यः शंभुपूजां विच्छिंद्यात्तेन च्छिन्नं हि मे शिरः । वरं शूलविनिक्षेपो वरं शाल्मलिकर्षणम्
जो शंभूची पूजा तोडतो, त्याच्यामुळे माझं डोकं तुटावं; भालेवर चढणं किंवा शाल्मलीच्या झाडाने ओढलं जाणं ह्यापेक्षा ते बरं.
वरं प्राणपरित्यागो नैव पूजाव्यतिक्रमः । वरं वह्निप्रपतनं वरं चाधःशिरः कृतम्
आपला प्राण सोडणं हेही चालेल, पण पूजेत खंड पडू नये; अग्नीमध्ये उडी मारणं किंवा डोकं खाली करून ठेवणं ह्यापेक्षा ते बरं.
वरं स्वमलभुक्तिर्वा नेशपूजाव्यतिक्रमः । अपूजयित्वा चेशानं यो हि भुंक्ते नराधमः
स्वतःचं मल खाणं चालेल, पण ईश्वरपूजेत खंड पडू नये; जो ईश्वराची पूजा न करता जेवतो, तो सगळ्यात नीच मनुष्य आहे.
पापानामन्नरूपाणां तस्य भोजनमुच्यते । अनुच्चार्य पदं शंभोर्भुङ्क्ते यदि च खादति
पाप्यांमध्ये त्याचं अन्न हे पापाचं रूप मानलं जातं; जो शंभूचं नाव न घेता खातो,
शिवेति मंगलं नाम यस्य वाचि प्रवर्तते । भस्मीभवंति तस्याशु महापातककोटयः
जो 'शिव' हे मंगल नाव आपल्या जिभेवर उच्चारतो, त्याचे मोठमोठे पाप क्षणात राख होतात.
शिवं प्रदक्षिणीकृत्य यो नमस्यति मानवः । भूमेः प्रदक्षिणं कृत्वा यत्तत्पुण्यमवाप्नुयात्
जो मनुष्य शिवाची प्रदक्षिणा करून नमस्कार करतो, तो पृथ्वीची प्रदक्षिणा केल्यावर जेवढं पुण्य मिळतं, तेवढं पुण्य मिळवतो.
प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा नमस्कारं च पंचधा । पुनः प्रदक्षिणं कृत्वा नत्वा मुच्येत पातकैः
तीन वेळा प्रदक्षिणा आणि पाच वेळा नमस्कार करून, पुन्हा एकदा प्रदक्षिणा व नमस्कार केल्यावर पापांपासून मुक्ती मिळते.
सर्ववाद्यानि यः कुर्यात्कारयेद्वा शिवालये । बलेन महता युक्तो वेदसेव्यत्र जायते
जो शिवमंदिरात सर्व वाद्ये वाजवतो किंवा वाजवतो, तो मोठ्या सामर्थ्याने वेदसेवकांमध्ये जन्म घेतो.
श्रावयेद्यः पुराणानि देवदेवं त्रिलोचनम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो वसेच्छिवपुरे कृती
जो कोणी पुराणे देवांचा देव, त्रिनेत्री शंकराला ऐकवतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि पुण्यवान होऊन शिवाच्या नगरीत वास करतो.
तं नित्यमादरेणेशो वक्ति वाक्यं प्रियं सदा । एतत्संक्षेपतः प्रोक्तमीशपूजनमुत्तमम्
ईश्वर त्याच्याशी नेहमी प्रेमाने गोड बोलतो; अशा प्रकारे या उत्तम ईश्वरपूजेचे संक्षिप्त वर्णन झाले आहे.
अल्पायुश्च भवान्विप्र शिवपूजनमाचर । त्रिकालं वा द्विकालं वा एककालमथापि वा
तुझं आयुष्य थोडं असलं तरी, ब्राह्मण, तू शिवाची पूजा कर; दिवसातून तीन वेळा, दोन वेळा किंवा एकदाही.
यामं यामार्धमथवा शिवपूजनमाचर । वानप्रस्थाश्रमो भूत्वा वानप्रस्थकृताश्रयः
एक याम, अर्धा याम किंवा जशी तुझी शक्ती असेल तशी शिवपूजा कर; वानप्रस्थाश्रमात जाऊन वानप्रस्थाचे कर्तव्य स्वीकार.
वानप्रस्थप्रसूनैश्च प्रातःपूजय शंकरम् । श्रीफलैः शतपत्रैश्च पद्मसौगंधिकैरपि
वानप्रस्थाने मिळणाऱ्या फुलांनी, श्रीफळांनी, शंभर पाकळ्यांच्या कमळांनी आणि सुवासिक कमळांनी सकाळी शंकराची पूजा कर.
नीपैर्जपाभिः पुन्नागैः करवीरैश्च पाटलैः । तुलस्याच रविदलैरपराजितया तथा
नीप, जपा, पन्नाग, करवीर, पाटल, तुळस, कमळाच्या पाकळ्या आणि अपराजिता या फुलांनीही पूजा कर.
अपामार्गदलै रुद्र जटादमनकेन च । सर्वैरेभिः समफलैर्बिल्वपत्रैश्च धूर्तकैः
अपामार्गाची पानं, रुद्रजटा, डमनक, फळं, बिल्वाची पानं आणि धूर्तक या सर्वांनी पूजा कर.
