आत्मनश्च हितं कार्यमिहामुत्र सुतौ मम । पुरोधसं तु गच्छामि मम पूर्वं महागुरुम्
माझ्या आणि माझ्या मुलांच्या हितासाठी, या जन्मात आणि पुढच्या जन्मात, मी माझ्या पूर्वीच्या मोठ्या गुरूकडे, पुरोहिताकडे जातो.
वसिष्ठं मुनिवर्यं च स दास्यति गतिं मम । एवमुक्त्वा गतो विप्रं वाराणस्यां स्थितं गुरुम्
वसिष्ठ, श्रेष्ठ ऋषी, तो मला मार्ग दाखवील. असं म्हणून तो वाराणसीत राहणाऱ्या गुरूकडे गेला.
दंडवत्प्रणनामाथ मुनिना परिपूजितः । आलिंगितशिरो घ्रातो दत्तासनपरिग्रहः
त्याने आदराने नमस्कार केला. त्यानंतर त्या ऋषीचे योग्य स्वागत झाले; त्याच्या डोक्याला मिठी मारली, त्याचा सुगंध घेतला आणि त्याला आसन दिले.
उक्तश्चागमनं किं ते किं कार्य्यं करवाणि वै । राजोवाच- गतिं प्रयच्छ मे विप्र संसारतरणाय हि
त्याला विचारले, "तू कशासाठी आला आहेस? मी तुझ्यासाठी काय करू?" राजा म्हणाला, "माझ्यासाठी संसाराच्या समुद्रातून पार जाण्याचा मार्ग दाखव, हे ब्राह्मण."
खिन्नोहं कर्मणा शश्वद्भवंतं शरणं गतः । वसिष्ठ उवाच- गतिं पश्य महालिंगं विश्वेश्वरमिति स्थितम्
मी कर्माने थकलो आहे; म्हणून मी नेहमीच तुझ्या आश्रयाला आलो आहे. वसिष्ठ म्हणाले, "महान लिंग पाहा, जे विश्वाचा स्वामी म्हणून स्थिर आहे."
एनं पूजय राजेंद्र देवदेवं पिनाकिनम् । यमाराध्य पुरा शक्तिररुंधत्याः सुतो मुनिः
हे राजेंद्र, त्या देवांचा देव, पिनाकधारी याची पूजा कर, ज्याला पूर्वी अरुंधतीचा पुत्र त्या ऋषीने कठोर तपस्येने प्रसन्न केले होते.
रक्षसा भक्षितश्चापि यमलोकं गतो न सः । किंचित्कालं गतः स्वर्गं ब्रह्मलोकमगादतः
राक्षसाने त्याला खाल्लं असलं तरी तो यमलोकात गेला नाही; काही काळ तो स्वर्गात राहिला आणि तिथून ब्रह्मलोकात पोहोचला.
ब्रह्मलोकाद्विष्णुलोके क्रीडन्नास्ते सुतो मम । अमुं पश्य महाराज लुब्धकं वनचारिणम्
ब्रह्मलोकातून माझा मुलगा आता विष्णुलोकात खेळत राहतो. हे महाराज, त्या वनात फिरणाऱ्या शिकाऱ्याला पाहा.
पूजयंतं हि विश्वेशं पत्रमात्रै स्वसंभृतैः । शमीवृक्षस्य संभूतैस्तथा पूगप्रसूनकैः
तो आपल्या हाताने गोळा केलेल्या शमीच्या पानांनी आणि सुपाऱ्याच्या फुलांनी विश्वेश्वराची पूजा करत आहे, असे पाहा.
कदंबकुसुमैरर्ककुसुमैर्यूथिकाभवैः । एतैरन्यैर्महेशानं पूजयंतं विलोकय
कदंबाच्या फुलांनी, अर्काच्या फुलांनी आणि जुईच्या कळ्यांनी — अशा विविध फुलांनी तो महेशाची पूजा करत आहे, ते पाहा.
