वेश्या वेश्यैव नो भार्या नेति वक्तुं च नोचितम् । इत्थं राजानमुक्त्वाथ मंडं चैवारनालजम्
‘वेश्या ही वेश्याच आहे, पत्नी नाही’ असं म्हणणं योग्य नाही. असं राजाला सांगून त्याने यज्ञकुंडातील राख घेतली.
किंचिदादाय तस्यास्तु मंदिरं गतवानयम् । निद्रावसरमालोक्य प्रसृज्यच करं ततः
त्यातील थोडी राख घेऊन तो तिच्या खोलीत गेला; ती झोपली असताना संधी पाहून त्याने तिथे आपला हात ठेवला.
वस्त्रस्य विवरे तत्र मंडं चिक्षेप दुष्टधीः । एवं कृत्वा ततो गत्वा राजानमिदमुक्तवान्
वाईट हेतूने त्याने तिच्या वस्त्राच्या घडीत ती राख लपवली; असं करून तो राजाकडे गेला आणि त्याला सांगितलं.
राजन्निर्गत्य गत्वाथ वेश्याग्र्यां तव योषितः । उत्थापयित्वा वेश्यां तां सर्वांगं द्रष्टुमर्हसि
राजा, मी बाहेर जाऊन तुझ्या मुख्य वेश्याकडे गेलो; तिला उठवा आणि तिचं सगळं अंग नीट पाहा.
उन्मुक्तबंधमथवा वसनं पश्य यत्नतः । वेश्यावेश्माथगतवान्राजा कारांकिकं वचः
तिच्या वस्त्राची गाठ सुटली आहे का, ते काळजीपूर्वक पहा; राजा वेश्येच्या घरी गेला आणि कारांकिकाचं बोलणं ऐकलं.
इदमाह सनिद्रेयं पश्येमां यामि पश्यसि । स तूवाच नृपं तत्र न मे युक्तमिदं नृप
तो म्हणाला, 'ती झोपली असताना आपण पाहू; मी जातो, तुम्ही पाहा.' पण त्याने राजाला उत्तर दिलं, 'हे मला योग्य नाही, राजन्.'
तन्मातरं वा पितरं दर्शनाय नियोजय । तद्दृष्टौ सर्वमेवेदं व्यक्तमाशु भविष्यति
त्याऐवजी तिच्या आईला किंवा वडिलांना पाहायला सांगा; त्यांना पाहिल्यावर सगळं लगेच स्पष्ट होईल.
आनीता ह्यथ राज्ञा तु माता वीक्षितुमुद्यता । वचनात्तु नृपस्यैव वस्त्रं शोधयतीव सा
मग राजा तिच्या आईला घेऊन आला आणि ती पाहायला तयार झाली; राजाच्या सांगण्यावरून तिने वस्त्र तपासायला सुरुवात केली.
तत्रस्थितं मंडमथ विज्ञायांबा ह्यमर्दयत् । मर्दनाद्वसनं क्लिन्नं किं तदित्याह पार्थिवः
तिथे राख सापडल्यावर आईने ती दाबली; दाबल्यामुळे वस्त्र ओलसर झालं, तेव्हा राजा म्हणाला, 'हे काय आहे?'
न किंचिद्देव नो किंचिदिति वेश्याप्रसूरपि । बहुवाक्येन राजाथ वसनं वीक्ष्य शंकया
‘काही नाही, स्वामी, काहीच नाही’ असं वेश्येच्या आईने सांगितलं; पण राजाने अनेक प्रश्न विचारून संशयाने वस्त्र पाहिलं.
शुक्रक्लिन्नमिदं वासः प्राहैतत्पश्यतामिति । अथ दृष्ट्वा समीपस्थास्तथेत्यूचुर्वचो नृपम्
‘हे वस्त्र वीर्याने ओलावलं आहे—पहा’, असं त्याने सांगितलं; आणि जवळच्यांनी पाहून राजाला सांगितलं, ‘हो, तसंच आहे.’
राजाथ स्वगृहं गत्वा दंडाध्यक्षमभाषत । इदानीमेव वेश्यायाः शिरश्छिंध्यविचारयन्
मग राजा आपल्या घरी गेला आणि दंडाधिकारीला सांगितलं— 'आता लगेच वेश्येचं डोकं छाट, वेळ न घालवता.'
दर्शनीयं शिरस्तस्या घटिकाभ्यंतरे मम । दंडकश्च नृपोक्त्यास्यास्तथा कृत्वा ह्यदर्शयत्
तिचं डोकं दोन घटक्यांच्या आत मला दाखवावं; राजाच्या आज्ञेवर दंडाधिकारीने तसंच केलं आणि ते दाखवलं.
वीरभद्र उवाच- एवं कृतं त्वया पूर्वं प्राप्तं च फलमद्य ते । ज्वालयैव हि वक्ता त्वं श्रोता द्रष्टा च जिघ्रसि
वीरभद्र म्हणाला— तू पूर्वी असंच केलं होतंस, आणि आज तुला त्याचं फळ मिळालं; जशी ज्वाळा तशीच तूच बोलणारा, ऐकणारा, पाहणारा आणि घ्राण करणारा आहेस.