द्रोणैः शिरीषैः शक्तैश्च दूर्वया कोरकैरपि । नंद्यावर्तैरक्षतैश्च तिलमिश्रैश्च केवलैः
द्रोण, शिरीष, शक्ती, दुर्वा, कळ्या, नंद्यावर्त, अक्षत आणि फक्त तिळांनीही पूजा कर.
अन्यैरपि यथाशक्ति प्रातः संपूजयेच्छिवम् । कर्णिकारैश्च सौवर्णर्दूवर्ययापि शिवार्चनम्
इतर ज्या वस्तू शक्य असतील त्याने सकाळी शिवाची पूजा कर; कर्णिकार, सुवर्णदुर्वा आणि अर्काच्या फुलांनीही शिवपूजा कर.
मुकुलैर्नार्चयेद्देवं चंपकैर्जलजं विना । जलजानां च सर्वेषां पत्राणामक्षतस्य च
चंपकाच्या कळ्यांनी, जलज वगळता, देवाची पूजा करू नये; जलजाच्या सर्व पानांनी आणि अक्षतांनी पूजा करावी.
कुशपुष्पस्य रजतसुवर्णकृतयोरपि । अन्यत्कृत्वा यथा यत्तु तैलपक्वं भवेन्नृप
कुशाच्या फुलांनी, चांदी किंवा सोन्याने बनवलेल्या वस्तूंनी, आणि जे काही तेलात तळलेले आहे त्यानेही पूजा कर.
न तत्पर्युषितं प्रोक्तमपूपादि गमिष्यति । उक्षितं यत्फलायुक्तं तैलक्षाराम्लजीरकैः
शिळं अन्न वापरू नये; अपूप वगैरे शिळं असेल तर ते चालत नाही. फळ घातलेलं, तेल, क्षार, आंबट किंवा जिरं घातलेलं अन्न चालत नाही.
जले तत्प्रोक्षितं मूलफलशाकादिकं नृप । न च पर्युषितं प्रोक्तं गंगातोयं च सागरम्
पाण्यात धुतलेली मूळं, फळं, भाजीपाला वगैरे शिळं नसावं; गंगेचं आणि समुद्राचं पाणीही ताजं असावं.
महानदीजलं सर्वं केदारजलमेव च । ह्रदरूपेण यत्तीर्थं कूपतीर्थेन राघव
सर्व मोठ्या नद्यांचं पाणी, शेताचं पाणी, तळ्याचं, विहिरीचं आणि तीर्थरूपाने असलेलं पाणी, हे सर्व ताजं असावं.
तडागवापीसरसां कूपेनापां च यद्भवेत् । तत्तीर्थतोयं सर्वं च न च पर्युषितं भवेत्
तळं, विहीर, सरोवर, वापी यांचं पाणी, तीर्थाचं पाणी हे सगळं ताजं असावं, शिळं नसावं.
न रात्रौ जलमाहार्यं दिवा संपादयेज्जलम् । ससैकतं तथा धार्यं न च पर्युषितं हि तत्
रात्री पाणी काढू नये; दिवसा पाणी काढावं. ते वाळूसह ठेवावं आणि ते शिळं नसावं.
एवं विदित्वा पूजां त्वं शिवलिंगे समाचर । शंभुरुवाच- एवमुक्तोथ मुनिना इक्ष्वाकुर्ब्राह्मणप्रियः
असं जाणून तू शिवलिंगावर पूजा कर. शंभू म्हणाला: असं ऋषीने सांगितल्यावर, ब्राह्मणांना प्रिय असलेला इक्ष्वाकू—
शिवपूजापरो भूत्वा दिनाष्टकमतिष्ठत । नवमेऽथ दिने प्राप्ते प्रातःकाले कृतार्चनः
शिवपूजेत मन लावून आठ दिवस पूजा करत राहिला; नवव्या दिवशी सकाळी त्याने पूजा केली.
मरणावसरे प्राप्ते शिवपूजां विधाय सः । स्वान्प्राणानुपहाराय तत्याजैव महेशितुः
मरणाची वेळ येताच त्याने शिवाची पूजा केली आणि मग स्वतःचे प्राण महादेवाला अर्पण केले.
मृतं तमथ विज्ञाय यमदूताः समागताः । यमलोकप्रापका ये यतमास्थाय तस्थिरे
तो मरण पावल्याचे समजताच यमाचे दूत, जे आत्म्यांना यमलोकात नेतात, एकत्र आले आणि आपापल्या जागी उभे राहिले.
शैवाश्चापि समायाता दूता वह्निमुखादयः । तेषामन्योन्यवादोभून्मामको मामकस्त्विति
त्याच वेळी, वह्निमुख वगैरे शैवदूतही आले; मग त्यांच्यात 'हा माझा आहे, हा माझाच आहे' असे म्हणत वाद झाला.
अथ यामः पाशपाणिः शिवदूतमथार्दयत् । अथ वह्निमुखः क्रुद्धो यमदूतशतं ततः
मग पाश घेऊन यमाचा दूत शैवदूतावर तुटून पडला; पण वह्निमुख रागावून यमाच्या शंभर दूतांना मारले.