नानादीपसमोपेतं मणिभिर्नागराडिव । भटानामथ संमर्द एको दीपो पतन्नृपे
ते घर विविध दिव्यांनी आणि मौल्यवान रत्नांनी सजलेले होते, जणू काही नागराजाचा राजवाडाच. तेव्हा, रक्षकांच्या गर्दीत एक दिवा राजावर पडला.
तदासौ कुपितो राजा दीपमादाय सत्वरम् । देवालयपुरे रम्ये न्यक्षिपत्कोपसंयुतः
त्या वेळी राजा रागावला, पटकन तो दिवा उचलला आणि संतापाने सुंदर देवळाच्या आवारात फेकून दिला.
दग्धं देवगृहं तेन एनश्च समपद्यत । अथ तेन पुनस्तत्र दग्धं वेश्मगृहादिकम्
त्यामुळे देवाचं घर जळून गेलं आणि राजावर पाप चढलं. मग त्याने पुन्हा तिथली घरं आणि वाडे जाळून टाकले.
निर्मापयामास नृपो महेशानमथायजत् । अथ मृत्युदिने प्राप्ते राजाराधितशंकरः
राजाने देवाचं मंदिर पुन्हा बांधलं आणि महेशाची पूजा केली. मृत्यूचा दिवस आल्यावर राजाने शंकराची भक्ती केली.
भस्मस्नायी भस्मशायी जपन्रुद्रं ममार ह । शिवलोकं गतः सोयं वीरभद्रेण भाषितः
तो राखेने स्नान करायचा, राखेवर झोपायचा, रुद्र जप करायचा आणि मग त्याचा मृत्यू झाला. तो शंकराच्या लोकात गेला आणि तिथे वीरभद्राने त्याच्याशी बोलले.
भव त्वं गणशार्दूलो ममवै परिचारकः । शाङ्करान्मम निर्देशादानयस्व ममांतिकम्
तू माझ्या गणांमध्ये श्रेष्ठ हो आणि माझी सेवा कर. शंकरभक्तांना मी सांगितल्यावर माझ्याकडे घेऊन ये.
शिरोहीनो भवांश्चापि ज्वालावक्त्रो भविष्यति । सतूवाच महात्मानं वीरभद्रं गणेश्वरम्
तुला डोकं नसेल आणि तोंडातून ज्वाळा निघतील. त्यानंतर त्याने वीरभद्र या महान आत्म्याशी, गणाधिपतीशी बोलले.
चक्षुः श्रोत्रं तथा जिह्वा नासिकास्यं शिरोगणः । एतैर्विना व्यवहृतिः कथं मे संभविष्यति
डोळे, कान, जीभ, नाक, तोंड आणि डोकं— हे नसताना मी कसं वागू शकेन?
अभावे शिरसः किं वा मया पापं कृतं विभो । वीरभद्र उवाच- त्वयैव स्वीकृता पूर्वं देवी परमसुंदरी
माझं डोकं नसेल तर मी कोणतं पाप केलं, हे सांगा प्रभो. वीरभद्र म्हणाला— पूर्वी तूच ती परमसुंदर देवी स्वीकारली होतीस.
महेशभवनं नित्यं चार्तुवर्णकरंगकैः । स्वस्तिकं सर्वतोभद्रं नंद्यावर्तादिकं शुभम्
तू नेहमी महेशाचं घर रंगीत हातांनी, शुभ स्वस्तिक, सर्व बाजूंनी मंगल चिन्हं, नंदीआवर्त आणि इतर शुभ चिन्हांनी सजवत होतास.
पद्ममुत्पलमांदोल पादो व्यजन चामरे । त्रिशूलं शंखचक्रे च गदाधनुरथैव च
कमळ, निलकमळ, झुला, पाय, पंखा, चामर, त्रिशूळ, शंख, चक्र, गदा, धनुष्य आणि रथसुद्धा.
त्रिशूलं डमरुंखड्गं वृषं भृंगिरिटिं शिवम् । तथाष्टपत्रं कमलमन्यद्यंत्रादिकं तथा
त्रिशूळ, डमरू, तलवार, वृषभ, भृंगध्वज, शंकर, आठ पाकळ्यांचं कमळ आणि इतर यंत्रेही.
कल्पयंती प्रतिदिनं सेवते वृषभध्वजम् । कदाचिदथ सा वेश्या देवसद्मन्युपस्थिता
ती रोज अशी चिन्हं तयार करायची आणि वृषभध्वजाची सेवा करायची. एकदा ती वेश्या देवाच्या घरात आली.
राज्ञः कारांकिकः कश्चिद्देववेश्म समाविशत् । अथ तां दृष्टवांस्तत्र स इदं वाक्यमुक्तवान्
राजाच्या तुरुंगातील खूण असलेला एक मनुष्य देवाच्या मंदिरात आला. तिथे तिला पाहून त्याने असे शब्द बोलले.
काराङ्किक उवाच- एकांतसंस्थिता वेश्या युवाहं स्थविरश्च न । स्थविरं व्याधितं षंढमशक्तं धनवर्जितम्
तो तुरुंगातील खूण असलेला म्हणाला— वेश्या एकटी आहे, मी तरुण आहे, म्हातारा नाही; म्हातारा, आजारी, नपुंसक, अशक्त आणि गरीब—
अदीर्घमेहनं दीनं पुरुषं योषिदुत्सृजेत् । अश्मश्रुलं मलच्छन्नं जडं दुर्गंधिदूषितम्
जो पुरुष लघवी कमी करतो, दीन आहे, ज्याला स्त्री सोडून देते; ज्याचे केस दगडासारखे, अंग घाणीनं माखलेलं, मंद आणि दुर्गंधीने खराब झालेला.