इतोर्द्धयाममात्रेण मरिष्यति तदद्भुतम् । अंतकाले समायाते लुब्धकोपि शिवाय वै
यम असे उच्चारायला जितका वेळ लागतो, त्यातच तो मरेल — हे खूप अद्भुत आहे. शेवटच्या क्षणी तो शिकारीही शिवाकडे वळेल.
उपहारप्रदानाय दृष्टवान्पार्श्वतो घटम् । तं चूतफलसंपूर्णं शुनोच्छिष्टं विगर्हितम्
तो अर्पण देण्याच्या वेळी त्याने जवळ एक मडकं पाहिलं, जे आंब्यांनी भरलेलं होतं, पण कुत्र्याने उरलेलं आणि म्हणून निंद्य होतं.
संकल्पितोपहारस्य ह्यभावाल्लुब्धकस्तथा । इदं जगौ शुभं वाक्यं लोकानां भक्तिसूचकम्
ठरवलेलं अर्पण नसल्यामुळे त्या शिकाऱ्याने मग हे शुभ वाक्य बोलले, जे सर्व लोकांच्या भक्तीचे प्रतीक आहे.
पुष्पाभावे हरिर्नेत्रं फलाभावेंगुलं रविः । लिंगविस्रंसनेकं च जमदग्नि ऋषिस्तथा
फुलं नसतील तर हरिचं डोळं अर्पण केलं जातं; फळं नसतील तर सूर्याची बोट; आणि जमदग्नी ऋषीनेही लिंगावर वेगळं काही अर्पण केलं.
लिंगपीठविभेदे च गात्रं निर्भिद्य दत्तवान् । अन्यैर्माहैश्वरैरन्यत्साहसं परमं कृतम्
लिंगाचं पिंठ तुटलं असता त्याने स्वतःचं शरीर फाडून अर्पण केलं; इतर महाशक्ती असलेल्यांनीही असेच मोठे धाडस केले.
ममापि तत्तथा कार्य्यमन्यथा दोषभागहम् । एतस्मिन्नंतरे कश्चिदुन्मत्तः शिवमभ्यगात्
मलाही असंच करायला हवं, नाहीतर माझ्यावर दोष येईल. इतक्यात एक वेडा माणूस शिवाकडे आला.
अथ लुब्धकृतां पूजामाहृत्याभक्षयत्क्षणात् । वमनं च तथा चक्रे शिवपीठेथ लुब्धकः
मग त्या वेड्याने शिकाऱ्याने केलेली पूजा उचलली आणि क्षणात खाल्ली; तसेच शिवाच्या पिंठावर उलटी केली, ते शिकारी पाहत होता.
शिवापकारिणं चैनं हन्मि नो वेत्यचिंतयत् । अथ स्वात्मवधायैव यत्नमास्थाय शंकरः
शिवाचा अपमान करणाऱ्याला मारावं का नाही, असं त्याने मनात विचार केलं. मग शंकराने स्वतःचं नाश करण्याचा निर्धार केला.
उन्मत्तेन यथोद्भुक्ता शिवपूजा मया कृता । लिंगप्रावरणे ह्येषा तदहं मम देहिनः
त्या वेड्याने सांगितलं, "माझ्या खाल्लेल्या अर्पणाने मी शिवाची पूजा केली, त्यामुळे हे लिंगावरचं आवरण माझं आहे, कारण मी देहधारी आहे."
प्रावृतिस्त्वगियं त्वद्य निर्म्मोक्तव्या मया द्रुतम् । पूजाविमोचनायैतत्फलहानेर्गलं त्यजेत्
हे आवरण, म्हणजे माझीच कातडी, आता मला लवकर काढून टाकायला हवी, जेणेकरून पूजा आणि अर्पणाचं फळ अडथळ्याविना मुक्त होईल.
