नतिं यतिं कीर्तिमुपास्तिमाश्रिता दास्यं च कैंकर्य्यमथ श्रुतिंवदाः । पंचाक्षरोक्तिं शतरुद्रियोक्तिं शिवस्य कुर्वंति न ते विचार्याः
जे वंदन, तप, कीर्ती, भक्ती, सेवा किंवा वेदपठण करतात, पंचाक्षरी मंत्र किंवा शतरुद्र जप करतात—त्यांचा विचार करू नये.
मन्नामरुद्राक्षविभूतिधारणो ममाग्रतो यस्तु पुराणवक्ता । सर्वेषु पापेष्वपि तेषु सत्सु प्रशास्म्यहं नैव यमाधिकारः
जो माझे नाव, रुद्राक्ष, विभूती धारण करतो किंवा माझ्यासमोर पुराण वाचतो—तो कितीही पापी असला तरी त्याच्यावर मीच राज्य करतो; यमाचा अधिकार नाही.
ये चापि पापान्वितमायिनो नराः परान्नवस्त्रादिवधूभुजश्च । वाराणसीमृत्युपराश्च ये वै श्रीशैलमर्त्याश्च न ते विचार्याः
जे पापी, कपटी, दुसऱ्यांचे अन्न, वस्त्र किंवा स्त्री भोगतात, तसेच जे वाराणसी किंवा श्रीशैल येथे मरतात—त्यांचा विचार करू नये.
यूकाश्च दंशा अपि मत्कुणाश्च मृगादयः कीटपिपीलिकाश्च । सरीसृपा वृश्चिकशूकराश्च काशीमृताः शंकरमाप्नुवंति
युक, डास, उवा, प्राणी, किडे, मुंग्या, सरपटणारे, विंचू, डुक्कर—हे सर्व जे काशीमध्ये मरतात, ते शंकराला प्राप्त होतात.
इदं नामगृणन्ध्यायेद्यो वै हृत्पद्ममंदिरे । त्रियंबकं विरूपाक्षं सोमं सोमार्द्धभूषणम्
जो हा नाम जपतो आणि हृदयाच्या कमलमंदिरात त्र्यंबक, विरूपाक्ष, सोम, अर्धचंद्र धारण करणारा याचा ध्यान करतो—
त्रिनेत्रकं त्रयीनेत्रं सोमसूर्याग्निलोचनम् । तं नमस्कृत्य दूरस्थो भवमृत्यो ममाज्ञया
त्रिनेत्र, त्रयीनेत्र, ज्याच्या डोळ्यात चंद्र, सूर्य आणि अग्नी आहेत—त्याला दूरूनसुद्धा वंदन केल्यावर मृत्यू माझ्या आज्ञेने वागतो.
अथाकर्ण्य शिवप्रोक्तं मृत्युस्तुष्टाव शंकरम् । नमस्ते देवतानाथ नमस्ते देवमूर्तये
शिवाचे बोल ऐकून मृत्यूने शंकराची स्तुती केली: 'देवतांचा स्वामी, देवमूर्ती तुला नमस्कार.'
सर्वज्ञाय नमस्तुभ्यं पशूनां पतये नमः । अथ देवो महादेवो मृत्युं प्राह वरं वृणु
'सर्वज्ञ तुला नमस्कार, पशुपती तुला नमस्कार.' मग महादेवाने मृत्यूला सांगितले, 'वर माग.'
स्तोत्रेणानेन तुष्टोस्मि मृत्युर्वरमयाचत । त्वदीयं पालय विभो मां च शंकर पापिनम्
या स्तोत्रामुळे मी तृप्त झालो आहे. मृत्यूनो, तू काही वर माग. हे प्रभो, तुझं जे काही आहे ते जप, आणि शंकरा, मी पापी असलो तरी मलाही वाचव.
तथेत्युक्त्वा मृत्युमीशो गच्छ वत्सेति चाब्रवीत् । यमलोकं गतः सोपि यमायाशेषमुक्तवान्
मग प्रभू म्हणाले, 'तसं होवो' आणि मृत्युला, 'जा बाळा' असं सांगितलं. तो यमाच्या लोकात गेला आणि सगळं यमाला सांगितलं.
शंभुरुवाच- य इदं शृणुयान्नित्यं पुण्याख्यानमनुत्तमम् । विमुक्तः सर्वपापेभ्यो याति शंकरसन्निधिम्
शंभू म्हणाले— जो कोणी हे श्रेष्ठ आणि पुण्याचं कथन रोज ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि शंकराच्या सान्निध्यात पोहोचतो.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शिवराघवसंवादे एकादशोत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील शिव-राघव संवादातला एकशे अकरावा अध्याय इथे संपला.
शंभुरुवाच- अथान्यदपि निर्वच्मि प्रमदाख्यानमुत्तमम् । सुतया देवरातस्य यत्प्राप्तं नामकीर्तनात्
शंभू म्हणाले— आता मी अजून एक उत्तम कथा सांगतो, जी प्रमदा नावाची आहे. ही कथा देवराताची मुलगी नामस्मरणामुळे मिळवली.
देवरातसुता बाला कला नामातिरूपिणी । धनंजयसुतस्यासीद्भार्या शोणस्य धीमतः
देवराताची मुलगी, कलानावाची, फारच सुंदर होती. ती धनंजयाचा बुद्धिमान मुलगा शोनाची पत्नी झाली.
तावुभौ नियतौ नित्यं धर्म्मैकप्रवणौ शुभौ । लब्धवंतौ निधिमथो गंगास्नानाय तौ गतौ
दोघंही नेहमी धर्माला आणि चांगुलपणाला वाहिलेली होती. त्यांना एक धनसंपत्ती मिळाली आणि मग ते गंगेत स्नानासाठी गेले.