रसं जानासि मतिमानतिक्रोधी भविष्यसि । शंभुरुवाच- एवं ज्वालामुखो जातो राजा माहेश्वरोऽक्षमी
तुला सर्व गोष्टींचा गाभा समजतो, तू बुद्धिमान आहेस आणि तुला फारसा राग येणार नाही. शंभू म्हणाले — अशा प्रकारे ज्वालामुख नावाचा राजा, महेश्वरभक्त म्हणून जन्मास आला, पण त्याच्यात सहनशीलता नव्हती.
तस्मात्तु क्षमिणा भाव्यं परत्रेह सुखेप्सुना । य इदं शृणुयान्नित्यं पुण्याख्यानमनुत्तमम्
म्हणून जो कोणी या जन्मात आणि पुढच्या जन्मात सुख मिळवू इच्छितो, त्याने सहनशील राहावे. जो हा पुण्यकथा दररोज ऐकतो—
विमुक्तपापबंधश्च शिवलोके भविष्यति
—तो पापांच्या बंधनातून मुक्त होईल आणि शंकराच्या लोकात वास करील.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शिवराघवसंवादे शिवपूजामाहात्म्यकथनं। नाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील शिवराघव संवादात 'शिवपूजेचे माहात्म्य' या शंभर दहा व्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.
श्रीराम उवाच- महेशनाममाहात्म्यं पूजामाहात्म्यमेव च । नमस्कारस्य माहात्म्यं दृष्टिमाहात्म्यमेव च
श्रीराम म्हणाले — महेशाचे नाव, पूजेचे महत्त्व, नमस्काराचे आणि केवळ दर्शनाचे महत्त्व हे सर्व मला सांग.
जलदानस्य माहात्म्यं धूपदानस्य सत्तम । दीपगंधादिदानस्य माहात्म्यं वद मे गुरो
पाण्याचा दान, धूप देण्याचे महत्त्व, दिवा, गंध आणि इतर वस्तू अर्पण केल्याचे महत्त्व हेही मला सांग, गुरुवर्य.
शंभुरुवाच- एकैकनाममाहात्म्यं विस्तरान्न हि शक्यते । संक्षेपेण च ते वच्मि शृणु राघव सादरम्
शंभू म्हणाले — प्रत्येक नावाचे महत्त्व विस्ताराने सांगणे शक्य नाही. मी तुला थोडक्यात सांगतो, राघवा, लक्ष देऊन ऐक.
पुरा त्रेतायुगे राजा विधृतो नाम वीर्यवान् । मृते पितरि बालोसौ भूमिराज्येभिषेचितः
पूर्वी त्रेतायुगात विधृत नावाचा एक पराक्रमी राजा होता. वडील गेल्यावर तो अजून लहान असतानाच त्याला पृथ्वीचे राज्य दिले गेले.
समानवयसः सर्वान्समीपस्थांश्चकार सः । ये वृद्धा ये च विद्वांसस्ते च तस्य न संमताः
त्याने आपल्या वयाच्या सर्व मुलांना जवळचे केले; पण ज्येष्ठ आणि विद्वान लोक त्याला आवडत नसत.
युवानः संमता दुष्टा अकार्यकरणास्तथा । सुस्त्र्यानयनदक्षाश्च चोरकर्मविशारदाः
त्याला तरुण, वाईट स्वभावाचे, चुकीची कृत्ये करणारे, स्त्रियांना फसवण्यात पटाईत आणि चोरीत हुशार लोक आवडत.
भांडवार्तारता लास्यनिपुणास्तस्य संमताः । वशीकरणमंत्रज्ञा वस्त्रौषधविदस्तथा
भांडणात रमणारे, नृत्यात निपुण, वश करणारे मंत्र जाणणारे, वस्त्र-औषधांचा अभ्यास असणारे हे त्याचे आवडते होते.
गीतनर्तनशीलाश्च धूर्त्ता द्यूतविदः प्रियाः । पितृसंमतकर्तॄणां त्यागं चक्रे स पार्थिवः
गाणे-नृत्य करणारे, चलाख आणि जुगार खेळणारे हे त्याचे प्रिय होते. वडिलांना आवडणाऱ्या लोकांना त्याने दूर केले.
विचार्य स च तैः सार्द्धं दुष्टैः कार्यमकारयत् । एतादृशांस्तथा चान्यान्दुष्टान्सह युयोज ह
त्याने अशा वाईट लोकांबरोबर चर्चा करून त्यांच्यासोबतच काम केले; आणि अशाच दुसऱ्या वाईट लोकांशीही संग केला.
एतदुक्तिमुपालंब्य शिष्टं सुहृदमत्यजत् । उरोमुष्टिं च फेत्कारं ये कुर्युस्तस्य ते प्रियाः
अशा सल्ल्यामुळे त्याने सज्जन आणि मित्रांना सोडले; मांडीवर हात मारणारे किंवा टिंगल करणारे हे त्याचे आवडते झाले.
भगलक्षणतत्त्वज्ञा रतितंत्रविशारदाः । राजनीतिविहीनं तद्राज्यं समभवत्तदा
मांडीवरील चिन्हे ओळखणारे, रमणीतंत्रात पटाईत हे त्याचे आवडते होते; त्यामुळे त्याच्या राज्यात नीट शासनच राहिले नाही.
गजाश्वरथमुष्ट्राजं गोमहिष्यादिकं च यत् । तत्सर्वं नाशमापन्नमपहारायतस्ततः
हत्ती, घोडे, रथ, उंट, गायी, म्हशी आणि इतर सर्व जनावरे चोरीला गेली आणि नष्ट झाली.