इत्थं संकल्प्य स तथा तीक्ष्णस्वधितिनाद्भुतम् । चक्रे त्वचं दक्षपादं त्वचं च्छित्वा कटेरधः
असा निर्धार करून, त्या शिकाऱ्याने आपल्या तीक्ष्ण तलवारीने अद्भुत असा पराक्रम केला — त्याने आपल्या उजव्या पायाची कातडी कंबरेखाली कापली.
वामपादं तथा चक्रे कटिपर्यंतमाशुच । हृष्टश्चावेपितश्चैव तत ऊर्ध्वमथाच्छिनत्
त्यानंतर त्याने डाव्या पायाचीही कातडी कंबरेपर्यंत तशीच कापली; तो आनंदित होता, पण त्याचे अंग थरथरत होते, आणि मग त्याने वरच्या बाजूने कापायला सुरुवात केली.
करांसोदरहृत्कंठत्वचं निर्भिद्य लुब्धकः । मस्तकस्य त्वचं चापि निर्बिभेद प्रहृष्टवान्
त्या शिकाऱ्याने आपल्या हातांची, पोटाची, हृदयाची आणि गळ्याची कातडी फाडली, आणि मग आनंदाने डोक्याची कातडीही फाडली.
तयोरंतरतस्तस्माद्गात्रं निर्भिद्य वर्तुलम् । छित्त्वांगुलि समादाय देवायार्पितवांस्त्वचम्
मग त्या दोन्ही भागांच्या मध्ये असलेले गोल मांस कापून, त्याने कापलेली बोटे घेतली आणि ती कातडी देवाला अर्पण केली.
आरादेव तथा दिव्यरूपः स्वक्षश्चतुर्भुजः । नानाभूषणसंयुक्तः स्थितो वियति शाङ्करः
तेव्हाच तिथेच एक दिव्य स्वरूप प्रकट झाले — चार हातांचे, विविध दागिन्यांनी सजलेले, आकाशात उभे असलेले तेजस्वी शंकर.
अथ शैवाः समायाता दूताः शतसहस्रशः । विचित्रमुकुटाकाराः सर्वाभरणभूषिताः
मग शैव दूत शेकडो हजारांनी तिथे आले, त्यांच्या डोक्यावर सुंदर मुकुट होते आणि ते सर्व प्रकारच्या दागिन्यांनी सजलेले होते.
त्रिशूलपाणयः सर्वे शुद्धस्फटिकसंनिभाः । चतुर्भुजाः सुरूपाश्च विमानवरसंस्थिताः
सर्वांच्या हातात त्रिशूळ होते, ते शुद्ध स्फटिकासारखे चमकत होते, चार हातांचे आणि सुंदर रूपाचे होते, आणि उत्तम विमानांमध्ये उभे होते.
सर्वे सूर्यसमाः शांता रंभावत्प्रियया युताः । सूनुपत्नीबलोत्साह विलासस्त्रीशतान्विताः
सर्वजण सूर्यासारखे तेजस्वी, शांत, रंभेसारख्या प्रियांसह, आणि पत्नी, मुले, सेवक व शेकडो रमणीय स्त्रियांमध्ये वेढलेले होते.
तेजसा सूर्यसदृशाः पुष्पवृष्टिमवाकिरन् । तैराहूतो लुब्धकश्च नागच्छदवदच्च तान्
ते सूर्याच्या तेजासारखे उजळलेले होते, त्यांनी फुलांची वृष्टी केली; त्यांनी शिकाऱ्याला बोलावले, पण तो गेला नाही आणि त्यांना म्हणाला—
भार्याबंधुजनोपेतो गच्छेहमथवा न वा । शैवास्तद्वचनं श्रुत्वा वाक्यमेतदथोचिरे
"माझी पत्नी आणि नातेवाईक माझ्यासोबत असतील तरच मी जाईन; नाहीतर मी जाणार नाही." हे त्याचे शब्द ऐकून शैव दूतांनी असे उत्तर दिले—