स्वल्पमव्यसनं नारी दूरतः परिवर्ज्जयेत् । तस्मान्मे दीयतां वेश्ये मैथुनं जीवयाशु माम्
स्त्रीने अगदी लहान संकटही दूर ठेवावं लागतं; म्हणून मला त्या वेश्यासोबत संग देऊन लवकरच मला जिवंत करा.
वेश्योवाच- नियतः सर्वजातीनामिहामुत्र सुखप्रदः । पातिव्रत्यं परो धर्म्मः स्त्रीणामिति हि शुश्रुम
वेश्या म्हणाली— आम्ही ऐकलंय की, पतीपरायणता हा स्त्रियांसाठी सगळ्यात मोठा धर्म आहे, जो सर्व जातींना या जन्मात आणि पुढच्या जन्मात सुख देतो.
यदधीना यदा वेश्या तदा नान्येन संगता । पतिव्रतेति विख्याता तस्मात्तं परिपालयेत्
जेव्हा वेश्या एखाद्याच्या अधीन असते, तेव्हा ती दुसऱ्या कोणासोबत संबंध ठेवत नाही; म्हणून तिला पतीपरायण म्हणून ओळखलं जातं, आणि ती हे जपावं.
कारांकिक उवाच- यदि चैवं मृतिः शीघ्रं भविष्यति न संशयः । अथ राजांतिकं गत्वा राजानमिदमुक्तवान्
कारांकिक म्हणाला— जर असंच असेल, तर मृत्यू लवकरच येईल, यात शंका नाही. मग तो राजाच्या दरबारात गेला आणि असं बोलला.
वेश्या वेश्यैव नो भार्या नेति वक्तुं च नोचितम् । इत्थं राजानमुक्त्वाथ मंडं चैवारनालजम्
‘वेश्या ही वेश्याच आहे, पत्नी नाही’ असं म्हणणं योग्य नाही. असं राजाला सांगून त्याने यज्ञकुंडातील राख घेतली.
किंचिदादाय तस्यास्तु मंदिरं गतवानयम् । निद्रावसरमालोक्य प्रसृज्यच करं ततः
त्यातील थोडी राख घेऊन तो तिच्या खोलीत गेला; ती झोपली असताना संधी पाहून त्याने तिथे आपला हात ठेवला.
वस्त्रस्य विवरे तत्र मंडं चिक्षेप दुष्टधीः । एवं कृत्वा ततो गत्वा राजानमिदमुक्तवान्
वाईट हेतूने त्याने तिच्या वस्त्राच्या घडीत ती राख लपवली; असं करून तो राजाकडे गेला आणि त्याला सांगितलं.
राजन्निर्गत्य गत्वाथ वेश्याग्र्यां तव योषितः । उत्थापयित्वा वेश्यां तां सर्वांगं द्रष्टुमर्हसि
राजा, मी बाहेर जाऊन तुझ्या मुख्य वेश्याकडे गेलो; तिला उठवा आणि तिचं सगळं अंग नीट पाहा.
उन्मुक्तबंधमथवा वसनं पश्य यत्नतः । वेश्यावेश्माथगतवान्राजा कारांकिकं वचः
तिच्या वस्त्राची गाठ सुटली आहे का, ते काळजीपूर्वक पहा; राजा वेश्येच्या घरी गेला आणि कारांकिकाचं बोलणं ऐकलं.
इदमाह सनिद्रेयं पश्येमां यामि पश्यसि । स तूवाच नृपं तत्र न मे युक्तमिदं नृप
तो म्हणाला, 'ती झोपली असताना आपण पाहू; मी जातो, तुम्ही पाहा.' पण त्याने राजाला उत्तर दिलं, 'हे मला योग्य नाही, राजन्.'
तन्मातरं वा पितरं दर्शनाय नियोजय । तद्दृष्टौ सर्वमेवेदं व्यक्तमाशु भविष्यति
त्याऐवजी तिच्या आईला किंवा वडिलांना पाहायला सांगा; त्यांना पाहिल्यावर सगळं लगेच स्पष्ट होईल.
आनीता ह्यथ राज्ञा तु माता वीक्षितुमुद्यता । वचनात्तु नृपस्यैव वस्त्रं शोधयतीव सा
मग राजा तिच्या आईला घेऊन आला आणि ती पाहायला तयार झाली; राजाच्या सांगण्यावरून तिने वस्त्र तपासायला सुरुवात केली.
तत्रस्थितं मंडमथ विज्ञायांबा ह्यमर्दयत् । मर्दनाद्वसनं क्लिन्नं किं तदित्याह पार्थिवः
तिथे राख सापडल्यावर आईने ती दाबली; दाबल्यामुळे वस्त्र ओलसर झालं, तेव्हा राजा म्हणाला, 'हे काय आहे?'
न किंचिद्देव नो किंचिदिति वेश्याप्रसूरपि । बहुवाक्येन राजाथ वसनं वीक्ष्य शंकया
‘काही नाही, स्वामी, काहीच नाही’ असं वेश्येच्या आईने सांगितलं; पण राजाने अनेक प्रश्न विचारून संशयाने वस्त्र पाहिलं.