प्रवाहपतिते कूले मृत्तिकानयनायतौ । कूलादादाय मृल्लोष्टं दृष्टवंतौ महाघटम्
नदीच्या प्रवाहात, काठावर माती आणायला ते गेले. काठावरून मातीचा गोळा घेतला आणि त्यांना एक मोठा मडका दिसला.
राजतं चोर्द्ध्वपाषाणमथ शोणः प्रियां वचः । इदमाह कथं कार्यं किं कर्तव्यं हि नो हितम्
त्या मडक्यात चांदीचा एक तुकडा आणि एक दगड होता. तेव्हा शोनाने आपल्या प्रियतमेचा विचारून विचारलं, 'आपण काय करावं? आपल्यासाठी काय योग्य आहे?'
भार्योवाच- न नारीमतमालंब्य किंचित्कार्यं समाचरेत् । न च नार्या चरेद्गुह्यमप्रियं वाथ किंचन
पत्नी म्हणाली— फक्त स्त्रीचं मत घेऊन काहीही काम करू नये. आणि स्त्रीनेही काही गुपित किंवा अप्रिय असं काही करू नये.
यदि नारीसमक्षं तु द्रविणं दृष्टिमापतेत् । वंचयीत तथा नारी ईदृशैर्वाक्यसंचयैः
जर स्त्रीसमोर धन दिसलं, तर ती अशा बोलण्याने फसवणूक करू शकते.
अस्माभिर्न हि संप्रेक्ष्यं किं वा तत्र हि तिष्ठति । द्रविणं चेन्न संप्रेक्ष्यं बाधोदर्कं भविष्यति
आपण ते पाहू नये, किंवा तिथे काय आहे याचा विचारही करू नये. आपण ते धन पाहिलं नाही, तर पुढे काही त्रास होणार नाही.
अन्याज्ञातं तु यदि चेत्कुतो ज्ञानविनिश्चयः । अप्रदृष्टस्त्विदानीं चेन्निभृतः कोपि तिष्ठति
जर इतर कुणालाही माहीत नसेल, तर खरी माहिती कशी मिळेल? आणि आतापर्यंत कुणी पाहिलं नसेल, तरीही कुणीतरी गुपचूप पाहत असेल.
तिरोधानं न किंचिच्चेन्मायया कोपि तिष्ठति । न चेन्माया मनुष्याणां क्षेत्त्रपालस्तु तिष्ठति
काही लपवलेलं नसेल, तरीही कुणीतरी माया करून तिथे असेल. आणि जर माणसांमध्ये माया नसेल, तर शेताचा राखणदार तिथे असू शकतो.
न हि चेद्भैरवश्चेह तिष्ठति ब्रह्मराक्षसः । न सोपि चेन्महाविद्या राज्ञां तत्र भविष्यति
जर इथे भैरव नसेल, तर ब्रह्मराक्षस असू शकतो. आणि तोही नसेल, तर राजांचा एखादा मोठा जादूगार तिथे असू शकतो.
न च जानाति चेद्राजा व्यवहारादिसंभवः । स चेद्गूढप्रकारेण चोरबाधा भविष्यति
राजाला कळलं नाही, तर न्यायाचा प्रश्न निर्माण होईल. आणि कळलं, तर गुपचूप चोरी होईल.
अप्रमत्तस्य भवतो महानर्थो भविष्यति । प्रायेणार्थवतां नॄणां भोगलिप्सा प्रजायते
जर तू सावध राहिलं नाहीस, तर मोठं नुकसान होईल. बहुतेक श्रीमंत माणसांना भोगाची इच्छा होते.
भोगाद्भोगांतरेच्छा च सर्वानुष्ठाननाशिनी । जानाति यदि नारी स्वं भावयोगगतं तथा
एका भोगानंतर दुसऱ्या भोगाची इच्छा निर्माण होते, आणि त्यामुळे सर्व नियमांची नासधूस होते. जर स्त्रीला स्वतःच्या मनाची अशी जाणीव असेल—
नारी स्वतंत्रतामेति रोषाल्लब्धप्रकाशिनी । रोषे विश्वासतां याति तदा दोषः पुरोदितः
स्त्रीला जेव्हा राग येतो, तेव्हा ती स्वतंत्र होते आणि तिचं खरं स्वरूप दाखवते; रागात ती विश्वासू होते, पण मग आधी सांगितलेला दोष उगवतो.
विश्वासिनि च विश्रंभः प्रवासो वान्यचित्तता । विश्रम्भाज्जायते स्त्रीणां नानाविधविचेष्टिता
ज्याच्यावर विश्वास ठेवला जातो, तिथे आपुलकी वाढते, कधी疎ता किंवा मन बदलणंही होतं; स्त्रियांच्या या आपुलकीतून वेगवेगळ्या वागणुका निर्माण होतात.
यं कंचित्पुरुषं दृष्ट्वा युवानं प्रीतिरापतेत् । प्रीत्या संजायते योगो योगान्मैथुनसंगतिः
एखादी स्त्री एखाद्या तरुण पुरुषाला पाहते आणि तिला जिव्हाळा वाटतो, तेव्हा त्या जिव्हाळ्यातून जवळीक होते आणि त्या जवळकीतून शारीरिक संबंध होतात.
सततं मैथुने जाते विश्रंभांतरमापतेत् । भवता वा तथा पूर्वं भुक्तेदानीं च भुज्यते
जेव्हा वारंवार शारीरिक संबंध होतात, तेव्हा वेगळ्या प्रकारची आपुलकी निर्माण होते; मग ती आधी तुझ्याशी होती किंवा आता दुसऱ्याशी, तिला उपभोगलेलं असतं.