पद्ममुत्पलमांदोल पादो व्यजन चामरे । त्रिशूलं शंखचक्रे च गदाधनुरथैव च
कमळ, निलकमळ, झुला, पाय, पंखा, चामर, त्रिशूळ, शंख, चक्र, गदा, धनुष्य आणि रथसुद्धा.
त्रिशूलं डमरुंखड्गं वृषं भृंगिरिटिं शिवम् । तथाष्टपत्रं कमलमन्यद्यंत्रादिकं तथा
त्रिशूळ, डमरू, तलवार, वृषभ, भृंगध्वज, शंकर, आठ पाकळ्यांचं कमळ आणि इतर यंत्रेही.
कल्पयंती प्रतिदिनं सेवते वृषभध्वजम् । कदाचिदथ सा वेश्या देवसद्मन्युपस्थिता
ती रोज अशी चिन्हं तयार करायची आणि वृषभध्वजाची सेवा करायची. एकदा ती वेश्या देवाच्या घरात आली.
राज्ञः कारांकिकः कश्चिद्देववेश्म समाविशत् । अथ तां दृष्टवांस्तत्र स इदं वाक्यमुक्तवान्
राजाच्या तुरुंगातील खूण असलेला एक मनुष्य देवाच्या मंदिरात आला. तिथे तिला पाहून त्याने असे शब्द बोलले.
काराङ्किक उवाच- एकांतसंस्थिता वेश्या युवाहं स्थविरश्च न । स्थविरं व्याधितं षंढमशक्तं धनवर्जितम्
तो तुरुंगातील खूण असलेला म्हणाला— वेश्या एकटी आहे, मी तरुण आहे, म्हातारा नाही; म्हातारा, आजारी, नपुंसक, अशक्त आणि गरीब—
अदीर्घमेहनं दीनं पुरुषं योषिदुत्सृजेत् । अश्मश्रुलं मलच्छन्नं जडं दुर्गंधिदूषितम्
जो पुरुष लघवी कमी करतो, दीन आहे, ज्याला स्त्री सोडून देते; ज्याचे केस दगडासारखे, अंग घाणीनं माखलेलं, मंद आणि दुर्गंधीने खराब झालेला.
स्वल्पमव्यसनं नारी दूरतः परिवर्ज्जयेत् । तस्मान्मे दीयतां वेश्ये मैथुनं जीवयाशु माम्
स्त्रीने अगदी लहान संकटही दूर ठेवावं लागतं; म्हणून मला त्या वेश्यासोबत संग देऊन लवकरच मला जिवंत करा.
वेश्योवाच- नियतः सर्वजातीनामिहामुत्र सुखप्रदः । पातिव्रत्यं परो धर्म्मः स्त्रीणामिति हि शुश्रुम
वेश्या म्हणाली— आम्ही ऐकलंय की, पतीपरायणता हा स्त्रियांसाठी सगळ्यात मोठा धर्म आहे, जो सर्व जातींना या जन्मात आणि पुढच्या जन्मात सुख देतो.
यदधीना यदा वेश्या तदा नान्येन संगता । पतिव्रतेति विख्याता तस्मात्तं परिपालयेत्
जेव्हा वेश्या एखाद्याच्या अधीन असते, तेव्हा ती दुसऱ्या कोणासोबत संबंध ठेवत नाही; म्हणून तिला पतीपरायण म्हणून ओळखलं जातं, आणि ती हे जपावं.
कारांकिक उवाच- यदि चैवं मृतिः शीघ्रं भविष्यति न संशयः । अथ राजांतिकं गत्वा राजानमिदमुक्तवान्
कारांकिक म्हणाला— जर असंच असेल, तर मृत्यू लवकरच येईल, यात शंका नाही. मग तो राजाच्या दरबारात गेला आणि असं बोलला.
वेश्या वेश्यैव नो भार्या नेति वक्तुं च नोचितम् । इत्थं राजानमुक्त्वाथ मंडं चैवारनालजम्
‘वेश्या ही वेश्याच आहे, पत्नी नाही’ असं म्हणणं योग्य नाही. असं राजाला सांगून त्याने यज्ञकुंडातील राख घेतली.
किंचिदादाय तस्यास्तु मंदिरं गतवानयम् । निद्रावसरमालोक्य प्रसृज्यच करं ततः
त्यातील थोडी राख घेऊन तो तिच्या खोलीत गेला; ती झोपली असताना संधी पाहून त्याने तिथे आपला हात ठेवला.
वस्त्रस्य विवरे तत्र मंडं चिक्षेप दुष्टधीः । एवं कृत्वा ततो गत्वा राजानमिदमुक्तवान्
वाईट हेतूने त्याने तिच्या वस्त्राच्या घडीत ती राख लपवली; असं करून तो राजाकडे गेला आणि त्याला सांगितलं.
राजन्निर्गत्य गत्वाथ वेश्याग्र्यां तव योषितः । उत्थापयित्वा वेश्यां तां सर्वांगं द्रष्टुमर्हसि
राजा, मी बाहेर जाऊन तुझ्या मुख्य वेश्याकडे गेलो; तिला उठवा आणि तिचं सगळं अंग नीट पाहा.
उन्मुक्तबंधमथवा वसनं पश्य यत्नतः । वेश्यावेश्माथगतवान्राजा कारांकिकं वचः
तिच्या वस्त्राची गाठ सुटली आहे का, ते काळजीपूर्वक पहा; राजा वेश्येच्या घरी गेला आणि कारांकिकाचं बोलणं ऐकलं.
