- तदप्यहं ब्रवीमि त्वां गङ्गाभक्तो यतो भवान् । तौ पादौ सफलौ नॄणां जाह्नवीतटगामिनौ
व्यास म्हणतो—म्हणूनच मी तुला पुन्हा सांगतो, कारण तू गंगेचा भक्त आहेस. जे लोक जाह्नवीच्या काठी चालतात, त्यांचे पाय खरोखरच धन्य आहेत.
गङ्गाकल्लोलनिनदश्राविणौ श्रवणौ च तौ । सा जिह्वा या च जानाति स्वादुभेदं तदंभसः
ज्यांच्या कानांनी गंगेच्या लाटांचा गडगडाट ऐकला, आणि ज्या जिभेला तिच्या पाण्याची गोडी कळली—तेच खरे धन्य.
ते नेत्रे जाह्नवी चारुतरंगदर्शने च ते । तल्ललाटमिति प्रोक्तं गङ्गामृत्पुण्ड्रधारि यत्
ज्यांनी जाह्नवीच्या सुंदर लाटांचं दर्शन केलं, आणि ज्यांच्या कपाळावर गंगेचं पवित्र पाणी आहे—तेच खरोखर गौरवले जातात.
तौ हस्तौ जाह्नवी तीरे हरि पूजापरायणौ । शरीरं सफलं तच्च विमले जाह्नवी जले
ज्यांचे हात जाह्नवीच्या काठावर हरिपूजेत गुंतले आहेत, आणि ज्याचं शरीर तिच्या निर्मळ पाण्यात शुद्ध झालं आहे—तेच खरोखर फळाला येतात.
पतितं तद्द्विजश्रेष्ठ चतुर्वर्गफलप्रदम् । स्वर्गस्थाः पितरः सर्वे गच्छंतो जाह्नवीतटे
हे श्रेष्ठ द्विजा, तिथे पडलेलं शरीर चारही पुरुषार्थांचं फळ देतं. स्वर्गात असलेले सर्व पितर जाह्नवीच्या काठी येतात.
संदृश्य हृष्टाः शंसंति वदंत इति जैमिने । तत्पुण्यं कृतमस्माभिः सद्गतिप्राप्तये पुरा
हे पाहून ते आनंदित होतात आणि म्हणतात—‘आम्ही पूर्वी जे पुण्य केलं, त्याच्यामुळेच आज आम्हाला उत्तम गति मिळाली.’
भविष्यत्यक्षयं तच्च यतः पुत्रोऽयमीदृशः । अनेन गाङ्गैः सलिलैर्वयं संप्रति तर्पिताः
‘हे पुण्य कधीच संपणार नाही, कारण आमचा मुलगा असा आहे. या गंगेच्या पाण्यामुळे आम्ही आता तृप्त झालो आहोत.’
यास्यामः परमं धाम दुर्ल्लभं यत्सुरैरपि । गङ्गायां यानि द्रव्याणि दास्यत्यस्माकमात्मजः
‘आमचा मुलगा गंगेत जी काही दानं करतो, त्याच्या जोरावर आम्ही ते परमधाम मिळवू, जे देवांनाही दुर्लभ आहे.’
अस्मभ्यं तानि सर्वाणि भविष्यंत्यक्षयाणि वै । नरकस्थाश्च पितरः सर्वदुःखसमन्विताः
‘ही सर्व दानं आमच्यासाठी कधीच संपणार नाहीत. आणि जे पितर नरकात आहेत, जे सर्व दुःखांनी ग्रस्त आहेत—’
वदंतीति सुतं दृष्ट्वा गच्छंतं जाह्नवीतटम् । कृतानि यानि पापानि नरकक्लेशदानि वै
मुलगा जाह्नवीच्या काठी जाताना पाहून ते म्हणतात—‘आम्ही पूर्वी जे पाप केलं, ज्यामुळे नरकात यातना भोगाव्या लागतात—’
यास्यंति संक्षयं तानि पुत्रस्यापि प्रसादतः । विमुक्ता नरकक्लेशैर्वयं सर्वे सुदुःसहैः
‘मुलाच्या कृपेने ती सर्व पापं नष्ट होतील. आम्ही सगळे त्या असह्य नरकयातनांतून मुक्त होऊ.’
अथ पुत्रप्रसादेन यास्यामः परमां गतिम् । यात्रां विधाय यो मर्त्यो गृहं मोहान्निवर्तते
मग मुलाच्या कृपेने आम्ही सर्वोच्च अवस्था मिळवू; पण जो माणूस यात्रा सुरू करून मोहामुळे पुन्हा घरी परततो—
निराशाः पितरस्तस्य यांति सर्वे यथा गताः । आमिषं मैथुनं चैव दोलामश्वं गजं तथा
त्याने जर पितरांसाठी नैवेद्य अर्पण केला, मैथुन केला, किंवा झुल्यावर, घोड्यावर, हत्तीवर बसला, तर त्याचे सर्व पूर्वज निराश होतात, जणू काही ते गेल्याप्रमाणे.
उपानहं चातपत्रं गंगायात्रासु वर्जयेत् । अध्वश्रमोद्भवं दुःखं दुष्करं न हि मन्यते
गंगायात्रेला जाताना पादत्राणं घालू नये, छत्री घेऊ नये; प्रवासात होणाऱ्या थकव्यामुळे होणारे दुःख कठीण समजू नये.
गृहे पद्मसुखं तत्र गङ्गास्नाने स्मरेन्न च । असत्यभाषणं चैव पाखंडसंगमेव च
घरातील सुख किंवा गंगास्नानाची आठवण मनात आणू नये; खोटं बोलू नये, आणि कपटी लोकांच्या संगतीत जाऊ नये.
द्विर्भोजनं च कलहं गंगायात्रासु वर्जयेत् । परनिंदां च लोभं च गर्वं च क्रोधमत्सरौ
गंगायात्रेत दोनदा जेवण, भांडण, दुसऱ्याची निंदा, लोभ, गर्व, राग आणि मत्सर टाळावेत.
अत्यंतहास्यशोकं च गंगायात्रासु वर्जयेत् । मंचसुप्तमिवात्मानं चिंतयेद्भूमिशायिनम्
गंगायात्रेत फार हसणं किंवा फार दु:ख करणं टाळावं; आपण जणू काही जमिनीवर झोपलो आहोत, असं मनाशी समजावं.
गंगानाम सुनामानि वदेद्गच्छञ्जनः पथि । माहात्म्यं जाह्नवी देव्याः सर्वपापप्रणाशनम्
प्रवासात चालताना गंगेची पवित्र नावं आणि सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या जाह्नवी देवीचं माहात्म्य म्हणावं.
सुखदं मोक्षदं चैव कथयन्पथि गच्छति । गङ्गे देवि जगन्मातर्देहि संदर्शनं मम
प्रवासात चालताना, 'गंगे देवी, जगाची आई, तू सुख आणि मोक्ष देणारी आहेस, मला तुझं दर्शन दे,' असं म्हणावं.
वचोभिः कोमलैरेभिः कुर्याच्छ्रमनिवारणम् । हा कथं सदनं त्यक्तमागतं वा कथं मया
अशा कोमल शब्दांनी आपला थकवा दूर करावा: 'अरे, मी घर कसं सोडलं? किंवा मी इथे कसा आलो?' असं म्हणावं.