इदमाह सनिद्रेयं पश्येमां यामि पश्यसि । स तूवाच नृपं तत्र न मे युक्तमिदं नृप
तो म्हणाला, 'ती झोपली असताना आपण पाहू; मी जातो, तुम्ही पाहा.' पण त्याने राजाला उत्तर दिलं, 'हे मला योग्य नाही, राजन्.'
तन्मातरं वा पितरं दर्शनाय नियोजय । तद्दृष्टौ सर्वमेवेदं व्यक्तमाशु भविष्यति
त्याऐवजी तिच्या आईला किंवा वडिलांना पाहायला सांगा; त्यांना पाहिल्यावर सगळं लगेच स्पष्ट होईल.
आनीता ह्यथ राज्ञा तु माता वीक्षितुमुद्यता । वचनात्तु नृपस्यैव वस्त्रं शोधयतीव सा
मग राजा तिच्या आईला घेऊन आला आणि ती पाहायला तयार झाली; राजाच्या सांगण्यावरून तिने वस्त्र तपासायला सुरुवात केली.
तत्रस्थितं मंडमथ विज्ञायांबा ह्यमर्दयत् । मर्दनाद्वसनं क्लिन्नं किं तदित्याह पार्थिवः
तिथे राख सापडल्यावर आईने ती दाबली; दाबल्यामुळे वस्त्र ओलसर झालं, तेव्हा राजा म्हणाला, 'हे काय आहे?'
न किंचिद्देव नो किंचिदिति वेश्याप्रसूरपि । बहुवाक्येन राजाथ वसनं वीक्ष्य शंकया
‘काही नाही, स्वामी, काहीच नाही’ असं वेश्येच्या आईने सांगितलं; पण राजाने अनेक प्रश्न विचारून संशयाने वस्त्र पाहिलं.
शुक्रक्लिन्नमिदं वासः प्राहैतत्पश्यतामिति । अथ दृष्ट्वा समीपस्थास्तथेत्यूचुर्वचो नृपम्
‘हे वस्त्र वीर्याने ओलावलं आहे—पहा’, असं त्याने सांगितलं; आणि जवळच्यांनी पाहून राजाला सांगितलं, ‘हो, तसंच आहे.’
राजाथ स्वगृहं गत्वा दंडाध्यक्षमभाषत । इदानीमेव वेश्यायाः शिरश्छिंध्यविचारयन्
मग राजा आपल्या घरी गेला आणि दंडाधिकारीला सांगितलं— 'आता लगेच वेश्येचं डोकं छाट, वेळ न घालवता.'
दर्शनीयं शिरस्तस्या घटिकाभ्यंतरे मम । दंडकश्च नृपोक्त्यास्यास्तथा कृत्वा ह्यदर्शयत्
तिचं डोकं दोन घटक्यांच्या आत मला दाखवावं; राजाच्या आज्ञेवर दंडाधिकारीने तसंच केलं आणि ते दाखवलं.
वीरभद्र उवाच- एवं कृतं त्वया पूर्वं प्राप्तं च फलमद्य ते । ज्वालयैव हि वक्ता त्वं श्रोता द्रष्टा च जिघ्रसि
वीरभद्र म्हणाला— तू पूर्वी असंच केलं होतंस, आणि आज तुला त्याचं फळ मिळालं; जशी ज्वाळा तशीच तूच बोलणारा, ऐकणारा, पाहणारा आणि घ्राण करणारा आहेस.
रसं जानासि मतिमानतिक्रोधी भविष्यसि । शंभुरुवाच- एवं ज्वालामुखो जातो राजा माहेश्वरोऽक्षमी
तुला सर्व गोष्टींचा गाभा समजतो, तू बुद्धिमान आहेस आणि तुला फारसा राग येणार नाही. शंभू म्हणाले — अशा प्रकारे ज्वालामुख नावाचा राजा, महेश्वरभक्त म्हणून जन्मास आला, पण त्याच्यात सहनशीलता नव्हती.
तस्मात्तु क्षमिणा भाव्यं परत्रेह सुखेप्सुना । य इदं शृणुयान्नित्यं पुण्याख्यानमनुत्तमम्
म्हणून जो कोणी या जन्मात आणि पुढच्या जन्मात सुख मिळवू इच्छितो, त्याने सहनशील राहावे. जो हा पुण्यकथा दररोज ऐकतो—
विमुक्तपापबंधश्च शिवलोके भविष्यति
—तो पापांच्या बंधनातून मुक्त होईल आणि शंकराच्या लोकात वास करील.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शिवराघवसंवादे शिवपूजामाहात्म्यकथनं। नाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील शिवराघव संवादात 'शिवपूजेचे माहात्म्य' या शंभर दहा व्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.
श्रीराम उवाच- महेशनाममाहात्म्यं पूजामाहात्म्यमेव च । नमस्कारस्य माहात्म्यं दृष्टिमाहात्म्यमेव च
श्रीराम म्हणाले — महेशाचे नाव, पूजेचे महत्त्व, नमस्काराचे आणि केवळ दर्शनाचे महत्त्व हे सर्व मला सांग.
जलदानस्य माहात्म्यं धूपदानस्य सत्तम । दीपगंधादिदानस्य माहात्म्यं वद मे गुरो
पाण्याचा दान, धूप देण्याचे महत्त्व, दिवा, गंध आणि इतर वस्तू अर्पण केल्याचे महत्त्व हेही मला सांग, गुरुवर्य.